Cảm thụ văn học: Hòa quyện kỳ diệu cùng tình yêu Tổ quốc

Người lính Trường Sa 'Lướt sóng con tàu mang tín hiệu trong đất liền…'. Ảnh minh họa: Bình Thạnh.

Trong đó, tình yêu biển đảo luôn là mạch nguồn cảm xúc thiêng liêng, bất tận.

Trong số những tác phẩm viết về đề tài biển đảo, “Nơi đảo xa” của Thế Song rất đặc biệt khi không chỉ khắc họa thiên nhiên Trường Sa - Hoàng Sa hùng vĩ, mà còn dựng lên hình ảnh người lính hải quân can trường như ngọn hải đăng, như cột mốc sống, mang trái tim ấm nóng giữa đại dương ngát xanh cùng bao niềm tin, hy vọng với đất liền - Tổ quốc!

Tác phẩm này được viết khi nhạc sĩ Thế Song đi thực tế sáng tác tại Quảng Ninh năm 1979 và nghe những câu chuyện xúc động từ các chiến sĩ hải quân về cuộc sống và những khó khăn nơi hải đảo. Mỗi ca từ là sự hòa quyện kỳ diệu giữa tình yêu biển đảo, tình yêu gia đình và tình yêu Tổ quốc!

Hành trang vượt sóng

“Nơi anh đến là biển xa, nơi anh tới ngoài đảo xa

Từ mảnh đất quê ta giữa đại dương mang tình thương quê nhà

Đây Trường Sa, kia Hoàng Sa…

Ngàn bão tố phong ba đã vượt qua vượt qua…”

Những ca từ đầu tiên đã mở ra một không gian rộng lớn của biển đảo và khơi xa. Âm hưởng vang xa khoan thai, rộng mở như chính khoảng trời bao la của biển và như tâm hồn người lính biển!

Cấu trúc lặp “biển xa, đảo xa” không chỉ gợi không gian trùng trùng sóng nước mà còn khắc họa độ dài của hành trình người lính. “Xa” là khoảng cách về địa lý, nhưng cũng là thử thách về tinh thần, là nỗi nhớ quê hương luôn thường trực bỗng lại bừng lên trong trái tim người lính biển.

Điệp ngữ, điệp âm “Biển xa…, đảo xa…, quê nhà…” vang xa như một tiếng gọi, một lời nhắc nhở về vị trí thiêng liêng mà người lính đang đặt bước chân tới: Nơi đầu sóng ngọn gió, nơi biên cương Tổ quốc được xác lập trên mặt biển. Từ nơi đây, anh hướng về “quê nhà” với bao niềm tin yêu, trìu mến!

Quê hương không còn bó hẹp nơi đồng bằng, trung du hay một vị trí địa lý nào đó trong đất liền, không chỉ là làng xóm, mà mở rộng ra đến tận những đảo chìm đảo nổi. Cụm từ “mảnh đất quê ta giữa đại dương” là hình ảnh rất đẹp và giàu cảm xúc. Dù đi xa đến đâu, người lính vẫn mang theo “tình thương quê nhà”, bởi chính tình thương ấy là hành trang quan trọng nhất, tiếp sức cho anh vượt qua bão giông nơi biển cả:

“Đây Trường Sa, kia Hoàng Sa…”

Đại từ chỉ định “đây”, “kia” gắn với danh từ riêng “Hoàng Sa”, “Trường Sa” như một niềm tự hào, kiêu hãnh về hai quần đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Từ niềm tự hào đó, người lính càng ý thức được vị trí của mình trong nhiệm vụ bảo vệ vùng biển đảo.

Anh cùng đồng đội “Ngàn bão tố phong ba đã vượt qua” - như một lời khẳng định về sức mạnh kiên định của người lính trong nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc! Điệp từ “vượt qua” làm vang lên âm hưởng của một khúc ca hùng tráng: Dẫu bao nhiêu thử thách, gian nan, con người Việt Nam vẫn đứng vững, vẫn vượt qua trong tư thế hiên ngang, kiêu hãnh!

Những lời ca mở đầu ấy không chỉ tả cảnh biển khơi, mà còn là lời tri ân, ngợi ca những người lính ngày đêm bám biển giữ đảo. Tình yêu đất nước trong từng câu thơ nhẹ nhàng nhưng sâu nặng, như lớp sóng lăn tăn mà ẩn chứa sức mạnh vô tận trong lòng biển.

Và khi người lính “Lướt sóng con tàu mang tín hiệu trong đất liền…” thì “con tàu” ở đây không chỉ là phương tiện đưa người lính ra khơi, mà nó như một thực thể có tâm hồn nối hai bờ yêu thương, khát vọng. Con tàu như một biểu tượng của sự kết nối giữa đất liền với biển đảo, người ở và người đi.

