Cần coi văn hóa ứng xử trên mạng xã hội là năng lực hành nghề y khoa

Đừng vì sự cố cá nhân mà quy kết cả hệ thống đào tạo

Nhìn nhận về các sự cố phát ngôn phản cảm của sinh viên y khoa gần đây, từ những video giao tiếp thiếu chuẩn mực đến những nội dung đùa cợt nông nổi về quy trình chăm sóc bệnh nhân trên mạng xã hội, TS.BS Nguyễn Viết Hải - giảng viên Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, phản ứng gay gắt của dư luận là điều hoàn toàn dễ hiểu. Chiếc áo blouse trắng không đơn thuần là bộ đồng phục mà là biểu tượng của một nghề nghiệp luôn được xã hội đặt niềm tin và sự tôn trọng rất lớn. Vì vậy, khi đã khoác lên mình bộ trang phục ấy, mọi cử chỉ, lời nói hay hành vi dù trực tiếp nơi buồng bệnh hay gián tiếp trên không gian mạng đều cần giữ sự chuẩn mực.

Tuy nhiên, dư luận cũng cần có cái nhìn khách quan và công bằng hơn. Việc chỉ vì hành vi bộc phát của một vài cá nhân mà quy kết, phủ nhận nỗ lực của cả một cơ sở đào tạo hay toàn bộ hệ thống giáo dục y khoa là sự đánh đồng chưa thỏa đáng.

"Khối lượng kiến thức ngành y vô cùng khổng lồ, đòi hỏi quá trình rèn luyện bền bỉ và không một chương trình đào tạo nào có thể truyền đạt hết trong vài năm đại học. Môi trường giảng đường và các bệnh viện thực hành chính thống luôn đặt nền móng kiến thức và y đức vững chắc cho sinh viên. Tuy nhiên, bản lĩnh nghề nghiệp và sự chuẩn mực sau này còn phụ thuộc rất lớn vào ý thức tự rèn luyện của chính mỗi cá nhân", TS.BS Nguyễn Viết Hải chia sẻ.

TS.BS Nguyễn Viết Hải cùng các sinh viên y khoa trong một chương trình thực tập lâm sàng và khám chữa bệnh cộng đồng tại cơ sở. ( Ảnh NVCC)

Bên cạnh đó, trước việc nhiều ý kiến vội vàng kết luận các sinh viên vi phạm là "không có y đức", TS.BS Nguyễn Viết Hải cho rằng cách nhận định như vậy có phần cảm tính. Bản chất của các sự việc vừa qua là những phát ngôn thiếu suy nghĩ, mang tính nông nổi của tuổi trẻ nhằm mục đích "câu view", đu theo xu hướng trên mạng xã hội. Trong thực tế lâm sàng dưới sự giám sát chặt chẽ của hệ thống tiền bối và bác sĩ hướng dẫn, hoàn toàn không có chuyện sinh viên tự ý vi phạm quy trình chuyên môn hay xâm phạm quyền lợi người bệnh.

Dù vậy, những hành vi nông nổi trên không gian mạng hoàn toàn đáng bị phê bình. Sự chủ động, quyết liệt của các nhà trường trong việc kịp thời chấn chỉnh, ban hành các quy tắc ứng xử trên môi trường số gần đây là hành động rất cần thiết để bảo vệ uy tín ngành y cũng như uốn nắn thế hệ trẻ.

Hệ quả của việc áp dụng công thức "nghề nghiệp + phát ngôn gây shock = tương tác" đối với các ngành đặc thù như y tế là vô cùng đắt giá. Lượt thích hay lượt xem trên mạng xã hội chỉ là ảo, nhưng hậu quả làm tổn hại danh dự cá nhân, ảnh hưởng uy tín của ngành y và ảnh hưởng đến cả tương lai nghề nghiệp của chính các em lại là thật.

Cần đưa "Sự chuyên nghiệp trên môi trường số" vào giáo dục y khoa

Từ những bài học đắt giá này, TS.BS Nguyễn Viết Hải gợi mở một góc nhìn quan trọng đối với công tác đào tạo y khoa tại Việt Nam hiện nay: đã đến lúc cần coi văn hóa ứng xử trên không gian mạng là một phần cấu thành của chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Tại nhiều quốc gia có nền y học phát triển như Anh hay Mỹ, các tổ chức quản lý và cơ sở đào tạo y khoa đã ban hành quy định hướng dẫn riêng về sự chuyên nghiệp trên môi trường số (Digital Professionalism). Theo đó, việc ứng xử trên mạng xã hội không còn dừng lại ở khái niệm "quyền riêng tư cá nhân", mà được tính là một năng lực hành nghề bắt buộc sinh viên y khoa phải được học, thực hành và tuân thủ xuyên suốt quá trình đào tạo.

Cùng với việc chấn chỉnh và xử lý các vi phạm bộc phát, ngành y tế cùng các cơ sở đào tạo Y Dược chính thống tại Việt Nam cũng nên bắt đầu quan tâm, đưa nội dung văn hóa ứng xử trên không gian mạng vào chương trình giáo dục chính thức. Đó sẽ là giải pháp căn cơ để bảo vệ hình ảnh người thầy thuốc, đồng thời trang bị "bộ lọc" bản lĩnh cho sinh viên trước những cám dỗ và tác động tiêu cực của môi trường số.