Cần có quy định áp giải đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố

Cơ chế để loại trừ việc “trốn” lệnh triệu tập

Theo đó, đối với chế định tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, nhiều ý kiến cho rằng Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) cần bổ sung trường hợp “Người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố đã được triệu tập nhiều lần nhưng vắng mặt và không biết đang ở đâu để tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh làm căn cứ khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự” thì bị áp giải.

Bởi lẽ theo quy định hiện hành, người bị hại, người làm chứng mà không chấp hành yêu cầu triệu tập của Cơ quan điều tra thì sẽ bị áp dụng cơ chế dẫn giải đến Cơ quan điều tra để làm việc. Trong khi hiện nay lại chưa có cơ chế đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố.

Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội tiến hành hoạt động tố tụng hình sự (ảnh minh họa).

Để đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm vì thế cần thiết phải bổ sung quy định áp dụng biện pháp áp giải đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố. Và đây cũng chính là một trong những căn cứ để tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố khi hết thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố.

Điểm đáng chú ý tiếp theo là cơ chế ủy quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2021, 2024, 2025), Thủ trưởng Cơ quan điều tra chỉ có thể ủy quyền cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra trong trường hợp “vắng mặt”.

Tuy nhiên thực tế là kể từ khi không tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện (từ ngày 1-3-2025) thì toàn bộ số lượng án của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện trước đây (chiếm khoảng 80% tổng số vụ án xảy ra trên cả nước) đều do Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh thụ lý, giải quyết.

Thực hiện yêu cầu, nhiệm vụ nêu trên và trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đồng thời căn cứ quy định của Nghị quyết số 190 của Quốc hội, Bộ Công an và liên ngành tư pháp Trung ương đã ban hành văn bản quy định về việc ủy quyền của Thủ trưởng cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra không chỉ trong trường hợp “vắng mặt”.

Tổng kết, đánh giá việc thực hiện quy định ủy quyền của Thủ trưởng cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra không chỉ trong trường hợp “vắng mặt” sau hơn 1 năm cho thấy tính hiệu quả và đáp ứng được yêu cầu thực tiễn trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sau khi tổ chức bộ máy mới.

Vì thế nhiều ý kiến cho rằng quy định nêu trên cần phải được “luật hóa” trong Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) để tiếp tục thực hiện và bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự.

Cùng với đó là Bộ Công an cần bố trí Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh là Trưởng hoặc Phó Trưởng công an cấp xã để tiến hành điều tra các vụ án ít nghiêm trọng, nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn cấp xã theo uỷ quyền hoặc phân công của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Không bảo đảm thủ tục trưng cầu giám định

Về việc bổ sung thẩm quyền trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản cho các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, các ý kiến góp ý cho Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) cho rằng tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội đã xem xét hồ sơ định hướng chính sách của dự án Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Trong đó, có chính sách không mở rộng thẩm quyền của các Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Mặt khác, theo quy định, các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra được tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu và phải chuyển hồ sơ vụ án cho Cơ quan điều tra trong thời hạn 7 ngày.

Với thời hạn nêu trên thì sẽ không bảo đảm để thực hiện thủ tục trưng cầu giám định và yêu cầu định giá tài sản. Do đó, Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) không nên quy định về thẩm quyền trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản của Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

Đối với các điều khoản chuyển tiếp trong Nghị quyết thi hành Bộ luật, nhiều chuyên gia pháp lý nhìn nhận, để bảo đảm các chính sách nhân văn, nhân đạo được thực hiện sớm hơn cần chỉnh lý dự thảo Nghị quyết theo hướng các quy định có lợi cho người bị buộc tội (miễn trách nhiệm hình sự từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm, các tội danh mới về khởi tố theo yêu cầu của người bị hại, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự…) thì sẽ được áp dụng kể từ ngày Bộ luật được công bố, không đợi đến khi Luật có hiệu lực.

Liên quan đến Nghị quyết thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), một số ý kiến góp ý nêu, để tránh làm ảnh hưởng đến công tác tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, điều tra các vụ án hình sự xảy ra trong hoạt động tư pháp cần cân nhắc bổ sung một khoản vào Điều 1 dự thảo Nghị quyết theo hướng kể từ ngày Bộ luật được công bố, Cơ quan An ninh điều tra của Bộ Công an, Cơ quan An ninh điều tra của Bộ Quốc phòng sẽ thực hiện thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, điều tra vụ án hình sự về các tội phạm thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương.

Tại địa bàn Thành phố Hà Nội, trung bình một ngày, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố phải xử lý, giải quyết 55 tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và điều tra, giải quyết 47 vụ án.

Để có thể phân công điều tra 1 vụ án thì Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Thành phố phải ký quyết định khởi tố vụ án và quyết định phân công Phó Thủ trưởng, Điều tra viên thụ lý, giải quyết. Để xem xét ký quyết định khởi tố vụ án thì Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra phải đọc toàn bộ nội dung.

Với khối lượng công việc như vậy thì phải có cơ chế ủy quyền hoặc phân công theo lĩnh vực công tác của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh cho Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh là Trưởng phòng các phòng điều tra để bảo đảm hoạt động của Cơ quan điều tra và của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.