Cần Thơ: Hạt nhân liên kết, nâng tầm chế biến sâu nông thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở Công Thương thành phố Cần Thơ phát biểu tại Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII - năm 2026 diễn ra sáng 22/10/2026

Từ lợi thế sản xuất đến yêu cầu tổ chức lại chuỗi giá trị

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất lúa gạo, thủy sản và trái cây trọng điểm của cả nước, đóng góp quan trọng vào an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản. Tuy nhiên, giá trị gia tăng còn hạn chế do nhiều sản phẩm chủ yếu tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu hoặc sơ chế; liên kết sản xuất, chế biến chưa chặt chẽ, trong khi chi phí logistics cao làm giảm sức cạnh tranh.

Vì vậy, xây dựng trung tâm liên kết, sản xuất và chế biến sâu nông thủy sản tại Cần Thơ có ý nghĩa quan trọng, nhằm kết nối vùng nguyên liệu, doanh nghiệp chế biến, cơ sở nghiên cứu, logistics và thị trường tiêu thụ, từng bước nâng cao giá trị nông sản toàn vùng.

Sau khi hợp nhất với Sóc Trăng và Hậu Giang từ ngày 1/7/2025, Cần Thơ có không gian phát triển rộng hơn, hội tụ các hệ sinh thái nước ngọt, lợ và mặn. Đây là điều kiện thuận lợi để liên kết các ngành hàng lúa gạo, cá tra, trái cây với thủy sản ven biển, nhất là tôm và các sản phẩm có lợi thế xuất khẩu.

Năm 2025, sản lượng lúa của thành phố đạt khoảng 4,66 triệu tấn, sản lượng thủy sản đạt 781,5 nghìn tấn. Thành phố cũng tham gia Đề án phát triển một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nguồn nguyên liệu lớn tạo nền tảng phát triển công nghiệp chế biến, gắn với tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải.

Thành phố Cần Thơ còn có hệ thống khu công nghiệp như Trà Nóc 1, Trà Nóc 2, Thốt Nốt, Sông Hậu, Tân Phú Thạnh, An Nghiệp và Trần Đề, tập trung các ngành chế biến gạo, thủy sản và thực phẩm. Theo định hướng quy hoạch, thành phố dự kiến phát triển 35 cụm công nghiệp đến năm 2030, tổng diện tích khoảng 2.083 ha, ưu tiên chế biến nông, thủy sản. Khu công nghiệp VSIP Cần Thơ giai đoạn 1, quy mô hơn 297 ha, cũng tạo thêm cơ hội thu hút đầu tư vào sản xuất công nghệ cao.

Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII - năm 2026

Cùng với đó, Đại học Cần Thơ, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo là nguồn lực quan trọng để ứng dụng khoa học - công nghệ vào bảo quản, chế biến và phát triển sản phẩm mới.

Định hướng xây dựng trung tâm liên kết, sản xuất và chế biến sâu nông thủy sản tại Cần Thơ phù hợp với Quyết định số 616/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về điều chỉnh Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, hướng tới phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững, hiệu quả cao trên cơ sở hạ tầng đồng bộ và các trung tâm đầu mối vùng.

Chế biến sâu là khâu quyết định nâng sức cạnh tranh và giá trị xuất khẩu

Phát biểu tại Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII - năm 2026 diễn ra sáng 22/10/2026, ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở Công Thương thành phố Cần Thơ cho biết, kết quả 9 tháng năm 2026, sản xuất và chế biến nông thủy sản của Cần Thơ ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Chỉ số sản xuất công nghiệp chế biến thực phẩm tăng 12,1%; sản lượng thủy sản đạt khoảng 564,8 nghìn tấn, tăng 6,3% so với cùng kỳ. Sản lượng gạo xát đạt khoảng 4,32 triệu tấn; phi lê đông lạnh đạt 279.192 tấn, tăng 43,1%; tôm đông lạnh đạt 136.112 tấn, tăng 5,2%. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ thu ngoại tệ đạt khoảng 4,59 tỷ USD, tăng 11,7%.

Sản lượng gạo xát vượt sản lượng lúa thu hoạch tại chỗ trong cùng kỳ cho thấy các cơ sở chế biến của thành phố đã tiếp nhận nguyên liệu từ địa phương lân cận. Đây là cơ sở để Cần Thơ củng cố vai trò đầu mối chế biến, liên kết sản xuất nông thủy sản của toàn vùng.

Ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở Công Thương thành phố Cần Thơ trình bày tham luận tại Hội Nghị

Tuy nhiên, cơ cấu sản phẩm vẫn chủ yếu là gạo xát, phi lê và tôm đông lạnh. Các sản phẩm chế biến sâu như thực phẩm chế biến sẵn, thủy sản đóng hộp, collagen, dầu cám gạo và sản phẩm từ phụ phẩm chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Do đó, trọng tâm phát triển trung tâm cần chuyển từ gia tăng sản lượng sang nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị nguyên liệu. Với lúa gạo, cần mở rộng sản xuất gạo chất lượng cao, thực phẩm tiện lợi và tận dụng cám, trấu, rơm rạ để tạo sản phẩm mới. Với thủy sản, cần đa dạng hóa sản phẩm chế biến sâu, phát triển thực phẩm tiện dụng và khai thác hiệu quả phụ phẩm.

