Cấm vượt ở làn ngược chiều cần song hành với phạt tài xế chạy chậm ôm làn trái

Bài viết “Vượt xe bất chấp bằng làn ngược chiều: Tài xế Việt phải học văn hóa xếp hàng” của tác giả Thanh Phong nhìn nhận đúng thực trạng nhiều tài xế vì ích kỷ và tâm lý hơn thua mà luôn tìm cách lấn làn để đi nhanh nhất có thể. Tuy nhiên, tôi thấy cần quan tâm hơn đến một khía cạnh khác mà anh cũng nhắc qua, đó là nạn chạy chậm ôm làn trái đang rất phố biến trên các tuyến quốc lộ, cao tốc. Họ chạy thong thả bám lấy phần đường sát tim đường hoặc dải phân cách, không chịu nhường ai vượt, gây tâm lý ức chế không nhỏ.

Những ai thường xuyên lái xe đường dài chắc hẳn không dưới một lần rơi vào hoàn cảnh vừa căng thẳng vừa bức bối. Phía trước là một chiếc xe bò đi chậm rãi, thấp hơn rất nhiều so với tốc độ tối đa cho phép, xe sau muốn vượt cũng không cho. Con đường phía trước trống trải, nhưng chiếc xe ấy vẫn không có ý định lùi sang bên phải cho những xe phía sau có thể vượt lên để chạy với tốc độ cao hơn. Sự kiên nhẫn của không ít tài xế đi sau bị bào mòn qua từng km và dẫn đến lựa chọn lấn sang làn ngược chiều để vượt.

Mới đây, Cục Cảnh sát giao thông (CSGT) đề xuất cấm hoàn toàn việc “mượn” làn ngược chiều để vượt tại một số tuyến cụ thể như đường hẹp không đảm bảo an toàn cho vượt xe, đường quanh co, đèo dốc, khi trời tối tầm nhìn hạn chế... Điều này, hoàn toàn đúng đắn bởi vượt ẩu ở làn ngược chiều chính là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các vụ tai nạn giao thông thảm khốc. Tuy nhiên, phần ngọn của một vấn đề giao thông phức tạp vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Xe bán tải “cướp đường” vượt xe container trên đèo, suýt gây tai nạn đối đầu. Ảnh cắt từ clip quay tại quốc lộ 4D, hướng từ Lai Châu về Lào Cai vào ngày 18/8/2025.

Hành vi ôm làn, chạy chậm dưới tốc độ tối thiểu hoặc cố tình cản trở dòng giao thông cũng cần phải bị xử phạt vì nó ảnh hưởng đến hiệu quả giao thông và quyền lợi của những tài xế khác. Nhiều người cứ mặc định chạy chậm là an toàn và nghĩ rằng chạy quá tốc độ mới đáng trách. Tuy nhiên, nếu buộc người khác cũng phải chạy chậm theo mình, cản trở người khác chạy xe với tốc độ cao hơn mà pháp luật cho phép chính là ích kỷ và càn quấy.

Chiếc xe di chuyển với tốc độ chậm ngay giữa tim đường chẳng khác nào chướng ngại vật di động. Nó phá vỡ nhịp lưu thông chung, gây ra hiện tượng nút thắt cổ chai cục bộ và làm tăng nguy cơ vi phạm (lấn làn để vượt) của những tài xế khác. Nếu đi trên đường lớn vẫn phải chạy chậm rì rì thì những nỗ lực và bạc tiền đổ vào xây dựng hạ tầng nhằm cải thiện tốc độ giao thông chẳng phải là vô nghĩa hay sao?

Các quốc gia có hạ tầng giao thông phát triển xử lý vấn đề này thế nào? Tại Mỹ hay nhiều nước châu Âu, luật giao thông quy định rất rõ về nguyên tắc “Keep right except to pass” (đi về bên phải trừ khi vượt) hoặc luật cản trở dòng lưu thông (Impeding traffic). Ngay cả khi lái xe ở tốc độ cho phép, nếu phát hiện phía sau có chuỗi phương tiện đang dồn lại mà phía trước đường trống, tài xế có nghĩa vụ chủ động chuyển vào làn bên phải hoặc rẽ vào các điểm dừng khẩn cấp để nhường đường.

Nếu cố tình chiếm làn và cản trở dòng xe, cảnh sát giao thông sẽ lập biên bản và phạt nặng không kém gì lỗi vượt ẩu hay chạy quá tốc độ. Mục tiêu hướng tới là duy trì dòng chảy giao thông an toàn, liên tục, dự đoán được và hài hòa lợi ích của tài xế.

Ở Việt Nam, Luật Giao thông đường bộ đã có những quy định về việc xe phía trước nhận tín hiệu xin vượt nếu đủ điều kiện an toàn thì phải giảm tốc độ và nhường đường. Tuy nhiên, nhiều tài xế vẫn tiếp tục biến mình thành nút chặn. Tại các điểm nóng giao thông, việc đặt ra tốc độ tối thiểu là cần thiết để giải quyết rắc rối này.

Bên cạnh đó, hệ thống biển báo giao thông cũng cần được rà soát và nâng cấp. Tại các đoạn đường quốc lộ hai làn kéo dài qua các địa hình phức tạp, ngành giao thông nên bổ sung các làn vượt ngắn (passing lane) hoặc các vị trí dừng khẩn cấp dời chân (turnout bay) để những xe chạy chậm chủ động dạt vào nhường đường.

Song song với việc siết chặt quy định và nâng cấp hạ tầng, nhận thức của người tham gia giao thông cũng cần phải thay đổi sâu sắc. Lái xe an toàn không đơn thuần là giữ cho riêng mình không đâm vào ai, mà còn là ý thức không biến bản thân thành mối nguy hiểm hoặc cản trở người khác.