Cần làm gì khi nghi ngờ trẻ bị viêm tai giữa, cách nhận biết?

Khi nghi ngờ trẻ bị viêm tai giữa, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám. Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, khám tai bằng dụng cụ chuyên dụng và chỉ định các xét nghiệm cần thiết nếu cần để xác định chính xác tình trạng của trẻ.

1. Vì sao trẻ dễ bị viêm tai giữa?

Viêm tai giữa cấp là tình trạng nhiễm trùng xảy ra ở khoang tai giữa – khu vực nằm phía sau màng nhĩ. Nguyên nhân chủ yếu là do vi khuẩn hoặc virus từ vùng mũi họng lan lên tai giữa thông qua vòi nhĩ, đặc biệt sau các đợt nhiễm khuẩn đường hô hấp trên như cảm lạnh hoặc cúm.

Sau khi tình trạng viêm cấp được kiểm soát, một số trẻ vẫn còn dịch tồn đọng trong tai giữa kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Dịch này có thể gây giảm thính lực tạm thời. Nếu kéo dài, đặc biệt ở trẻ nhỏ đang trong giai đoạn phát triển ngôn ngữ, nguy cơ chậm nói, chậm phát triển ngôn ngữ hoặc ảnh hưởng đến khả năng học tập có thể xảy ra.

Trẻ nhỏ có nguy cơ mắc viêm tai giữa cao hơn người lớn do cấu tạo vòi nhĩ còn ngắn, rộng và nằm ngang. Vì vậy, vi khuẩn và dịch tiết từ mũi họng dễ dàng đi vào tai giữa. Khi trẻ mắc các bệnh viêm đường hô hấp trên, vòi nhĩ có thể bị phù nề và tắc nghẽn, khiến dịch trong tai giữa không thoát ra được. Đây là môi trường thuận lợi để vi khuẩn và virus phát triển, gây viêm nhiễm.

Khi nhiễm trùng xảy ra, mủ và dịch viêm tích tụ trong tai giữa làm tăng áp lực lên màng nhĩ, khiến trẻ đau nhiều. Nếu áp lực quá lớn, màng nhĩ có thể bị thủng. Viêm tai giữa gặp nhiều nhất ở trẻ từ 6 đến 18 tháng tuổi và thường gia tăng vào mùa lạnh hoặc thời điểm giao mùa.

2. Dấu hiệu nhận biết viêm tai giữa ở trẻ

Triệu chứng viêm tai giữa khác nhau tùy theo độ tuổi. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cha mẹ cần lưu ý nếu trẻ có các biểu hiện như:

Sốt.
Thường xuyên dụi hoặc kéo tai.
Quấy khóc, cáu gắt, khó dỗ hoặc ít hoạt động hơn bình thường.
Bỏ bú, chán ăn.
Nôn hoặc tiêu chảy.

Thông thường, trẻ dưới 2 tuổi bị viêm tai giữa thường được cân nhắc điều trị bằng kháng sinh sớm hơn do nguy cơ biến chứng cao hơn.

Ở trẻ lớn hơn, các triệu chứng thường rõ ràng hơn, bao gồm:

Đau tai.
Nghe kém hoặc giảm thính lực tạm thời.
Có thể cảm thấy đầy tai hoặc ù tai.

3. Điều trị viêm tai giữa như thế nào?

Không phải mọi trường hợp viêm tai giữa đều cần dùng kháng sinh. Nếu nguyên nhân do vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh để điều trị. Tuy nhiên, nhiều trường hợp viêm tai giữa do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng. Thông thường, trẻ dưới 2 tuổi bị viêm tai giữa thường được cân nhắc điều trị bằng kháng sinh sớm hơn do nguy cơ biến chứng cao hơn.

Đối với trẻ trên 2 tuổi, nếu triệu chứng nhẹ và sức khỏe tổng thể ổn định, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi trong 24-48 giờ trước khi quyết định có cần dùng kháng sinh hay không. Việc chỉ định điều trị sẽ dựa trên nhiều yếu tố như:

Độ tuổi của trẻ.
Mức độ đau tai và sốt.
Tình trạng sức khỏe chung
Tiền sử mắc viêm tai giữa trước đó.

Cha mẹ không nên tự ý mua hoặc sử dụng kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi việc lạm dụng kháng sinh có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc và gây nhiều tác dụng không mong muốn.

4. Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu có các dấu hiệu sau:

Trẻ sốt cao hoặc đau tai nhiều.
Sau 24-48 giờ theo dõi, triệu chứng không cải thiện hoặc trở nên nặng hơn.
Trẻ đang dùng kháng sinh nhưng sau 48 giờ vẫn không giảm sốt, đau tai hoặc xuất hiện thêm các triệu chứng mới.
Tai chảy dịch hoặc nghi ngờ thủng màng nhĩ.
Trẻ nghe kém kéo dài sau khi điều trị.

Ngoài ra, trẻ dưới 2 tuổi hoặc trẻ có dấu hiệu chậm nói, chậm phát triển ngôn ngữ hoặc gặp khó khăn trong học tập nên được tái khám sau điều trị để bác sĩ kiểm tra xem dịch trong tai giữa đã được hấp thu hoàn toàn hay chưa. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định đo thính lực nhằm đánh giá khả năng nghe của trẻ.

5. Cha mẹ cần lưu ý gì?

Viêm tai giữa là bệnh lý phổ biến nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Khi trẻ có dấu hiệu đau tai, sốt hoặc quấy khóc bất thường sau một đợt viêm đường hô hấp, cha mẹ không nên chủ quan mà cần đưa trẻ đi khám sớm.

Bên cạnh đó, cần giữ vệ sinh mũi họng cho trẻ, điều trị dứt điểm các bệnh lý đường hô hấp trên, hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá và thực hiện đầy đủ các mũi tiêm phòng theo khuyến cáo để giảm nguy cơ mắc viêm tai giữa cũng như các biến chứng ảnh hưởng đến thính lực và sự phát triển của trẻ.