Con tàu “mang tín hiệu trong đất liền”, ấy là những “tín hiệu” của tình yêu thương, niềm tin, niềm tự hào vô hạn. Đồng thời, nó cũng đem về đất liền những tin vui, những lời yêu thương, hy vọng của người lính nơi đảo xa. Điệp ngữ “Đây con tàu xa khơi” ngân nga như nối dài những yêu thương, khát vọng!

Hình ảnh “mắt em nhìn theo con tàu đi xa mãi” thật đẹp và giàu chất điện ảnh: Phía sau mỗi người lính là một người con gái, một mái nhà, một miền ký ức thân thương. Cái nhìn ấy kéo dài theo đường chân trời, vừa là sự tiễn đưa, vừa là lời hẹn ước. Trong nỗi nhớ của người lính, hình bóng người con gái hiện lên như một điểm tựa tinh thần lớn lao, vững chắc!

Và, trong cái mênh mông của biển cả, người lính đã tìm thấy những vẻ đẹp lung linh, ngời sáng! “Ngàn bông hoa san hô” trước biển là ngàn lời yêu thương hy vọng “anh gửi về tặng em”. Hoa san hô là vẻ đẹp của biển, lặng thầm mà rực rỡ. Còn em là bông hoa của lòng anh!

Thật lãng mạn khi người lính “gửi tặng em” những bông hoa biển rực rỡ niềm tin! Hình ảnh ấy khiến đoạn ca từ tràn ngập cảm xúc lãng mạn và tình yêu thương, trân trọng! Dù ở nơi xa xôi nhất của Tổ quốc, người lính vẫn giữ trong tim mình một tình cảm rất đời thường và một tình yêu lớn lao bất diệt!

Nối tiếp đó, tác giả trở lại với hình ảnh “mắt em” đẹp như chính tình yêu của người lính đảo:

“Ơi ánh mắt em yêu như biển xanh, như trời xanh trong nắng mới”

Vẻ đẹp của “ánh mắt em yêu” càng được nhân lên bởi phép so sánh trùng điệp “như biển xanh”, “như trời xanh” khiến cho ánh mắt người con gái ấy càng trở nên trong trẻo, bao la và dịu dàng hơn bao giờ hết.

Ở đây vẻ đẹp của tình yêu đôi lứa hòa quyện vào sắc màu của không gian biển đảo tạo nên sự giao thoa kỳ diệu khiến tình yêu trong ca khúc mang vẻ đẹp vừa lãng mạn vừa thiêng liêng bởi ở đó tình yêu lứa đôi, tình yêu gia đình đã hòa cùng tình yêu Tổ quốc!

Giữa biển khơi trập trùng sóng gió với bao thử thách đang chờ, trái tim người lính đảo vẫn luôn hướng về quê hương. Nơi ấy có hậu phương, có người con gái dịu hiền đảm đang giữa “mùa gặt nặng đôi vai”.

Đây là nét rất thực, rất Việt Nam, rất đời thường! Người con gái tảo tần, chịu thương chịu khó trong những công việc bận rộn của mùa màng. Nỗi nhớ của người lính vì thế càng thêm sâu: Anh nhớ không chỉ dáng hình mà cả sự hy sinh, gánh vác thầm lặng của người ở hậu phương.

Giờ đây, giữa biển khơi mênh mông chỉ có những con sóng. “Sóng” không chỉ “ru mối tình đời thủy thủ càng thêm vui” mà còn “đẩy con tàu xa khơi”. Điệp ngữ “đẩy con tàu xa khơi” dập dềnh như con thuyền được sóng nâng đi giữa muôn trùng biển cả.

Ở đây, vẻ đẹp của tình yêu được tác giả dệt nên không bị chìm vào ủy mị, sầu muộn, mà nó được nâng lên bằng âm hưởng của tinh thần lạc quan với những khát vọng và niềm tin cao cả! Nơi đây, giữa biển khơi ngập tràn nắng gió, “sóng biển” như những cánh tay mềm mại, như bản nhạc “ru mối tình đời thủy thủ càng thêm vui”.

Chính điều đó như tiếp cho người lính thêm sức mạnh để hoàn thành tốt nhiệm vụ. Điệp khúc “đẩy con tàu xa khơi” như lời khẳng định sự vững vàng, kiên định không một thử thách nào làm lung lạc được ý chí của người lính trong nhiệm vụ thiêng liêng bảo vệ chủ quyền dân tộc!

