TS Angela Pratt: Việt Nam cần kiểm soát đón đầu các sản phẩm nicotine mới để bảo vệ thế hệ trẻ

TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam

Trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới liên tục xuất hiện với mẫu mã, hương vị và cách tiếp thị hướng tới giới trẻ, việc hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo vệ sức khỏe cộng đồng đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam đã có cuộc trao đổi với TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, về những khoảng trống chính sách và các giải pháp cần ưu tiên nhằm bảo vệ thanh thiếu niên trước những nguy cơ từ thuốc lá và nicotine hiện nay cũng như trong tương lai.

- Thưa bà, các công ty thuốc lá và nicotine đang liên tục đưa ra những sản phẩm mới. Điều này đặt ra thách thức gì đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là với đối tượng thanh thiếu niên?

-TS Angela Pratt: Trên toàn thế giới, các công ty thuốc lá và nicotine tiếp tục đưa ra những sản phẩm mới nhằm thu hút thế hệ người sử dụng tiếp theo. Bao bì bắt mắt, hương vị ngọt cùng các chiến dịch truyền thông xã hội tinh vi đang góp phần làm thay đổi cách thức sử dụng nicotine theo những hướng mà các cơ quan quản lý khó có thể ứng phó trong khuôn khổ pháp lý hiện hành.

Các sản phẩm mới nổi như túi ngậm nicotine (nicotine pouches) cho thấy rõ thách thức này. Đây là nhóm sản phẩm đang ngày càng phổ biến tại nhiều quốc gia. Sản phẩm này có chứa nicotine có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ, đặc biệt ở thanh thiếu niên.

Trên thế giới, những sản phẩm này thường được tiếp thị theo những cách thu hút giới trẻ, trong khi các quy định quản lý chưa theo kịp. Chúng ta đã chứng kiến mô hình tương tự khi thuốc lá điện tử lần đầu xuất hiện trên thị trường.

Vì vậy, bài học không chỉ giới hạn ở túi ngậm nicotine. Điều quan trọng là phải bảo đảm có các biện pháp bảo vệ cộng đồng trước các sản phẩm mới liên tục xuất hiện.

- Việt Nam đã cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Theo bà, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này cần tập trung vào những vấn đề gì để không bị động trước sự thay đổi của thị trường?

-TS Angela Pratt: Việt Nam đã thể hiện vai trò tiên phong thông qua việc cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây là bước đi quan trọng. Tuy nhiên, bước tiếp theo là bảo đảm Luật tiếp tục phát huy hiệu quả khi thị trường thay đổi.

Theo tôi, quá trình sửa đổi Luật cần lưu ý xây dựng cơ chế để quản lý các sản phẩm nicotine mới nổi, chứ không chỉ những sản phẩm đã có trên thị trường.

Việt Nam đã thực hiện một bước đi quan trọng khi cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thông qua Nghị quyết số 173/2024/NQ-QH15 của Quốc hội. Việc sửa đổi Luật là cơ hội để luật hóa lệnh cấm này, đồng thời bảo đảm phạm vi điều chỉnh đủ rộng để bảo vệ người dân trước những sản phẩm có thể xuất hiện trong tương lai.

Một đạo luật hiệu quả không nên đòi hỏi các nhà lập pháp phải sửa đổi mỗi khi ngành công nghiệp phát triển một sản phẩm mới. Luật cần đưa ra các định nghĩa và nguyên tắc rõ ràng để những sản phẩm mới nổi được điều chỉnh phù hợp ngay từ đầu, không thể lợi dụng những kẽ hở ngoài ý muốn.

Chẳng hạn, gần đây, ngành công nghiệp đã tạo ra các loại thuốc lá điện tử không chứa nicotine nhằm tìm cách né tránh quy định đối với sản phẩm có chứa nicotine. Tuy nhiên, những sản phẩm này có thể chứa các chất tương tự nicotine, có khả năng gây nghiện và gây ra những tác hại tương tự, đồng thời tiềm ẩn các nguy cơ khác đối với sức khỏe.

Để thể hiện quyết tâm cao nhất trong việc bảo vệ thanh thiếu niên, chúng ta không thể để những sản phẩm mới như vậy tránh được sự quản lý phù hợp. Luật cần bảo đảm thuốc lá điện tử không chứa nicotine cũng thuộc phạm vi cấm, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 173/2024/NQ-QH15 của Quốc hội.

- Bên cạnh việc kiểm soát các sản phẩm mới, WHO có khuyến nghị gì về việc giảm sức hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá đang lưu hành trên thị trường?

