Cần chuyển dịch mô hình đào tạo từ chú trọng nâng cao học vấn sang nâng cao kỹ năng tay nghề

 Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội sáng 31/10. Ảnh: Quốc hội

Sáng 31/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở Hội trường về tình hình kinh tế - xã hội.

Lĩnh vực giáo dục và đào tạo thu hút sự quan tâm sâu sắc của nhiều đại biểu Quốc hội. Nhiều ý kiến tâm huyết đã chỉ ra những khó khăn, vướng mắc liên quan đến các chính sách về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, cũng như bài toán nâng cao chất lượng lao động qua đào tạo...

Nghiên cứu cơ chế để các trường nội trú liên cấp có thể hỗ trợ thêm một số hoạt động

Đánh giá cao chủ trương xây dựng các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới, đại biểu Trần Thị Thu Phước (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) khẳng định, đây là sự đầu tư có ý nghĩa lâu dài, giúp học sinh vùng khó khăn có điều kiện học tập, sinh hoạt tốt hơn, đồng thời góp phần củng cố đời sống xã hội và giữ vững địa bàn biên giới.

 Đại biểu Trần Thị Thu Phước, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Tuy nhiên, đại biểu cũng đặt vấn đề nếu những công trình này chỉ hoạt động phục vụ học sinh trong giờ học, thì chưa khai thác hết giá trị của nguồn lực đã bỏ ra. Vì vậy, đề nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế để các trường, tùy điều kiện thực tế và bảo đảm an toàn, có thể hỗ trợ thêm một số hoạt động phục vụ cộng đồng.

“Ngoài giờ học, thư viện và sân thể thao có thể được sử dụng cho sinh hoạt văn hóa; nhà trường có thể phối hợp tổ chức các lớp tiếng Việt, tin học và kỹ năng thiết yếu cho người dân. Phòng y tế của trường có thể kết nối với trạm y tế xã để hỗ trợ các hoạt động khám, sàng lọc sức khỏe định kỳ khi đủ điều kiện chuyên môn. Nhà trường cũng có thể phối hợp với công an xã và đồn biên phòng tuyên truyền pháp luật, phòng chống ma túy, mua bán người và nâng cao nhận thức về phòng, chống thiên tai”, đại biểu Trần Thị Thu Phước gợi mở.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng không thể giao thêm nhiệm vụ cho nhà trường mà không tính đến nhân lực, kinh phí và trách nhiệm quản lý. Chính phủ cần hướng dẫn rõ mô hình tổ chức, cơ chế phối hợp và nguồn kinh phí vận hành; nghiên cứu lồng ghép các chương trình, nguồn lực phù hợp, trong đó có các chương trình mục tiêu quốc gia liên quan.

Vẫn chưa thấy ban hành chính sách tiền lương cho nhà giáo

Cả nước còn thiếu khoảng 48.249 giáo viên theo nhu cầu bổ sung cho năm học 2026–2027, để giải quyết căn cơ vấn đề thừa và thiếu giáo viên cục bộ, đại biểu Nàng Xô Vi (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng, cần có giải pháp đồng bộ chứ không chỉ dừng lại ở công tác tuyển dụng.

 Đại biểu Nàng Xô Vi, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Theo đó, cần rà soát, điều tiết, điều động và luân chuyển giáo viên giữa các địa bàn, cơ sở giáo dục; thống kê chính xác nhu cầu theo từng cấp học, môn học và từng địa phương để làm rõ căn cứ đề xuất bổ sung biên chế. Đồng thời, cần rà soát, điều chỉnh định mức giáo viên và nhân viên trường học sao cho phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông, loại hình trường, quy mô học sinh và đặc điểm từng vùng miền.

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ tăng cường cơ chế phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với các bộ, ngành, địa phương, nhằm bảo đảm việc xác định nhu cầu chuyên môn gắn liền với bố trí nhân lực và nguồn lực tài chính, giúp các chính sách giáo dục được triển khai hiệu quả trong thực tế.

  Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Đối với khu vực khó khăn, thách thức không chỉ nằm ở khâu tuyển dụng mà còn ở việc giữ chân giáo viên có năng lực. Do đó, đại biểu Nàng Xô Vi cho rằng cần quan tâm đồng bộ đến chính sách tiền lương, phụ cấp, nhà công vụ, điều kiện đi lại, sinh hoạt và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đặc biệt, khi Luật Nhà giáo đã có hiệu lực, cần sớm ban hành và triển khai đầy đủ các chính sách đãi ngộ.

“Hiện nay, báo cáo thẩm tra của các ủy ban cho thấy vẫn chưa ban hành chính sách tiền lương cho nhà giáo. Cử tri ở cơ sở và đội ngũ nhà giáo rất phấn khởi khi Luật Nhà giáo được Quốc hội khóa XV thông qua, và rất mong muốn chính sách tiền lương mới sẽ sớm đi vào cuộc sống. Song song đó, tôi đề nghị chuyển trọng tâm đánh giá chất lượng đội ngũ nhà giáo từ việc hoàn thiện hồ sơ, văn bằng, chứng chỉ sang đánh giá năng lực thực hành nghề nghiệp gắn với sự tiến bộ của người học”, đại biểu Nàng Xô Vi đề nghị.

Cần khắc phục dứt điểm tình trạng lao động sở hữu bằng cấp nhưng không đáp ứng được công việc

Qua phân tích mối quan hệ cốt lõi giữa chất lượng nhân lực và năng suất lao động tại Việt Nam trong bối cảnh hiện nay, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) chỉ rõ với thực trạng tỉ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chỉ đạt khoảng 30%, việc hiện thực hóa mục tiêu tăng năng suất lao động 8,6% là khó khả thi.

 Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Bên cạnh đó, đại biểu cũng nhấn mạnh cần quan tâm giải quyết vấn đề “lệch pha” nghiêm trọng giữa cung và cầu: khối ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đang rất thiếu kỹ thuật viên lành nghề, trong khi thị trường lại dư thừa cử nhân thuộc các nhóm ngành kinh tế lý thuyết.

Hiện năng suất lao động của Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp trong khu vực, theo đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế tối thiểu 10% vào năm 2027 cùng mức tăng trưởng hai con số trong các năm tiếp theo, Việt Nam cần triển khai các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực một cách đồng bộ. Trên cơ sở đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ tập trung vào một số định hướng trọng tâm:

Thứ nhất, từng bước nâng chỉ tiêu tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ lên tối thiểu 35% vào năm 2027 và đạt ít nhất 45% vào năm 2030, trong đó ưu tiên tập trung cho các lĩnh vực công nghệ cao, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Thứ hai, cơ cấu lại một cách hợp lý tỉ lệ bằng cấp, chứng chỉ trong toàn bộ lực lượng lao động; chuyển dịch mô hình đào tạo từ chú trọng nâng cao học vấn sang tập trung nâng cao kỹ năng tay nghề và kỹ thuật.

Thứ ba, khắc phục dứt điểm tình trạng lao động sở hữu bằng cấp nhưng không đáp ứng được yêu cầu thực tế của công việc. Cụ thể: cần chuyển đổi căn bản từ phương thức đào tạo nặng về bằng cấp sang đào tạo theo vị trí việc làm và nhu cầu nghề nghiệp; thiết lập cơ chế gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp; đẩy mạnh đào tạo các kỹ năng mềm, ngoại ngữ, tư duy phản biện và năng lực thích ứng với công nghệ trong nền kinh tế số; đồng thời đẩy nhanh việc chuẩn hóa và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia.

Thứ tư, ban hành cơ chế, chính sách thiết thực nhằm khuyến khích các doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công tác đào tạo nội bộ, xem hoạt động này là bộ phận cấu thành trong chiến lược tăng năng suất lao động và xây dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn.