Cải tạo chung cư cũ: Người cao tuổi, người thu nhập thấp ở đâu sau di dời?

Chiều 28/10, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về Dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Nhiều đại biểu đã góp ý hoàn thiện quy định về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư theo hướng bảo đảm quyền tài sản, có cơ chế hỗ trợ chỗ ở cho người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga. Ảnh: QH

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) cho rằng cần quan tâm hơn đến chính sách bảo đảm chỗ ở cho người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khi cải tạo, xây dựng lại chung cư.

Từ thực tiễn Hải Phòng và các đô thị lớn, đại biểu Nga cho rằng cần giải quyết thỏa đáng trường hợp chung cư xây dựng sau năm 1994, trong đó có nhà ở phục vụ tái định cư, nhà ở cho người thu nhập thấp, nay xuống cấp nghiêm trọng và buộc phải phá dỡ, xây dựng lại.

“Không ít chủ sở hữu tại các chung cư này là người cao tuổi, người nghỉ hưu, người thu nhập thấp, không đủ khả năng đóng góp kinh phí xây dựng lại căn hộ” – đại biểu Nga nhấn mạnh.

Nếu không đóng góp, họ được bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất theo quy định. Nhưng trên thực tế, khoản bồi thường có thể không đủ để mua hoặc thuê chỗ ở phù hợp.

“Nếu người dân phải rời khỏi căn hộ thuộc sở hữu hợp pháp vì công trình không còn an toàn, đã được bồi thường đúng quy định nhưng số tiền nhận được không đủ tạo lập chỗ ở mới, chính sách nhà ở sẽ giải quyết thế nào?”- đại biểu Nga nêu vấn đề.

Theo đại biểu Nga, đây không chỉ là vấn đề bồi thường tài sản mà còn liên quan đến bảo đảm an sinh xã hội. Báo cáo số 425 của Bộ Xây dựng đã đề cập khó khăn này và dự kiến tiếp tục nghiên cứu cơ chế hỗ trợ.

Khoản 4 Điều 115 dự thảo Luật cũng được chỉnh lý theo hướng giao UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế quyết định hỗ trợ kinh phí cho các đối tượng khó khăn.

Tuy nhiên, hỗ trợ kinh phí chưa phải giải pháp đầy đủ. Điều người dân cần trước hết có thể không phải một khoản tiền mà là khả năng tiếp cận chỗ ở an toàn, ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế.

Vì vậy, đại biểu Nga đề nghị bổ sung vào Điều 115 nguyên tắc Nhà nước có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với chủ sở hữu phải di dời để phá dỡ, xây dựng lại chung cư, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không đủ khả năng đóng góp kinh phí và không thể tự tạo lập chỗ ở mới sau khi nhận bồi thường.

Các hình thức hỗ trợ có thể gồm ưu tiên thuê nhà ở, tiếp cận nhà ở xã hội hoặc phương thức phù hợp khác. Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện và cách thức hỗ trợ.

Các đại biểu làm việc tại hội trường ngày 28/10. Ảnh: QH

Đại biểu Nga nhấn mạnh, kiến nghị này không nhằm mở rộng chính sách bao cấp hay thay đổi nguyên tắc bồi thường đối với chung cư xây dựng sau năm 1994, mà hướng tới cơ chế hỗ trợ có điều kiện, đúng đối tượng. Mục tiêu của chính sách nhà ở không chỉ là thay thế công trình xuống cấp mà còn phải bảo đảm cuộc sống của người dân.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) cho rằng công trình hết thời hạn sử dụng hoặc phải phá dỡ vì không bảo đảm an toàn không đồng nghĩa với việc quyền tài sản hợp pháp của người dân đương nhiên chấm dứt.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cơ chế xác định nghĩa vụ đóng góp kinh phí của từng chủ sở hữu khi xây dựng lại chung cư, nhất là trường hợp người dân không đủ khả năng tài chính.

Nếu không giải quyết được vấn đề này, quá trình cải tạo chung cư cũ có thể tiếp tục gặp khó khăn do thiếu sự đồng thuận giữa chủ sở hữu, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.