-TS Angela Pratt: Luật sửa đổi cần có những quy định mạnh mẽ hơn nhằm giảm mức độ hiện diện và sức hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh của Việt Nam đã góp phần cứu sống nhiều người. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ, tác động của những cảnh báo này chắc chắn đã giảm đi. Việc tăng kích thước cảnh báo, cập nhật hình ảnh cảnh báo sẽ giúp nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, khuyến khích người đang sử dụng thuốc lá bỏ thuốc và ngăn ngừa việc bắt đầu sử dụng thuốc lá.

Một vấn đề khác cần quan tâm là việc trưng bày các sản phẩm thuốc lá tại điểm bán. Hoạt động này có thể được coi là thông thường nhưng trên thực tế lại là một hình thức quảng cáo.

Mỗi hình thức trưng bày đều góp phần bình thường hóa việc hút thuốc, khiến các sản phẩm thuốc lá trở thành một phần quen thuộc trong hoạt động mua sắm hằng ngày.

Giảm việc trưng bày các sản phẩm này sẽ giúp hạn chế mức độ tiếp xúc của người dân với hoạt động tiếp thị, đặc biệt là đối với người trẻ tuổi, đồng thời giảm nguy cơ tái nghiện ở những người đã cai thuốc lá.

Việt Nam cần đón đầu các sản phẩm nicotine mới để bảo vệ thế hệ trẻ

- Một nội dung khác được WHO nhấn mạnh là bảo vệ người dân khỏi khói thuốc thụ động. Bà đánh giá thế nào về tầm quan trọng của vấn đề này?

-TS Angela Pratt: Luật sửa đổi có thể tăng cường hơn nữa việc bảo vệ người dân khỏi khói thuốc thụ động. Không có mức độ phơi nhiễm nào với khói thuốc lá là an toàn. Mọi người đều có quyền được hít thở không khí trong lành. Không người lao động hay gia đình nào nên phải chịu sự phơi nhiễm với khói thuốc lá tại nơi làm việc hoặc tại gia đình.

Tăng cường các quy định về môi trường không khói thuốc sẽ giúp phòng ngừa bệnh tật, giảm chi phí chăm sóc sức khỏe và tạo ra môi trường lành mạnh hơn cho tất cả mọi người.

- Theo bà, cần làm gì để các quy định của Luật sau khi sửa đổi thực sự đi vào cuộc sống, thay vì chỉ dừng lại ở những quy định trên giấy?

-TS Angela Pratt: Các quy định pháp luật tốt chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai và thực thi tốt. Việc cấp phép bán lẻ đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm tuân thủ, thực thi và trách nhiệm giải trình. Hệ thống cấp phép giúp các cơ quan chức năng giám sát hoạt động bán các sản phẩm thuốc lá, thực thi các quy định hạn chế và bảo đảm các nhà bán lẻ thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Do đó, duy trì một hệ thống cấp phép chặt chẽ là rất quan trọng.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục đầu tư cho công tác thực thi, truyền thông giáo dục cộng đồng, giám sát tuân thủ và hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy các chính sách kiểm soát thuốc lá mang lại lợi ích lớn nhất khi được triển khai đầy đủ, toàn diện.

- Bà muốn gửi thông điệp gì tới các nhà lập pháp Việt Nam trong quá trình xem xét sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá?

-TS Angela Pratt: Việt Nam đã thể hiện vai trò tiên phong khi có hành động quyết liệt đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là cơ hội để phát huy những kết quả đó và xây dựng các biện pháp bảo vệ có thể tiếp tục phát huy hiệu quả khi thị trường thay đổi.

Chúng tôi khuyến khích các nhà lập pháp có cách tiếp cận tham vọng nhất có thể trong tất cả các khía cạnh phù hợp nhất của luật. Điều đó bao gồm dự liệu các sản phẩm có thể xuất hiện trong tương lai, khắc phục những kẽ hở pháp lý, giảm mức độ tiếp xúc với hoạt động tiếp thị thuốc lá, tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì, mở rộng môi trường không khói thuốc và tăng cường thực thi pháp luật.

Qua đó, Quốc hội có thể góp phần bảo đảm trẻ em ngày nay không chỉ được bảo vệ trước những sản phẩm đang hiện hữu, mà còn trước những sản phẩm mà ngành công nghiệp có thể đưa ra thị trường trong tương lai.

Thời điểm tốt nhất để bảo vệ thanh thiếu niên trước thế hệ sản phẩm nicotine tiếp theo là trước khi các sản phẩm này xuất hiện trên thị trường. Đây chính là cơ hội để Việt Nam làm được điều đó.

+ Xin trân trọng cảm ơn bà!