Cần hiểu rõ bản chất dự thảo quy định người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng

Thời gian qua, dư luận xã hội và nhiều phụ huynh có những băn khoăn xung quanh đề xuất cho phép trẻ em dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người. Những lo ngại này phần lớn xuất phát từ sự chưa hiểu rõ bản chất và các điều kiện pháp lý nghiêm ngặt được quy định trong Dự thảo Luật. Để dư luận có góc nhìn chính xác, khoa học và nhân văn hơn, TS. Nguyễn Huy Quang – Nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), Trưởng Ban tư vấn, phản biện và giám định xã hội (Tổng hội Y học Việt Nam) đã có những chia sẻ với Báo Sức khoẻ và Đời sống về vấn đề này.

Bài học kinh nghiệm quốc tế

Theo TS. Nguyễn Huy Quang, Điều 5 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác hiện hành, chỉ quy định "Người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ mới có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác". Quy định này đã vô tình hạn chế nguồn hiến từ những người cho chết não, chết tim dưới 18 tuổi. 

Nhu cầu ghép mô, tạng để cứu sống các bệnh nhi mắc bệnh suy mô, tạng là rất cao. Việc không cho phép lấy bộ phận cơ thể từ người cho dưới 18 tuổi đã chết não, chết tim tạo ra một sự lãng phí rất lớn khi nhu cầu cứu sống trẻ em lại rất cao.

Cũng theo TS Nguyễn Huy Quang, đối với các trường hợp đặc biệt công ước Oviedo của Hội đồng Châu Âu cho người dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho bố, mẹ, anh, chị, em ruột. Đây là bài học quốc tế giá trị mà Việt Nam cần tham khảo nhằm mở ra cơ hội hồi sinh cho người thân yêu của trẻ từ những nguồn mô có khả năng tự tái tạo. 

Hay nói một cách khác là trao cơ hội sống cho bố, mẹ, anh, chị, em ruột khi mà người dưới 18 tuổi có thể hiến mô mà mình còn tái sinh được để hồi sinh cho người thân yêu ruột thịt của mình.

Dự thảo Luật: Mở rộng nguồn hiến gắn liền với kiểm soát chặt chẽ

Theo nhận định của TS. Nguyễn Huy Quang, Dự thảo Luật trình Quốc hội lần này mở rộng diện hiến nhưng quy định điều kiện vô cùng chặt chẽ đối với trẻ em. Trong đó, nhấn mạnh:

Hai trường hợp trẻ em được hiến mô, bộ phận cơ thể:

Hiến sau khi chết: Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến và hiến bộ phận cơ thể người sau khi đã chết não hoặc chết tim (chết tuần hoàn) tức là những trường hợp đã xác định chắc chắn không thể phục hồi sự sống.
Hiến khi còn sống: Nghiêm cấm tuyệt đối việc lấy mô không tái sinh hoặc bộ phận cơ thể ở người sống dưới 18 tuổi trừ trường hợp hiến mô tái sinh theo các độ tuổi sau: Từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi: Được hiến cho người là thành viên gia đình; Dưới 15 tuổi: Chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
Điều kiện bắt buộc: Chỉ thực hiện khi không tìm được người hiến trưởng thành phù hợp. Việc hiến phải trải qua quá trình tư vấn đầy đủ và nhận được sự đồng ý của cả người đại diện hợp pháp lẫn bản thân trẻ (quy định này không áp dụng đối với máu và các thành phần của máu). 
Trường hợp cấp cứu:Đối với cấp cứu cứu sống cha, mẹ, anh, chị, em ruột, trẻ chưa đăng ký hiến vẫn có thể hiến mô tái sinh nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện sức khỏe và có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện.

Vì sao Dự thảo Luật chỉ cho phép người dưới 18 tuổi hiến "mô tái sinh"?

TS. Nguyễn Huy Quang giải thích rõ sự khác biệt mang tính quyết định giữa mô tái sinh, mô không tái sinh và bộ phận cơ thể:

Về khái niệm mô tái sinh:

Mô tái sinh là các mô sau khi lấy ra khỏi cơ thể vẫn tiếp tục sản sinh hoặc phát triển để thay thế mô đã lấy. Mô tái sinh bao gồm tế bào gốc tạo máu, mô da, máu và thành phần của máu, tế bào gốc trung mô (mô mỡ, dây rốn, bánh nhau). Ngoài ra còn có mô tái sinh bán phần như nhu mô gan, mô xương nhưng được xếp vào nhóm bộ phận cơ thể người nên không nằm trong danh mục mô tái sinh.

