Cần tăng cường phối hợp giữa các lực lượng, cơ quan chức năng trong xây dựng môi trường không khói thuốc

TS. Phạm Quốc Sử - Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Cà Mau (Ảnh: Trọng Nghĩa).

- Thưa ông, ông đánh giá thế nào về tình hình sử dụng và các hành vi vi phạm liên quan đến thuốc lá trên địa bàn tỉnh Cà Mau hiện nay? Những địa bàn, nhóm đối tượng nào đang được lực lượng chức năng đặc biệt quan tâm?

TS. Phạm Quốc Sử: Thời gian qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn tỉnh được các cấp, các ngành quan tâm triển khai với nhiều hình thức, tập trung vào tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá, đồng thời tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm.

Bên cạnh thuốc lá truyền thống, sự xuất hiện và thay đổi nhanh của các sản phẩm thuốc lá mới đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Trong đó, thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên và người trẻ là những nhóm cần được quan tâm do dễ tiếp cận các sản phẩm này thông qua mạng xã hội và các hình thức quảng bá trực tuyến.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được thực hiện thường xuyên, liên tục. Bên cạnh xử lý vi phạm, cần chú trọng phòng ngừa, nâng cao nhận thức và hình thành thói quen sống không khói thuốc trong cộng đồng.

Tăng cường tuyên truyền pháp luật, chủ động phòng ngừa thuốc lá mới

- Cà Mau có địa bàn rộng, hệ thống sông ngòi, kênh rạch phong phú, tuyến biển dài và hoạt động giao thương với nhiều địa phương trong khu vực. Đặc điểm này đặt ra những thuận lợi, khó khăn gì đối với công tác kiểm soát, phòng ngừa các hành vi liên quan đến thuốc lá cũng như xây dựng môi trường không khói thuốc?

TS. Phạm Quốc Sử: Đặc điểm địa bàn Cà Mau với hệ thống sông ngòi, kênh rạch phong phú, tuyến biển dài, dân cư phân bố không đồng đều và hoạt động giao thương với các địa phương trong khu vực tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý nhà nước, trong đó có kiểm soát các hành vi liên quan đến thuốc lá.

Do đó, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá không thể chỉ tập trung tại một số địa điểm mà cần sự phối hợp giữa các lực lượng, địa phương và ngành chức năng. Những khu vực có hoạt động kinh doanh, vận chuyển hàng hóa, địa bàn ven biển, tuyến giao thông và nơi tập trung đông người cần được quan tâm, kiểm soát phù hợp với tình hình thực tế.

Cùng với kiểm tra, xử lý, cần duy trì môi trường không khói thuốc tại cơ quan, trường học, cơ sở y tế, nơi làm việc và các địa điểm công cộng. Đây không chỉ là vấn đề thực thi quy định mà còn là quá trình hình thành ý thức tự giác trong cộng đồng.

Khi người dân hiểu rõ quyền được sống và làm việc trong môi trường không khói thuốc, đồng thời chủ động thực hiện và nhắc nhở người khác chấp hành, hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ được nâng lên.

- Pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá ngày càng được hoàn thiện, trong đó có những quy định liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Việc tuyên truyền, phổ biến và tổ chức thực hiện các quy định này tại Cà Mau cần được triển khai như thế nào để người dân, cơ sở kinh doanh và các nhóm có nguy cơ sử dụng thuốc lá hiểu, chấp hành đúng quy định?

TS. Phạm Quốc Sử: Sự phát triển của các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine... đặt ra yêu cầu đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Các sản phẩm này có mẫu mã đa dạng, phương thức tiếp cận người dùng thay đổi nhanh, trong khi một bộ phận người dân, nhất là giới trẻ, có thể chưa nhận thức đầy đủ về tác hại cũng như các quy định pháp luật liên quan.

