Cần sớm nâng diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá lên 85%

Kinh nghiệm từ các quốc gia láng giềng

Thực tiễn kiểm soát thuốc lá tại khu vực Đông Nam Á những năm gần đây ghi nhận sự thay đổi rõ rệt về diện mạo của các bao bì thuốc lá thương mại.

Theo Báo cáo quốc tế về cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá năm 2025 do Hiệp hội Ung thư Canada (Canadian Cancer Society) công bố, việc áp dụng diện tích cảnh báo lớn bằng hình ảnh đang là xu thế chủ lưu tại nhiều quốc gia ASEAN.

Đáng chú ý, quốc gia láng giềng Lào đã quy định diện tích cảnh báo sức khỏe chiếm tới 75% ở cả mặt trước và mặt sau bao bì, đồng thời chủ động cập nhật các mẫu cảnh báo mới trong những năm gần đây.

Nâng cảnh báo sức khỏe lên 85% bao bì: Thu hẹp không gian quảng bá thuốc lá. Ảnh AI mang tính chất minh hoạ

Không riêng Lào, các nước như Singapore, Brunei hay Myanmar cũng duy trì tỷ lệ 75%. Thái Lan hiện nâng diện tích cảnh báo lên mức 85% trên mỗi mặt chính, trong khi Timor-Leste dẫn đầu với 85% mặt trước và 100% mặt sau, đạt tỷ lệ diện tích cảnh báo trung bình 92,5%. Ngay cả Malaysia hay Campuchia cũng đều áp dụng tỷ lệ lần lượt là 65% và 55%.

Báo cáo năm 2025 cũng chỉ ra trên toàn cầu đã có 77 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng cảnh báo sức khỏe chiếm trung bình từ 65% diện tích hai mặt chính trở lên, trong đó 25 nước đạt từ 75% và 11 nước vượt ngưỡng 85%.

Đáng nói, thực tiễn từ nước bạn Lào khẳng định việc tăng độ bao phủ cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao hoàn toàn khả thi ở các nền kinh tế đang phát triển, không phải rào cản đặc thù riêng cho những nước có thu nhập cao.

Trái ngược với bước tiến nhanh chóng của các quốc gia trong khu vực, chính sách in cảnh báo sức khỏe tại Việt Nam dường như đã dậm chân tại chỗ trong suốt một thời gian dài.

Kể từ khi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 có hiệu lực và chính thức triển khai in cảnh báo bằng hình ảnh vào năm 2013 với mức tối thiểu 50% diện tích mỗi mặt chính, tỷ lệ này chưa từng được điều chỉnh tăng.

Dù văn bản luật đã giao thẩm quyền cho Chính phủ quy định cụ thể việc nâng diện tích phù hợp từng thời kỳ, quy định hiện hành vẫn dừng lại ở mốc ban đầu.

Sự chững lại này khiến vị thế của Việt Nam trên bản đồ kiểm soát thuốc lá quốc tế sụt giảm đáng kể. Nếu như năm 2014, Việt Nam đứng thứ 28 thế giới về diện tích in cảnh báo sức khỏe, thì đến năm 2025, thứ hạng đã trôi xuống khoảng vị trí 95 trong bảng xếp hạng 140 quốc gia.

Không chỉ hạn chế về mặt diện tích, nội dung cảnh báo cũng đang dần mất đi sức nặng. Sau hơn 13 năm, thị trường trong nước vẫn lưu hành duy nhất bộ 6 mẫu hình ảnh được ban hành từ năm 2013.

Một nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2019 từng chỉ ra tác động cảnh báo của toàn bộ 6 mẫu này đã giảm sút rõ rệt so với thời điểm ban đầu.

Việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với cùng một hình ảnh qua nhiều năm khiến người tiêu dùng dần trở nên “nhờn” thị giác, làm triệt tiêu hiệu quả cảnh tỉnh vốn có của công cụ truyền thông trực quan này.

Giải pháp chi phí thấp, bảo vệ thế hệ trẻ

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhiều lần khẳng định trong gói chính sách MPOWER, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh là giải pháp phòng ngừa đạt hiệu quả kinh tế - xã hội cao bậc nhất với chi phí ngân sách gần như bằng không.

Toàn bộ chi phí in ấn mẫu mã do doanh nghiệp sản xuất chịu trách nhiệm, qua đó biến từng vỏ bao thuốc thành một kênh thông tin y tế trực tiếp, liên tục tác động đến hành vi của người hút thuốc mỗi khi họ cầm gói thuốc trên tay.

Cảnh báo càng chiếm tỷ lệ lớn, không gian dành cho việc thiết kế, nhận diện thương hiệu nhằm thu hút người mua càng bị thu hẹp. Đây là lá chắn đặc biệt quan trọng để bảo vệ thanh thiếu niên và trẻ em trước cám dỗ thử nghiệm thuốc lá, đồng thời nhắc nhở liên tục người đang sử dụng về nguy cơ bệnh tật để thúc đẩy quyết định cai nghiện.

Bên cạnh việc luật hóa diện tích in cảnh báo ở mức 85% trên mỗi mặt chính trong lần sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sắp tới, các chuyên gia đề xuất cần cơ chế đổi mới định kỳ hệ thống hình ảnh và thông điệp.

Nội dung cảnh báo cần bổ sung thông tin chỉ dẫn thực chất như số tổng đài tư vấn cai nghiện miễn phí, đồng thời tăng cường hình ảnh phản ánh nguy cơ phơi nhiễm khói thuốc thụ động đối với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

Bài học chính sách từ Lào và các nước láng giềng cho thấy, việc sớm nâng diện tích cảnh báo lên 85% và làm mới thông điệp không chỉ là bước đi hòa nhịp với chuẩn mực quốc tế, mà còn là cam kết pháp lý mạnh mẽ bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước những hệ lụy của thuốc lá.