Việc hiến mô tái sinh là phương pháp "vàng" để điều trị tận gốc một số bệnh lý hiểm nghèo về máu, miễn dịch và di truyền như ung thư máu dòng tủy hoặc dòng lympho, u lympho ác tính, đã u tủy xương, suy tủy xương vô căn, hội chứng rối loạn sinh tủy, đái huyết sắc tố kịch phát ban đêm, tan máu bẩm sinh (thalassemia), thiếu máu hồng cầu hình liềm, suy giảm miễn dịch kết hợp nghiêm trọng, bỏng diện rộng và loét mãn tính, thoái hóa khớp và tổn thương mô...

Các bệnh trên nếu không được điều trị bằng mô tái sinh sẽ không thể chữa khỏi hoàn toàn từ gốc, buộc bệnh nhân phải chấp nhận các phương pháp điều trị duy trì tạm thời với tiên lượng rất nặng nề, thậm chí dẫn đến tử vong nhanh.

TS. Nguyễn Huy Quang – Nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), Trưởng Ban tư vấn, phản biện và giám định xã hội (Tổng hội Y học Việt Nam)

Về khái niệm mô không tái sinh

Mô không tái sinh là các mô sau khi lấy ra khỏi cơ thể người thì cơ thể không tiếp tục sản sinh hoặc phát triển thay thế mô đã lấy. Mô không tái sinh bao gồm tế bào thần kinh, giác mạc, sụn khớp, men răng.

Dự thảo Luật không cho phép hiến mô không tái sinh và bộ phận cơ thể khi còn sống vì: Bộ phận cơ thể người là một phần của cơ thể được hình thành từ nhiều loại mô khác nhau để thực hiện các chức năng sinh lý nhất định, sau khi lấy ra khỏi cơ thể người thì cơ thể không thể sản sinh hoặc phát triển thêm bộ phận khác thay thế bộ phận đã lấy. Bộ phận cơ thể người hiện được ghép bao gồm: thận, tim, gan, phổi, tụy, ruột, chi thể (tay chân), mặt, tử cung...

Cần có cái nhìn toàn diện, đúng bản chất pháp lý và y khoa

Theo TS. Nguyễn Huy Quang, việc quy định dự kiến mở rộng diện hiến mô, bộ phận cơ thể người, đặc biệt là người dưới 18 tuổi không chỉ liên quan trực tiếp đến cơ hội điều trị, cứu sống người bệnh mà còn gắn với quyền con người, quyền trẻ em, đặc biệt liên quan đến trẻ em nên cần hết sức thận trọng.

TS Quang cũng cho rằng, chúng ta cần chủ động truyền thông rộng rãi đến các đối tượng chịu sự tác động của Luật, đặc biệt là cha mẹ, người giám hộ của trẻ em và cả trẻ em để nâng cao nhận thức về lợi ích của việc quy định mở rộng diện hiến đối với trẻ em dưới 18 tuổi.

Theo TS. Nguyễn Huy Quang nếu hiểu đúng dự thảo Luật sẽ mang lại những giá trị lớn như:

Bảo đảm cơ hội sống cho bệnh nhi đó là cung cấp nguồn ghép tương thích cho những trẻ em không may mắc bệnh hiểm nghèo. Đó còn là bảo vệ an toàn tuyệt đối cho trẻ hiến, tức là chỉ cho phép hiến mô tái sinh khi còn sống, hoàn toàn không ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường về sau của trẻ. 

Trong trường hợp không may trẻ bị chết não, chết tim, việc hiến tạng giúp cơ thể trẻ dù dừng lại nhưng một phần thân thể vẫn tiếp tục sống tiếp, mang lại sự hồi sinh diệu kỳ cho những bệnh nhân khác.

"Quy định mở rộng diện hiến mô, tạng ở trẻ em dưới 18 tuổi trong Dự thảo Luật mới là một bước tiến khoa học, cẩn trọng và giàu tính nhân đạo. Đã đến lúc cộng đồng cần cái nhìn toàn diện, đúng bản chất pháp lý và y khoa để ủng hộ một chính sách mang lại hy vọng sống cho hàng ngàn bệnh nhân, đặc biệt là bệnh nhi', Ts Nguyễn Huy Quang chia sẻ.