Theo tôi, tuyên truyền pháp luật cần đi trước một bước và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Đối với học sinh, sinh viên, nội dung cần gần gũi, dễ hiểu, gắn với những tình huống thực tế trong đời sống và trên môi trường mạng. Đối với người kinh doanh, cần làm rõ trách nhiệm, các hành vi bị cấm và hậu quả pháp lý khi vi phạm. Với cộng đồng dân cư, cần cung cấp thông tin chính xác để người dân nhận diện, chủ động phòng tránh và phản ánh hành vi vi phạm.

Công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được triển khai đồng bộ, kết hợp tuyên truyền, kiểm tra, xử lý vi phạm và xây dựng môi trường không khói thuốc tại trường học, cơ quan, cơ sở y tế và nơi công cộng (Hình minh họa: T.N.).

Các cơ quan chức năng cũng cần phối hợp đồng bộ giữa tuyên truyền, phổ biến pháp luật, kiểm tra và xử lý. Việc cập nhật kịp thời các quy định mới, nhất là những quy định liên quan đến sản phẩm thuốc lá mới, sẽ giúp người dân và cơ sở kinh doanh hiểu đúng, thực hiện đúng pháp luật.

Kiểm soát hành vi mua bán, quảng cáo thuốc lá trên môi trường mạng, bảo vệ giới trẻ

- Phương thức mua bán, quảng cáo và tiếp cận các sản phẩm thuốc lá hiện nay đang đặt ra những vấn đề gì đối với công tác quản lý? Cà Mau cần làm gì để chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm?

TS. Phạm Quốc Sử: Hoạt động mua bán, quảng bá các sản phẩm thuốc lá hiện nay không còn giới hạn ở hình thức truyền thống mà đã mở rộng sang mạng xã hội, nền tảng trực tuyến, dịch vụ giao hàng và nhiều phương thức khác tiếp cận người mua trên môi trường số. Đáng chú ý là hoạt động quảng cáo, giới thiệu sản phẩm theo cách né tránh quy định, sử dụng hình ảnh, ngôn ngữ hoặc phương thức tiếp thị hướng đến người trẻ. Nếu không chủ động nắm bắt phương thức hoạt động mới, việc kiểm tra, xử lý sẽ gặp khó khăn. Điều này đòi hỏi công tác quản lý, xử lý phải có cách tiếp cận phù hợp.

Theo tôi, cần tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan chức năng; nâng cao năng lực phát hiện, xác minh hành vi vi phạm trên môi trường mạng; đồng thời kết hợp kiểm tra theo kế hoạch với kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm hoặc phản ánh từ người dân.

Cùng với xử lý, cần chú trọng phòng ngừa. Các cơ sở kinh doanh phải được tuyên truyền, hướng dẫn đầy đủ về trách nhiệm pháp lý; người dân được khuyến khích cung cấp thông tin khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Việc tiếp nhận, xác minh và xử lý kịp thời sẽ góp phần hạn chế nguy cơ sản phẩm thuốc lá tiếp cận các nhóm đối tượng dễ bị tác động.

- Bên cạnh tác hại trực tiếp đối với sức khỏe, việc sử dụng thuốc lá còn có thể kéo theo những hệ lụy đối với gia đình, môi trường học đường, nơi làm việc và cộng đồng. Từ thực tế tại Cà Mau, đâu là những vấn đề cần được quan tâm hơn trong thời gian tới?

TS. Phạm Quốc Sử: Tác hại của thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến người trực tiếp sử dụng mà còn tác động đến những người xung quanh thông qua khói thuốc thụ động, đồng thời kéo theo những hệ lụy đối với gia đình, trường học, nơi làm việc và cộng đồng.

Từ góc độ pháp luật và quản lý xã hội, tôi cho rằng phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế hay một cơ quan riêng lẻ mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi môi trường cần có giải pháp và cách tổ chức thực hiện phù hợp để hạn chế việc sử dụng thuốc lá.

