Cán cân quân sự Iran - Israel và Mỹ: Khi số lượng đối đầu công nghệ và chiến tranh không còn là cuộc chơi của hỏa lực

Các chuyên gia quân sự quốc tế nhận định, đây không phải là “cuộc chiến của một bên áp đảo”, mà là một cấu trúc đối đầu đa tầng, trong đó mỗi bên đều có ưu thế riêng, nhưng cũng tồn tại những điểm yếu mang tính sống còn.

Iran - cường quốc tên lửa và chiến tranh tiêu hao

Về quy mô lực lượng, Iran là nước có ưu thế rõ rệt. Quân đội nước này hiện có khoảng 650.000 quân chính quy, hơn 300.000 quân dự bị, cùng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) - lực lượng tinh nhuệ hoạt động độc lập với quân đội truyền thống.

Bên cạnh đó là mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trải dài khắp Trung Đông, từ Hezbollah ở Li-băng, các lực lượng dân quân tại Iraq, Syria cho đến Houthi ở Yemen, tạo thành một “vành đai áp lực” quanh Israel và các căn cứ Mỹ.

Điểm mạnh cốt lõi của Iran nằm ở kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV). Tehran sở hữu hàng nghìn tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung như Shahab, Fateh, Sejjil, cùng hàng loạt UAV tấn công và trinh sát giá rẻ, có khả năng bão hòa hệ thống phòng không đối phương.

Không quân Iran đông về số lượng, với hàng trăm máy bay, nhưng phần lớn là các mẫu cũ như F-14, MiG-29, F-4, hạn chế nghiêm trọng về khả năng tác chiến hiện đại.

Chuẩn tướng Amir Ali Hajizadeh, Tư lệnh lực lượng không gian vũ trụ của IRGC, từng tuyên bố: “Sức mạnh thực sự của Iran không nằm ở máy bay chiến đấu hiện đại, mà ở năng lực tên lửa và khả năng đánh trúng mục tiêu chiến lược của đối phương ở bất kỳ đâu trong khu vực”.

Nhiều chuyên gia phương Tây cũng thừa nhận Iran đang theo đuổi học thuyết “chiến tranh tiêu hao”, dùng số lượng lớn vũ khí giá rẻ để làm kiệt quệ hệ thống phòng không và hậu cần của đối thủ.

Xương sống của lực lượng tên lửa Iran là Shahab - dòng tên lửa đạn đạo tầm ngắn, chủ yếu sử dụng nhiên liệu lỏng. Ảnh: Getty Images.

Israel - ưu thế tuyệt đối trên không và phòng thủ công nghệ cao

Trái ngược với Iran, Israel có lực lượng nhỏ gọn nhưng tinh nhuệ. Quân đội nước này chỉ khoảng 170.000 quân chính quy, song hệ thống dự bị hơn 450.000 người cho phép huy động nhanh trong thời gian ngắn. Sức mạnh cốt lõi của Israel nằm ở không quân và công nghệ quân sự.

Không quân Israel sở hữu các phi đội F-35 thế hệ thứ năm, F-15 và F-16 hiện đại, được tích hợp hệ thống tác chiến điện tử và tình báo hàng đầu khu vực. Đây được xem là lực lượng không quân mạnh nhất Trung Đông.

Về phòng thủ, Israel xây dựng mạng lưới đa tầng gồm Iron Dome, David’s Sling và Arrow, có khả năng đánh chặn từ rocket tầm ngắn đến tên lửa đạn đạo tầm xa.

Một cựu tướng Israel, tướng Yitzhak Brik, từng cảnh báo trên báo chí nước này: “Israel có ưu thế công nghệ vượt trội, nhưng nếu bị kéo vào một cuộc chiến tiêu hao dài ngày với Iran và các lực lượng ủy nhiệm, hệ thống phòng không có thể bị quá tải, và đó là kịch bản nguy hiểm nhất”. Điều này cho thấy ưu thế công nghệ của Israel không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối trong chiến tranh kéo dài.

Ngoài ra, Israel còn được cho là sở hữu vũ khí hạt nhân, dù không công khai thừa nhận, tạo ra một tầng răn đe chiến lược mà Iran hiện chưa có.

Một máy bay chiến đấu F-35I của Không quân Israel hạ cánh xuống Căn cứ không quân Nevatim gần Beersheva vào năm 2024. Ảnh: IDF.

Mỹ - sức mạnh áp đảo toàn cầu và trụ cột của cán cân

Trong cấu trúc này, Mỹ đóng vai trò là trụ cột quyết định. Với ngân sách quốc phòng gần 1.000 tỷ USD, hơn 1,3 triệu quân thường trực, 11 tàu sân bay, hàng nghìn máy bay chiến đấu và hệ thống vệ tinh quân sự toàn cầu, Mỹ là cường quốc quân sự mạnh nhất thế giới.

Không chỉ vượt trội về quy mô, Mỹ còn sở hữu năng lực chiến tranh hiện đại toàn diện: Tác chiến mạng, không gian, vũ khí chính xác cao, hệ thống chỉ huy - kiểm soát toàn cầu. Quan trọng hơn, Mỹ là đồng minh chiến lược của Israel, cung cấp hỗ trợ tình báo, phòng thủ tên lửa và hậu cần quân sự.

Một quan chức Lầu Năm Góc từng phát biểu trên CNN: “Không có quốc gia nào ở Trung Đông có thể đối đầu trực tiếp với Mỹ về mặt quân sự. Nhưng Iran không tìm cách thắng Mỹ trong một cuộc chiến đối xứng, mà tìm cách làm Mỹ phải trả giá đắt về chính trị, kinh tế và khu vực”.

Tàu sân bay USS Gerald R. Ford của Hải quân Mỹ rời vịnh Souda trên đảo Crete vào ngày 26/2/2026. Ảnh: Getty Images.

Cán cân thực sự - không phải ai mạnh hơn, mà ai chịu được lâu hơn

Các chuyên gia quân sự quốc tế nhận định, cán cân Iran-Israel và Mỹ không phải là thế một chiều. Israel và Mỹ vượt trội về công nghệ, không quân và tác chiến chính xác cao, trong khi Iran vượt trội về chiều sâu chiến lược, tên lửa, UAV và mạng lưới lực lượng khu vực.

Giáo sư Michael Clarke, chuyên gia an ninh tại King’s College London (Anh), đánh giá: “Nếu là một cuộc chiến trực diện, Mỹ và Israel sẽ chiếm ưu thế. Nhưng nếu là một cuộc xung đột khu vực kéo dài, Iran có khả năng biến nó thành cuộc chiến tiêu hao, nơi chi phí chính trị và quân sự của đối phương sẽ tăng theo cấp số nhân”.

Thực tế cho thấy, đây là thế đối đầu bất cân xứng: Mỹ-Israel mạnh về công nghệ và hỏa lực chính xác, Iran mạnh về chiến tranh phi đối xứng, số lượng và mạng lưới khu vực. Cán cân quân sự hiện nay vì thế không nằm ở việc bên nào mạnh hơn tuyệt đối, mà ở câu hỏi: bên nào có thể duy trì xung đột lâu hơn, chịu tổn thất lâu hơn, và kiểm soát được hệ quả chính trị-xã hội của chiến tranh trong nước mình tốt hơn.

Thái An