Cần có cơ chế đặc thù để bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc thiểu số đi vào thực chất

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã thể hiện rõ tầm quan trọng của văn hóa, đồng thời cho thấy sự quan tâm cụ thể của lãnh đạo Đảng và Nhà nước đối với công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Ông Trịnh Ngọc Chung, Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ VHTTDL)

Nghị quyết xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Trên cơ sở đó, Nghị quyết đã có những giải pháp đúng và trúng, mang tính đột phá để phát triển văn hóa, con người Việt Nam.

Về quan điểm chỉ đạo, Nghị quyết nêu rõ, phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Tạo lập môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại.

Việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số đã được thực hiện tốt trong thời gian qua

Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển toàn diện văn hóa, con người Việt Nam trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; phát huy truyền thống yêu nước, bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần tự chủ, tự cường dân tộc, đề cao đạo đức, tài năng, sức sáng tạo và khát vọng cống hiến vì sự phồn vinh, văn minh, hạnh phúc của nhân dân và sự phát triển mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Có thể khẳng định, nội dung Nghị quyết đã kế thừa, phát triển các chủ trương, đường lối về phát triển văn hóa và con người Việt Nam của Đảng ta trước đây.

Từ Nghị quyết này, nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại tiếp tục được đẩy mạnh xây dựng và phát triển.

Bảo tồn lễ hội truyền thống và định hướng phát triển các lễ hội mới nhằm phát huy bản sắc văn hóa, gắn với du lịch và phát triển kinh tế

Các địa phương đã tổ chức nhiều hoạt động quy mô lớn cấp tỉnh và vùng miền, khắc họa hình ảnh đất nước Việt Nam như một "vườn hoa rực rỡ và đa sắc màu", thể hiện bản sắc riêng có của từng vùng miền

Nghị quyết đề ra các nhiệm vụ, giải pháp, trong đó nêu rõ: Bảo đảm bình đẳng trong thụ hưởng các giá trị văn hóa đối với các nhóm yếu thế như người khuyết tật, người nghèo, trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số; chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số.

Cùng với đó, Bảo tồn lễ hội truyền thống và định hướng phát triển các lễ hội mới nhằm phát huy bản sắc văn hóa, gắn với du lịch và phát triển kinh tế. Nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa; lấy di sản văn hóa là trung tâm và tài nguyên văn hóa số là thế mạnh, hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững các giá trị văn hóa.

Văn hóa của đồng bào các dân tộc được giới thiệu đến khách quốc tế

Tạo điều kiện để người dân tham gia và hưởng lợi từ tài nguyên văn hóa; đồng thời đẩy mạnh đầu tư bảo tồn, tôn tạo di sản gắn với phát triển sinh kế và du lịch, hướng tới hình thành các đô thị di sản và kinh tế di sản.

Theo ông Trịnh Ngọc Chung, Nghị quyết 80 không chỉ khẳng định vai trò của văn hóa mà còn tạo cơ sở để đẩy mạnh công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn mới.

Việc bảo tồn, phục dựng và tái hiện giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp đã trở thành động lực tinh thần gắn bó với đồng bào các dân tộc thiểu số

Hiện nay lĩnh vực văn hóa dân tộc chưa có Luật hay Nghị định riêng. Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam sẽ tham mưu để có các quy định rõ ràng và đặc biệt là kiến nghị Quốc hội ban hành cơ chế đặc thù

Không chỉ dừng lại ở bảo tồn, Nghị quyết đặt mục tiêu đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội.

Quan điểm này đã được định hình từ sớm, từ Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 đến các nghị quyết của Đảng qua các thời kỳ. Nghị quyết 80 tiếp tục kế thừa và cụ thể hóa, khẳng định vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước.

Ông Trịnh Ngọc Chung cho biết, với tư cách là cơ quan tham mưu quản lý nhà nước về văn hóa dân tộc, trong những năm qua, Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn địa phương kiểm kê, bảo tồn, phục dựng và tái hiện những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Những giá trị này đã trở thành động lực tinh thần gắn bó với đồng bào các dân tộc thiểu số.

Nó không chỉ mang lại đời sống tinh thần mà còn góp phần tạo sinh kế cho người dân, thu hút khách du lịch, giáo dục truyền thống và tạo môi trường cho thế hệ trẻ thêm yêu văn hóa, yêu quê hương đất nước.

Đặc biệt trong năm 2025, các địa phương đã tổ chức nhiều hoạt động quy mô lớn cấp tỉnh và vùng miền, khắc họa hình ảnh đất nước Việt Nam như một "vườn hoa rực rỡ và đa sắc màu", thể hiện bản sắc riêng có của từng vùng miền.

