Cấm ô tô bán tải vào nội đô: Vướng ở quy định hay cách thực thi?

Từ đầu năm 2026, UBND TP Hà Nội triển khai điều tiết giao thông theo hướng hạn chế xe tải vào khu vực nội đô. Tuy nhiên, do cách phân loại phương tiện hiện hành, một lượng lớn xe bán tải bị xem là xe tải, kéo theo việc bị hạn chế lưu thông.

Chính điều này đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều trong dư luận. Một bên cho rằng quy định hiện hành đang “siết” quá mức đối với xe bán tải. Trong khi đó, ý kiến khác lại nhận định cần nhìn lại cách tổ chức giao thông của địa phương, thay vì chỉ quy trách nhiệm cho quy định.

Vì sao xe bán tải bị xếp vào nhóm xe tải ?

Theo tìm hiểu của phóng viên, trước đây, tại Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 41:2019 của Bộ GTVT – nay là Bộ Xây dựng (đã hết hiệu lực từ 1-1-2025), xe bán tải được xếp vào nhóm xe con. Do đó, loại xe này không chịu các ràng buộc áp dụng với xe tải như cấm đường, niên hạn hay giới hạn tốc độ trong điều tiết giao thông.

Quy định trước đây xếp xe bán tải vào nhóm xe con.

Tuy nhiên, khi hệ thống quy định mới được ban hành, cách phân loại đã thay đổi.

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ giao Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) tiếp tục quy định chi tiết việc phân loại phương tiện. Trên cơ sở đó, Thông tư 53/2024 ra đời với mục tiêu chuẩn hóa cách gọi và phân loại phương tiện theo tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo thông tư này, xe bán tải được chia thành hai loại: Ô tô con pickup (chở người đến 8 chỗ, không kể chỗ lái), thuộc nhóm xe con và ô tô tải pickup, thuộc nhóm xe tải thông dụng.

Quy định hiện hành dựa trên yếu tố kỹ thuật đơn thuần, vì hệ thống pháp luật đã điều chỉnh.

Việc phân loại dựa trên đặc tính kỹ thuật của phương tiện. Nếu giấy đăng ký ghi “ô tô tải pickup”, phương tiện sẽ chịu các quy định áp dụng cho xe tải, bao gồm cả hạn chế lưu thông trong một số khung giờ hoặc khu vực.

Trên thực tế, phần lớn xe bán tải hiện nay được đăng ký dưới dạng ô tô tải pickup. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều xe bị áp dụng các quy định như xe tải.

Việc phân biệt xe bán tải trên giấy đăng kiểm.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng thông tư này không nhằm mục đích cấm xe bán tải vào nội đô. Đồng thời, quy định hiện hành cũng cho phép các địa phương căn cứ tình hình thực tế để tổ chức, điều tiết giao thông phù hợp.

Vấn đề nằm ở quy định hay cách thực thi ?

Ông Nguyễn Tiến Mạnh, chuyên gia nghiên cứu về ô tô tại Hà Nội cho rằng xe bán tải được ưa chuộng không chỉ vì thiết kế mạnh mẽ mà còn nhờ tính đa dụng.

Theo anh, loại xe này vừa phục vụ nhu cầu đi lại hàng ngày, vừa có thể chở hàng nhẹ khi cần. Tuy nhiên, thực tế không nhiều người sử dụng bán tải như một xe tải thực thụ, do thùng hàng hạn chế.

Một yếu tố khác khiến xe bán tải phổ biến là chi phí. So với xe con, loại xe này có mức thuế, phí thấp hơn, giúp giảm chi phí lăn bánh.

Ông Nguyễn Tiến Mạnh (bên trái) tại một buổi ra mắt xe bán tải.

Từ góc độ sử dụng, ông Mạnh cho rằng không nên đánh đồng xe bán tải với xe tải thông thường.

Nhìn ra thế giới, ông Nguyễn Tiến Mạnh nhận định câu chuyện quản lý xe bán tải không phải mới. Tuy nhiên, mỗi quốc gia lại có cách tiếp cận khác nhau.

Tại Mỹ, xe bán tải thường được xếp vào nhóm “xe tải nhẹ” dựa trên tổng trọng lượng. Dù vậy, đây vẫn là phương tiện cá nhân phổ biến. Các đô thị không cấm loại xe này vào trung tâm, mà quản lý thông qua tiêu chuẩn khí thải, an toàn và quy định giao thông chung.

Ở châu Âu, xe bán tải thường được coi là xe thương mại nhẹ. Dù không bị cấm hoàn toàn, nhưng phải tuân thủ nhiều quy định nghiêm ngặt hơn, như phí môi trường hoặc hạn chế khu vực lưu thông.

Trong khi đó, tại Trung Quốc, xe bán tải được phân loại rõ ràng là xe chở người hoặc xe chở hàng. Nếu thuộc nhóm xe tải, phương tiện sẽ bị hạn chế vào nội đô tương tự xe tải.

