Cần công cụ đủ mạnh với thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng phát biểu tại buổi thảo luận tổ.

Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi đang được đưa ra lấy ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với Đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng xung quanh các đề xuất trọng tâm nhằm gia tăng hiệu quả của chính sách này.

Thưa Đại biểu, ông đánh giá như thế nào về tầm quan trọng cũng như sự cần thiết của việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này?

Thuốc lá là loại hàng hóa mà người mua và cả gia đình, xã hội đều phải trả giá. Đó là tiền, hậu quả bệnh tật mà người hút phải đối mặt và chi phí điều trị, chi phí y tế, thiệt hại kinh tế mà gia đình, xã hội phải gánh chịu.

Mỗi năm, thuốc lá liên quan tới hơn 100.000 trường hợp tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Nước ta vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba ASEAN. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước tính 108 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022. Đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng

Những con số đó cho thấy việc sửa đổi Luật lần này không chỉ là bổ sung một số quy định, mà cần tạo ra những công cụ đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá và giảm những chi phí mà gia đình, xã hội đang phải chi trả.

Một trong những điểm quan trọng ông đặc biệt nhấn mạnh là vấn đề cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc. Vì sao ông cho rằng quy định hiện hành không còn đạt hiệu quả tối ưu?

Luật năm 2012 đã đặt ra các yêu cầu về nội dung, hình thức, diện tích và việc thay đổi định kỳ cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc. Tuy nhiên, Dự thảo lần này chưa sửa đổi các quy định về cảnh báo sức khỏe. Trong khi đó, bộ 6 mẫu cảnh báo đang áp dụng đã được sử dụng trong 13 năm mà chưa thay đổi về hình ảnh và nội dung; hiệu quả cảnh báo đã giảm so với thời điểm bắt đầu áp dụng.

Mặt khác, tại Lào, Brunei và Myanmar đã áp dụng diện tích cảnh báo 75%, còn Thái Lan và Singapore áp dụng bao bì thuốc lá trơn với diện tích cảnh báo khoảng 85%-90% mặt trước và sau. Do vậy, tôi đề nghị nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85%, tiến tới bao bì trơn; đồng thời thường xuyên đổi mới cả hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Tôi mang cây thuốc lá từ Pháp. Các bao thuốc đều có cảnh báo kết hợp chữ với hình ảnh rất lớn ở cả mặt trước và mặt sau. Cảnh báo của họ được diễn đạt trực diện, gắn với những hậu quả sức khỏe cụ thể.

Đó là những cảnh báo như: hút thuốc làm tăng nguy cơ bị mù; khói thuốc gây nguy hiểm cho con cái, gia đình và bạn bè; hút thuốc làm giảm khả năng sinh sản; gây ung thư miệng và họng; gây đột quỵ và tàn tật; gây các cơn đau tim; gây ra 9 trong 10 ca ung thư phổi; con cái của người hút thuốc có nguy cơ trở thành người hút thuốc cao hơn; hút thuốc gây hại cho răng và nướu. Trên bao thuốc còn sử dụng những hình ảnh về hậu quả bệnh tật, như phẫu thuật phổi. Ngay dưới các hình ảnh cảnh báo là thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai thuốc. Do vậy, không chỉ nói với người sử dụng rằng thuốc lá “có hại”. Cần nói rõ nó hại cái gì, hại ai và hại như thế nào.

Ở khía cạnh bảo đảm môi trường không khói thuốc, ông nhận định như thế nào về khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành thời gian qua?

Luật hiện hành đã xác định các địa điểm cấm hút thuốc, nghĩa vụ của người hút thuốc và trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc. Dự thảo tiếp tục mở rộng phạm vi bảo vệ tại các cơ sở giáo dục, theo hướng áp dụng quy định cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên đối với cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, Dự thảo chưa sửa đổi quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.

Có thể thấy, sau 13 năm Luật thi hành, điểm yếu vẫn nằm ở khâu thực thi. Ở một số điểm cấm hút như tại khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, quán bar, karaoke, tình trạng vi phạm vẫn còn phổ biến; việc nhắc nhở chưa thường xuyên, xử lý vi phạm còn ít; một số lãnh đạo cơ quan, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.

Vì vậy, tôi đề nghị khi hoàn thiện Luật cần cụ thể hóa hơn trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc; đồng thời rà soát chế tài theo hướng đủ sức răn đe đối với hành vi vi phạm và cả trường hợp buông lỏng quản lý, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm theo quy định.

Bên cạnh cảnh báo và môi trường không khói thuốc, ông có kiến nghị gì về chính sách tài chính và hoạt động kinh doanh thuốc lá?

Kiểm soát thuốc lá thông qua chính sách thuế, giá và hạn chế trưng bày tại điểm bán. Tôi cho rằng, đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thu ngân sách hay quản lý hoạt động kinh doanh, mà trước hết là bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Hiện nay, tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá chỉ khoảng 36%; trong khi thu nhập tăng, thuốc lá ngày càng dễ tiếp cận. So với Pháp, giá thuốc lá ở nước ta còn thấp hơn rất nhiều, có thể chênh lệch đến 10 lần.

Do vậy, tôi đề nghị cần có giải pháp đồng bộ. Đó là tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá; đồng thời cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ. Đã cấm quảng cáo thì không nên để trưng bày trở thành quảng cáo trá hình; cũng không thể duy trì giá thuốc lá quá thấp để rồi ngân sách, bệnh viện và sức khỏe người dân phải trả phần còn lại.

Trân trọng cảm ơn ông!