Thời gian tới, cần tiếp tục xây dựng môi trường không khói thuốc, nhất là tại trường học, cơ sở y tế, cơ quan, đơn vị, nơi làm việc và các địa điểm công cộng. Cùng với đó là nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu; tăng cường kiểm tra, nhắc nhở và xử lý các trường hợp cố tình vi phạm.

Quan trọng hơn, cần từng bước chuyển từ nhận thức “không hút thuốc ở nơi bị cấm” sang ý thức chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân và cộng đồng. Khi không hút thuốc trở thành một chuẩn mực ứng xử trong gia đình, trường học, công sở và nơi công cộng, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ có nền tảng bền vững hơn.

Hình thành ý thức tự giác, xây dựng môi trường sống không khói thuốc

- Thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên là nhóm cần được đặc biệt quan tâm. Theo ông, gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng và các tổ chức đoàn thể tại Cà Mau cần phối hợp như thế nào để ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá từ sớm, đồng thời xây dựng môi trường học tập, sinh hoạt không khói thuốc?

TS. Phạm Quốc Sử: Đối với thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên, phòng ngừa từ sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Gia đình là nơi đầu tiên hình thành thói quen và cách ứng xử của mỗi người. Vì vậy, cha mẹ cần quan tâm, trò chuyện, cung cấp thông tin đúng, làm gương trong việc không sử dụng thuốc lá và kịp thời nhận biết những dấu hiệu bất thường để có biện pháp giáo dục phù hợp.

Nhà trường cần tiếp tục đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào hoạt động giáo dục, tuyên truyền và xây dựng trường học không khói thuốc. Hình thức tuyên truyền cũng cần được đổi mới, tăng tính tương tác, giúp học sinh hiểu rõ tác hại của thuốc lá và các quy định pháp luật liên quan, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.

Cùng với đó, các cơ quan chức năng và tổ chức đoàn thể cần phối hợp với nhà trường, gia đình để hình thành mạng lưới phòng ngừa. Đoàn Thanh niên và các tổ chức xã hội có thể phát huy vai trò trong truyền thông, tổ chức hoạt động ngoại khóa và xây dựng những mô hình phù hợp với thanh thiếu niên.

Điều quan trọng là tạo ra môi trường trong đó việc không sử dụng thuốc lá được khuyến khích và bảo vệ từ gia đình, nhà trường đến xã hội. Phòng ngừa hiệu quả không chỉ nhằm ngăn chặn một hành vi cụ thể mà còn góp phần hình thành lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ.

- Nếu gửi một thông điệp tới người dân Cà Mau về phòng, chống tác hại của thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc, ông muốn nhấn mạnh điều gì? Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu vi phạm, người dân nên làm gì?

TS. Phạm Quốc Sử: Tôi muốn nhấn mạnh rằng phòng, chống tác hại của thuốc lá cần sự chủ động của mỗi người và sự chung tay của cả cộng đồng.

Mỗi người hãy bắt đầu từ những việc cụ thể như không hút thuốc tại nơi bị cấm, không tiếp tay cho việc mua bán, quảng cáo trái quy định và chủ động bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước nguy cơ tiếp cận các sản phẩm thuốc lá.

Gia đình cần tạo môi trường sống không khói thuốc; nhà trường, cơ quan, đơn vị thực hiện nghiêm các quy định về môi trường không khói thuốc; các cơ sở kinh doanh nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Các cơ quan chức năng tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, kiểm tra và xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu vi phạm, người dân nên cung cấp thông tin khách quan, chính xác cho cơ quan có thẩm quyền; không tự ý xử lý hoặc thực hiện những hành động có thể gây mất an toàn. Tùy tính chất vụ việc, người dân có thể phản ánh đến cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương hoặc lực lượng chức năng liên quan để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá không phải là trách nhiệm của riêng một ngành, một cơ quan mà là trách nhiệm của mỗi gia đình và toàn xã hội. Chủ động phòng ngừa, tuân thủ pháp luật và cùng xây dựng môi trường không khói thuốc là những việc thiết thực để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trân trọng cảm ơn ông!