Chị gái không ký giấy chia thừa kế, em trai vẫn được sang tên 4 thửa đất

Bỏ sót người thừa kế khi phân chia 4 thửa đất của gia đình 

Theo trình bày của bà D. (ngụ tỉnh Đắk Lắk), gia đình bà có bốn thửa đất với tổng diện tích hơn 16.000m2, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông L. (cha của bà D.) từ năm 1996.

Sau khi mẹ bà D. qua đời năm 2004, quyền sử dụng bốn thửa đất được sang tên cho em trai bà, là ông T., theo văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế được lập tại văn phòng công chứng.

Bà D. cho rằng các thành viên trong gia đình ký văn bản với suy nghĩ nhằm tạo điều kiện để ông T. vay vốn ngân hàng, chứ không nhận thức đầy đủ về việc chuyển quyền sử dụng đất. Riêng bà D. không ký văn bản này. 

Cho rằng quyền lợi của mình bị ảnh hưởng, bà khởi kiện, yêu cầu Tòa án tuyên văn bản thỏa thuận vô hiệu và công nhận bốn thửa đất cùng tài sản gắn liền với đất là tài sản chung của hộ ông L.

Bốn thửa đất hơn 16.000m2 tại Đắk Lắk được sang tên cho người em trai dù chị gái không ký văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế. Ảnh minh họa: Nguyễn Huế 

Ở chiều ngược lại, ông T. cho rằng bà ngoại cùng các thành viên khác trong gia đình đã đồng ý chuyển quyền hưởng di sản cho ông. Ngoài ra, cha ông cũng tặng cho ông phần tài sản thuộc sở hữu của mình trong khối tài sản chung. Sau khi hoàn tất thủ tục, tháng 1/2015, ông T. được cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên mình.

Ông T. cho rằng chị gái biết việc sang tên, từng thỏa thuận mua lại một thửa đất và đề nghị ông vay ngân hàng để phục vụ việc sử dụng đất.

Tuy nhiên, ông L. đồng ý với yêu cầu khởi kiện của con gái; một số thành viên khác trong gia đình cũng đề nghị Tòa án chấp nhận yêu cầu của bà D.

Vụ án còn liên quan đến quyền lợi của Ngân hàng TMCP X. Theo ngân hàng, ông T. được cấp tín dụng tổng cộng 14,3 tỷ đồng và sử dụng nhiều bất động sản, trong đó có các tài sản đang tranh chấp, làm tài sản bảo đảm. Ngân hàng đề nghị Tòa án bảo vệ quyền lợi của mình với tư cách bên nhận thế chấp ngay tình.

Vì sao toàn bộ văn bản phân chia di sản bị tuyên vô hiệu?

Xét xử sơ thẩm, TAND TP Buôn Ma Thuột (nay là TAND khu vực 1 - Đắk Lắk) tuyên văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế công chứng vô hiệu, nhưng không chấp nhận yêu cầu công nhận bốn thửa đất là tài sản chung của hộ ông L. Không đồng ý với phán quyết, ông T. kháng cáo.

Tại phiên phúc thẩm, TAND tỉnh Đắk Lắk xác định bốn thửa đất là tài sản chung của vợ chồng ông L. Sau khi mẹ bà D. qua đời mà không để lại di chúc, phần di sản của bà được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, trong đó có bà D.

Tuy nhiên, văn bản thỏa thuận phân chia di sản được công chứng năm 2015 không có chữ ký của bà D., nhưng lại thể hiện việc những người tham gia thống nhất chuyển toàn bộ quyền hưởng di sản cho ông T.

Theo hội đồng xét xử, việc không có sự tham gia của một người thừa kế cùng hàng đã ảnh hưởng đến tính hợp pháp của văn bản. Do đó, cấp sơ thẩm tuyên văn bản vô hiệu là có căn cứ.

Hội đồng xét xử cũng cho rằng không thể chỉ tuyên vô hiệu một phần văn bản. Bởi lẽ, khối tài sản chung chưa được phân chia để xác định cụ thể phần tài sản thuộc di sản của người mẹ; phần còn lại của văn bản cũng không thể tồn tại độc lập để thực hiện. Vì vậy, việc tuyên vô hiệu toàn bộ văn bản thỏa thuận phân chia di sản là phù hợp.

Tòa phúc thẩm đồng thời lưu ý cấp sơ thẩm đã áp dụng chưa phù hợp quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, bởi giao dịch được xác lập khi Bộ luật Dân sự năm 2005 còn hiệu lực. Từ các nhận định trên, tòa bác kháng cáo của ông T. và giữ nguyên bản án sơ thẩm.

(Tham khảo Bản án số 407/2025/DS-PT ngày 25/12/2025 của TAND tỉnh Đắk Lắk)