Cận cảnh bộ sưu tập trống đồng Làng Vạc vừa được công nhận bảo vật quốc gia
Bộ sưu tập 5 chiếc trống đồng Làng Vạc Văn hóa Đông Sơn (niên đại: Thế kỷ III - I trước Công nguyên) đang lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ An vừa được Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia. Những sản phẩm đều thể hiện đỉnh cao của kỹ thuật đúc đồng, nghệ thuật trang trí của văn hóa Đông Sơn và văn minh Việt cổ.
Trống Làng Vạc I, chất liệu đồng, có đường kính 37,2 cm, cao 28 cm, thuộc dòng trống thấp lưng choãi. Trống có tang phình, lưng hình nón cụt, choãi dần xuống phía dưới, chân trống thấp. Trống có 2 đôi quai kép, mỗi đôi có một khe hở ở giữa, trên quai trang trí hoa văn dạng thừng bện. Trống có patin màu xanh rỉ đồng. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Chính giữa mặt trống là hình ngôi sao 12 cánh. Xen giữa là các cánh là hình chữ V lồng nhau hay lông công cách điệu. Tính từ trong ra ngoài, bao quanh ngôi sao trung tâm có 8 vành hoa văn: vành 1, 4, 8 là những hàng chấm nổi; vành 2, 6 là hoa văn vòng tròn kép có chấm nổi ở giữa; vành 5, 7 là hoa văn răng cưa, xen giữa có 3 chấm nổi. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Trên tang trống, từ trên xuống dưới có 6 băng hoa văn như sau: băng 1, 5 là hoa văn chấm nổi; băng 2, 4 là hoa văn răng cưa, xen giữa có 3 chấm nổi; băng 3 là hoa văn vòng tròn tiếp tuyến có chấm nổi ở giữa…Xen giữa các ô hình chữ nhật trang trí hình bò là những ô hẹp hơn trang trí hoa văn những đường vạch ngắn song song, vòng tròn tiếp tuyến và những hàng chấm nổi. Ở chân trống không trang trí hoa văn…(Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Trống Làng Vạc II, cũng như trống Làng Vạc I, trống Làng Vạc II thuộc dòng trống thấp lưng choãi, với tang phình, thân hình nón cụt loe dần xuống dưới, chân trống thấp. Trống có 2 đôi quai bố trí cách đều nhau ở hai bên thân, mỗi quai được trang trí hai dải hoa văn hình bông lúa. Trống có patin màu xanh rỉ đồng. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Giữa mặt trống là ngôi sao trung tâm 10 cánh, giữa các cánh có hoa văn hình chữ V lồng hay lông công cách điệu. Tính từ trong ra ngoài, bao quanh ngôi sao trung tâm có 6 vành hoa văn: vành 1, 2, 4 và 6 là hoa văn chấm nổi; vành 3 và 5 là hoa văn răng cưa, xen kẽ giữa các răng là hình chấm nổi. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Tang trống có 3 băng hoa văn, chia làm hai phần trên dưới. Phần trên là 2 băng răng cưa ngược chiều nhau, ngăn cách bởi một đường chỉ nổi. Phần dưới là băng hoa văn chủ đạo, trang trí hình thuyền và chim xen kẽ. Có bốn chiếc thuyền bơi theo hướng ngược chiều kim đồng hồ, thân thuyền cong, có những chấm nổi nhỏ. Đuôi thuyền xòe ra hình nan quạt. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Trống Làng Vạc III, thuộc dòng trống thấp lưng choãi, với tang phình, lưng hình nón cụt choãi dần xuống dưới. Trống có 2 đôi quai bố trí ở hai bên thân, mỗi quai được trang trí hai hàng hoa văn bông lúa. Pa tin màu xanh rỉ đồng. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Giữa mặt trống là hình ngôi sao 10 cánh, giữa các cách là những đường vạch chéo ngắn. Tính từ trong ra ngoài, bao quanh ngôi sao trung tâm là 3 vành hoa văn: vành 1 có 4 hình chim bay ngược chiều kim đồng hồ. Chim cổ dài, mỏ có hình chữ V, giữa cổ có một đường gân nổi. Đuôi và thân chim tạo thành một hình giống hình tam giác, bên trong có những đường rạch ngắn…Chân trống không trang trí hoa văn. (Ảnh: Bãn vẽ hình trống). (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Trống Làng Vạc IV, thuộc dòng trống cao lưng thẳng. Trống có tang phình, thân hình trụ tròn, chân choãi cao. Trống có 2 đôi quai kép, bố trí cách đều nhau ở hai bên thân. Mặt quai trang trí hoa văn thừng bện kết hợp với các đường chỉ nổi nằm ngang. Pa tin màu xanh rỉ đồng. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Chính giữa mặt trống là hình ngôi sao 12 cánh, giữa các cánh là hoa văn chữ V lồng kết hợp với vòng tròn đồng tâm chấm giữa - một dạng của lông công cách điệu. Tính từ trong ra ngoài, bao quanh ngôi sao trung tâm có 9 vành hoa văn: vành 1, 5 là hoa văn chấm nổi. Vành 2, 4 và 8 là những vòng tròn tiếp tuyến có chấm giữa. Vành 3 là hồi văn chữ S cách điệu. Vành 7, 9 là những đường vạch ngắn song song… (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Trống Minh khí, chất liệu đồng, đường kính mặt 7 cm, cao 5 cm. Trống có hình dáng tương tự trống Làng Vạc I, II, III, thuộc dạng trống thấp lưng choãi. Trống có tang phình, thân hình nón cụt, loe dần xuống dưới, chân trống thấp. Trống có 2 đôi quai kép ở hai bên thân. Chính giữa mặt trống cũng gắn một quai tương tự để làm móc treo. Tuy nhiên, trong khi quai ở thân được đúc liền, thì quai trên mặt trống được gắn vào sau khi đúc. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Trống có hoa văn trang trí hài hòa, sắc nét. Mặt trống vẫn thể hiện ngôi sao 12 cánh, xen giữa các cánh là các đường vạch chéo song song. Bao quanh ngôi sao là một vành vạch ngắn song song. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
Từ các đặc điểm về hình dáng và hoa văn trang trí nói trên, có thể thấy cả năm chiếc trống đồng Lạc Vàng đều là những sản phẩm tiêu biểu của văn hóa Đông Sơn ở Việt Nam. Về mặt kỹ thuật chế tác, có thể thấy năm chiếc trống Làng Vạc được đúc bằng hai phương pháp khác nhau là phương pháp ghép khuôn nhiều mang và phương pháp sáp chảy. Đây là nhóm hiện vật tiêu biểu thuộc văn hóa Đông Sơn ở Việt Nam. Bộ sưu tập nói trên đều thuộc niên đại Văn hóa Đông Sơn cách ngày nay 2500 - 2000 năm. Các hiện vật thu được tại di chỉ khảo cổ học Làng Vạc, (thị xã Thái Hòa cũ, tỉnh Nghệ An) trong đợt khai quật lần thứ I năm năm 1973 do Viện khảo cổ học phối hợp với Ty văn hóa Nghệ An tiến hành khai quật; và thứ II năm 1981, do Viện khảo cổ học Hà Nội, Bảo tàng Nghệ Tĩnh phối hợp khai quật. Trong đợt công nhận Bảo vật quốc gia lần thứ 14, tỉnh Nghệ An còn có Bia Ma Nhai được khắc trên núi đá ở huyện Con Cuông (cũ). (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An cung cấp).