Từ đó, ông Mạnh nói không có một mô hình chung cho tất cả quốc gia. Việc quản lý xe bán tải phụ thuộc vào điều kiện hạ tầng, mật độ giao thông và mục tiêu phát triển đô thị.

Ở các đô thị đông đúc, hạ tầng hạn chế, việc siết quản lý là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, nếu áp dụng biện pháp cứng nhắc như cấm hoàn toàn, có thể phát sinh nhiều hệ lụy. Đặc biệt, khi số lượng xe bán tải đang lưu hành là không nhỏ, việc thay đổi chính sách đột ngột sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ.

Ông Mạnh cho rằng không nên giải quyết vấn đề theo hướng đơn giản là “cấm”. “Nếu hạn chế quá mức, câu hỏi đặt ra là hàng trăm nghìn phương tiện đang lưu hành sẽ được xử lý ra sao…”- ông Mạnh nói.

Vì vậy, ông Nguyễn Tiến Mạnh góp ý nên tiếp tục xem xe bán tải là phương tiện phục vụ nhu cầu đi lại như xe con. Tuy nhiên, ông Mạnh không đồng tình với một số ý kiến cho rằng gốc rễ vấn đề nằm ở Thông tư 53 về phân loại phương tiện.

Theo ông Mạnh, cách phân loại này đã tồn tại nhiều năm và Thông tư 53 chỉ kế thừa các tiêu chuẩn trước đó. Việc xếp xe bán tải vào nhóm xe tải nhẹ là dựa trên đặc tính kỹ thuật, như có thùng chở hàng riêng, khung gầm kiểu xe tải và khả năng chở hàng nhất định. Đây cũng là cách phân loại phù hợp với thông lệ quốc tế.

Ông Mạnh cho rằng cần phân biệt rõ giữa phân loại kỹ thuật và cách quản lý. Phân loại chỉ là cơ sở nhận diện phương tiện, còn việc siết hay nới quản lý lại phụ thuộc vào chính sách của từng địa phương.

Vấn đề hiện nay nằm ở chỗ mỗi nơi áp dụng khác nhau. Vì vậy, cần xác định rõ vướng mắc nằm ở quy định hay cách thực thi, từ đó có giải pháp phù hợp.

Doanh nghiệp kiến nghị điều chỉnh

Trong khi đó trao đổi với PLO.VN, đại diện Ford Việt Nam cho rằng vấn đề nằm ở việc áp dụng đồng thời các quy định mới đã khiến xe bán tải cabin kép bị xếp vào nhóm ô tô tải thông dụng, dù tải trọng hàng hóa dưới 950 kg.

Theo doanh nghiệp, điều này gây khó khăn cho người sử dụng, bởi phương tiện có nguy cơ bị hạn chế lưu thông tương tự xe tải hạng nặng.

Đơn cử, Quyết định 01/2026 của UBND TP Hà Nội quy định ô tô tải từ 2 tấn trở lên chỉ được lưu thông trong nội đô từ 21 giờ đến 6 giờ hôm sau. Khi xe bán tải bị xếp vào nhóm này, việc di chuyển trong giờ cao điểm gần như không thể.

Quy định mới khiến nhiều người vội vàng bán xe bán tải. Ảnh: CTV

Để tháo gỡ, Ford Việt Nam có văn bản gửi Cục Đăng kiểm kiến nghị tách xe pickup thành một nhóm riêng trong Thông tư 53/2024.

Doanh nghiệp đề xuất hai phương án: Xe pickup có khối lượng hàng chuyên chở dưới 950 kg được tổ chức giao thông như xe con. Hoặc xe pickup có tổng tải trọng dưới 3.500 kg được lưu thông như xe con .

Ngoài ra, đại diện doanh nghiệp cho biết đang theo dõi sát các diễn biến liên quan đến Quyết định của TP Hà Nội. Đồng thời, phối hợp với Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (VAMA) làm việc với các cơ quan chức năng khác để làm rõ các nội dung liên quan. Mục tiêu là đảm bảo các kiến nghị của doanh nghiệp được xem xét đầy đủ, đồng thời đề xuất giải pháp phù hợp với nhu cầu đi lại và hoạt động của người dân.

“Chúng tôi mong muốn tìm được phương án hài hòa giữa yêu cầu quản lý giao thông đô thị và nhu cầu sử dụng thực tế, đảm bảo lợi ích cho các bên liên quan” - đại diện Ford Việt Nam nói.

Trong khi đó, VAMA cho biết các thành viên đang trao đổi để thống nhất quan điểm chung. Tinh thần là tuân thủ quy định của pháp luật, đồng thời tiếp tục làm việc với cơ quan quản lý để tìm giải pháp cân bằng.

VIẾT LONG