Tượng đài kiêu hãnh của niềm tin

Vẫn là miêu tả vẻ đẹp của biển, hình ảnh: “Vầng trăng sáng trên biển xa, vầng trăng sáng ngoài đảo xa” gợi vẻ đẹp trong sáng, thanh bình của biển về đêm. Trăng là biểu tượng quen thuộc trong thơ ca Việt Nam. Trăng của người lính thường đi cùng nỗi nhớ khi “Vẳng nghe tiếng ngân nga ru lòng ta bao lời ca quê nhà”.

Nỗi nhớ lại cồn lên trong trái tim người lính biển. Vầng trăng nơi đây trở thành nhịp cầu nối người lính với quê hương, nơi tiếng ru, tiếng hát, tiếng gọi thân thuộc vẫn vang lên trong tâm trí khiến vầng trăng nơi đảo xa không chỉ soi sáng biển trời, mà còn soi sáng cả tâm hồn người lính, thứ ánh sáng của sự thủy chung, bền bỉ.

Những ca từ cuối chuyển từ nỗi nhớ sang cái nhìn đầy tự hào về người lính hải quân. Hình ảnh người lính giống như con tàu: “quen sóng cả, quen gió biển” bền bỉ, gắn bó, như đã hòa mình với biển. “Nước da màu nắng tươi giòn” khỏe khoắn, can trường, rắn rỏi và hiên ngang.

Trong sóng gió, anh không chỉ trụ vững mà còn trưởng thành, mạnh mẽ hơn trong thử thách! Anh vẫn “đang đứng đó”, lồng lộng trên đầu vầng trăng sáng soi, hiên ngang giữa biển đảo, sừng sững can trường như Hoàng Sa, Trường Sa kiêu hãnh! Tác giả đã tạc bóng hình người lính biển như một tượng đài kiêu hãnh của niềm tin!

Để rồi mãi mãi… “Quần đảo đứng hiên ngang thiên hùng ca ngời sáng” - như một nét vẽ dứt khoát, một lời khẳng định mạnh mẽ: Trường Sa - Hoàng Sa là phần máu thịt của Tổ quốc Việt Nam, luôn kiên cường trước mọi phong ba bão tố! Đó là chân lý, là khí phách, là tinh thần dân tộc!

Những dòng ca từ cuối mang sắc thái như một khúc ca hùng tráng:

“Đây súng khoác trên vai trăng đầu núi soi hình anh đang đứng đó

Nhắn về đất liền cánh buồm chở đầy tin yêu

Sóng ru mối tình đời thủy thủ càng thêm yêu

Đẩy con tàu xa khơi, đẩy con tàu

xa khơi…”

Trong tư thế chiến đấu ấy, trái tim người lính vẫn hướng về quê hương để “Nhắn về đất liền cánh buồm chở đầy tin yêu”. Đây là một sáng tạo mang tính biểu tượng: Từ đảo xa, anh gửi về quê nhà những thông điệp của lòng trung thành, tình yêu, niềm tin vào ngày mai tươi sáng!

Khép lại ca khúc vẫn là nhịp điệp khúc quen thuộc:

“Sóng ru mối tình đời thủy thủ càng thêm yêu

Đẩy con tàu xa khơi, đẩy con tàu

xa khơi”.

Điệp khúc ấy không chỉ tạo âm hưởng vang xa, mà còn là lời khẳng định ý chí quyết tâm của người lính biển. Con tàu lại ra khơi, tiếp tục hành trình giữ biển, giữ đảo, giữ tình yêu quê hương, đất nước!

“Nơi đảo xa” là một bài ca đẹp, đẹp từ ngôn từ đến hình ảnh, từ cảm xúc đến ý nghĩa và thành công nhờ sự kết hợp hài hòa giữa chất trữ tình và chất sử thi. Những lời ca vừa mềm mại, lãng mạn vừa mạnh mẽ, hùng tráng tạo thành bản giao hưởng ngân lên những giai điệu đẹp của hành trình, của nỗi nhớ, của tình yêu, của niềm tin và lòng kiêu hãnh. Ở đây, tác giả đã khéo léo hòa quyện tình yêu đôi lứa với tình yêu Tổ quốc, tạo nên bức chân dung toàn diện về người lính biển: mạnh mẽ mà lãng mạn, kiên cường mà giàu tình cảm.

Trong bối cảnh hôm nay, khi Biển Đông vẫn còn nhiều biến động, “Nơi đảo xa” không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm thiêng liêng của mỗi người Việt Nam đối với chủ quyền biển đảo cũng như sự trân trọng những người lính nơi tiền tuyến, họ luôn mang vẻ đẹp không chỉ nằm ở sức mạnh, mà còn ở tấm lòng son sắt thủy chung…