“Triển khai Nghị quyết 80, chúng tôi xác định trọng tâm là thực hiện nhiệm vụ cụ thể: "Quan tâm chú trọng bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số". Cục sẽ tham mưu cho lãnh đạo Bộ để đề xuất với Chính phủ, Quốc hội và chỉ đạo các địa phương thực hiện những nhiệm vụ cụ thể”, ông Trịnh Ngọc Chung nói.

Những giá trị văn hóa truyền thống không chỉ mang lại đời sống tinh thần mà còn góp phần tạo sinh kế cho người dân

Văn hóa truyền thống, nghề thủ công của đồng bào dân tộc cũng góp phần thu hút khách du lịch, giáo dục truyền thống và tạo môi trường cho thế hệ trẻ thêm yêu văn hóa, yêu quê hương đất nước

Theo đó, Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam sẽ đánh giá tổng thể và phân loại ưu tiên. Đánh giá lại các lễ hội, phong tục tập quán đặc sắc để ưu tiên thực hiện ngay những nhiệm vụ cấp bách.

Hiện nay lĩnh vực văn hóa dân tộc chưa có Luật hay Nghị định riêng. Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam sẽ tham mưu để có các quy định rõ ràng và kiến nghị Quốc hội ban hành cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ vướng mắc trong công tác bảo tồn.

“Việc bảo tồn lễ hội truyền thống của đồng bào thường sử dụng các sản phẩm tự cung tự cấp (vật tế thần rừng, thần núi) không thể có hóa đơn, chứng từ theo quy định tài chính thông thường. Nếu không có cơ chế đặc thù, chúng ta rất khó, thậm chí không thể thực hiện được công tác bảo tồn một cách thực chất”, ông Trịnh Ngọc Chung nêu ví dụ.

Bảo tồn, phát huy văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số tạo môi trường cho thế hệ trẻ hiểu về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa trong xây dựng cuộc sống tinh thần, vật chất ngày càng tốt đẹp hơn

Cùng với đó, phải biến giá trị văn hóa truyền thống trở thành giá trị kinh tế, tạo ra sinh kế bền vững để người dân có thể sống được bằng chính văn hóa của mình. Khi đó, áp lực về kinh phí nhà nước cho bảo tồn sẽ giảm đi.

Đặc biệt, nâng tầm lễ hội thành sản phẩm du lịch là một nhiệm vụ được quan tâm. Trong đó, đưa các lễ hội vùng miền trở thành sản phẩm văn hóa đặc sắc để thu hút khách du lịch, quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Bên cạnh đó, để phát huy tối đa hiệu quả, cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa Quản lý nhà nước (Trung ương - Địa phương) - Doanh nghiệp - Người dân.

Trong đó, người dân (Chủ thể văn hóa) là yếu tố quyết định. Họ là những người sáng tạo, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa. Cơ quan nhà nước cần hỗ trợ họ về cơ chế, kinh phí ban đầu, trang bị kiến thức, tập huấn và tạo không gian để họ thực hiện các hoạt động này ngay tại bản làng của mình. Đối với những giá trị bị mai một, các nhà khoa học và nhà quản lý phải nghiên cứu để giúp người dân phục hồi.

Khi đồng bào thấy văn hóa của mình được trân trọng, họ sẽ có ý thức giữ gìn bản sắc và hăng hái thi đua sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội

Doanh nghiệp đóng vai trò lan tỏa giá trị văn hóa. Do đó, doanh nghiệp có sự linh hoạt, năng động và quyết đoán để tôn vinh văn hóa ở tầm cao hơn, vượt qua những quy định hành chính cứng nhắc mà cơ quan nhà nước khó thực hiện được.

Cơ quan quản lý xây dựng hành lang pháp lý thông suốt từ trên xuống dưới, đặc biệt là tại các chính quyền địa phương cấp cơ sở, để các nội dung của Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất.

“Bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống chính là trân trọng lịch sử dân tộc và cộng đồng 54 dân tộc anh em dưới sự lãnh đạo của Đảng. Khi đồng bào thấy văn hóa của mình được trân trọng, họ sẽ có ý thức giữ gìn bản sắc và hăng hái thi đua sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu cuối cùng là phải trả lời được câu hỏi: Văn hóa đóng góp như thế nào cho sự ổn định xã hội, nâng cao sinh kế người dân và sự phát triển chung của đất nước? Đó chính là trách nhiệm của những người đang trực tiếp làm công tác này”, ông Trịnh Ngọc Chung nhấn mạnh.

HUY AN