Dự án Luật Nhà ở (sửa đổi): Đại biểu đề nghị hạn chế chủ đầu tư nộp tiền thay vì xây nhà ở xã hội

Chiều 28/10, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về Dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Nhiều đại biểu đánh giá việc sửa đổi Luật Nhà ở lần này có ý nghĩa quan trọng, không chỉ tháo gỡ vướng mắc trong quản lý, phát triển nhà ở mà còn tác động trực tiếp đến thị trường bất động sản, sử dụng nguồn lực đất đai và chính sách an sinh xã hội.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn. Ảnh: QH

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) cho rằng Luật cần hướng tới mục tiêu không chỉ xây dựng thêm nhà ở mà còn giúp người dân tiếp cận nhà ở phù hợp với thu nhập, bảo đảm chất lượng và ổn định cuộc sống lâu dài.

Góp ý cụ thể dự án Luật, đại biểu Sơn cho rằng khoản 1 Điều 25 dự thảo Luật quy định dự án nhà ở thương mại phải thực hiện nghĩa vụ về nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội.

Khoản 2 Điều 25 cho phép UBND cấp tỉnh quyết định thực hiện nghĩa vụ thông qua ba phương thức: dành một phần diện tích đất ở trong dự án; bố trí quỹ đất tại vị trí khác ngoài dự án; hoặc nộp tiền tương đương.

Đại biểu Sơn đồng tình với việc thiết kế nhiều phương thức để tạo sự linh hoạt cho địa phương và doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu thiếu nguyên tắc ràng buộc, chính sách có thể phát sinh hệ quả không mong muốn.

Nếu doanh nghiệp chủ yếu nộp tiền, nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội có nguy cơ trở thành nghĩa vụ tài chính, trong khi nguồn thu chưa đồng nghĩa với việc quỹ nhà ở thực tế được hình thành. Trong khi quá trình bố trí đất, chuẩn bị đầu tư, xây dựng hạ tầng còn cần thời gian.

Tương tự, việc bố trí quỹ đất ngoài dự án nếu thiếu tiêu chí kiểm soát có thể khiến nhà ở xã hội nằm xa trung tâm, nơi làm việc và thiếu kết nối hạ tầng, làm tăng chi phí đi lại, sinh hoạt của người lao động.

Vì vậy, đại biểu Sơn đề nghị bổ sung quy định ưu tiên thực hiện nghĩa vụ bằng quỹ đất, quỹ nhà ở thực tế tại khu vực có nhu cầu cao; trường hợp bố trí đất ngoài dự án phải bảo đảm kết nối giao thông, việc làm, trường học, cơ sở y tế và dịch vụ thiết yếu.

Đồng thời, cần công khai phương pháp xác định giá trị tương đương, phương án sử dụng nguồn tiền, tiến độ hình thành quỹ nhà ở thay thế và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP.HCM) cho biết từ góc độ thực tiễn của một đô thị đặc biệt như TP.HCM, nơi áp lực về nhà ở, việc quy định linh hoạt 3 phương thức cần thiết.

Tuy nhiên, nếu thiếu các tiêu chí kiểm soát chặt chẽ, việc nộp tiền sẽ trở thành phương án thuận lợi nhất của chủ đầu tư. Khi đó, những quỹ đất có giá trị cao, hạ tầng đồng bộ sẽ không còn không gian cho nhà ở xã hội.

“Hệ lụy là người lao động dù tiếp cận được nhà ở, phù hợp với thu nhập, song lại phải dồn về những khu vực xa trung tâm nơi hạ tầng xã hội và giao thông chưa đồng bộ”- đại biểu Trúc chỉ ra.

Do đó, đại biểu Trúc đề nghị bổ sung khoản 2 điều 25 chỉ cho phép nộp tiền thay thế khi dự án không thể bố trí quỹ đất phù hợp dựa trên các tiêu chí thẩm định chặt chẽ của nhà nước. Đồng thời, tại điều 32 cần quy định minh bạch việc sử dụng nguồn tiền này thông qua quỹ nhà ở.