Để thực hiện mục tiêu này, doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực quản trị chất lượng và nghiên cứu thị trường. Việc thu hút đầu tư phải gắn với yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, chất lượng ổn định, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường, qua đó nâng sức cạnh tranh và giá trị xuất khẩu nông thủy sản của vùng.

Tổ chức hạ tầng logistics trên quy mô toàn vùng, tạo nền tảng cho phát triển chuỗi giá trị

Phát triển trung tâm chế biến nông thủy sản cần gắn với hệ thống logistics đồng bộ, đáp ứng yêu cầu vận chuyển, bảo quản lạnh, phân loại và kiểm soát chất lượng nhằm giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh hàng hóa.

Cần Thơ cần quy hoạch các khu, cụm công nghiệp gắn với vùng nguyên liệu, hạ tầng điện, nước, xử lý môi trường và giao thông. Các cơ sở chế biến cần được bố trí thuận lợi cho tiếp nhận nguyên liệu, lưu kho và vận chuyển thành phẩm, hạn chế khâu trung gian gây phát sinh chi phí.

Cùng với đó, Thành phố Cần Thơ cần ưu tiên phát triển trung tâm logistics cấp vùng, kho lạnh, cảng cạn, trung tâm phân phối và chợ đầu mối. Các hạng mục phải được kết nối thành chuỗi thống nhất từ thu gom, phân loại, sơ chế, bảo quản đến chế biến, phân phối và xuất khẩu.

Định hướng phát triển Cần Thơ thành trung tâm logistics vùng hạng I, kết hợp kho lạnh, cảng cạn, trung tâm phân phối và công nghiệp chế biến hiện đại, sẽ tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội đầu tư hạ tầng. Việc kết nối đường bộ, đường thủy, hàng không với hệ thống cảng biển, trong đó có định hướng phát triển cảng Trần Đề, góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí đưa nông thủy sản ra thị trường.

Hạ tầng logistics cần được tổ chức trên quy mô toàn vùng, phân công theo lợi thế từng địa phương, tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp. Cách tiếp cận này giúp nâng hiệu quả khai thác công trình, tăng khả năng kết nối giữa các vùng nguyên liệu với cơ sở chế biến và hình thành mạng lưới logistics bổ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng cho phát triển chuỗi giá trị nông thủy sản bền vững.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng chủ trì Hội nghị

Củng cố liên kết vùng nguyên liệu và doanh nghiệp

Công nghiệp chế biến chỉ phát huy hiệu quả khi có nguồn nguyên liệu ổn định về sản lượng, chất lượng và thời gian cung ứng. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp còn phân tán, năng lực tổ chức của một số hợp tác xã hạn chế, trong khi liên kết bao tiêu thiếu bền vững khi giá thị trường biến động.

Để khắc phục, cần phát huy vai trò hợp tác xã trong tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và ký kết hợp đồng với doanh nghiệp. Hợp đồng liên kết phải minh bạch về tiêu chuẩn, sản lượng, giá cả, thời hạn giao nhận, thanh toán và cơ chế chia sẻ rủi ro. Việc mở rộng mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc cần gắn với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp, thị trường, bảo đảm duy trì tiêu chuẩn ổn định.

Theo ông Ngô Thái Chân, ở cấp liên kết vùng, Cần Thơ cần phối hợp với An Giang, Cà Mau, Đồng Tháp, Vĩnh Long và các địa phương liên quan để phân định thế mạnh ngành hàng, vùng nguyên liệu và năng lực chế biến. Trong đó, Cần Thơ tập trung phát triển chế biến sâu, logistics, nghiên cứu và dịch vụ hỗ trợ chuỗi; An Giang phát huy lợi thế lúa gạo, thủy sản nước ngọt, trái cây; Cà Mau chú trọng thủy sản ven biển; các địa phương khác phát triển ngành hàng phù hợp với điều kiện sản xuất và nhu cầu thị trường.

Sự phân công này nhằm hình thành mạng lưới liên kết bổ trợ, không tạo ranh giới cứng giữa các địa phương. Khi vùng nguyên liệu được tổ chức hiệu quả, doanh nghiệp chủ động sản xuất, nông dân có động lực nâng cao chất lượng, còn hoạt động chế biến và phân phối được tối ưu, góp phần gia tăng giá trị nông thủy sản toàn vùng.

Đồng bộ các giải pháp đưa Cần Thơ thành hạt nhân liên kết nông thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Muốn nâng cấp chuỗi giá trị, Cần Thơ cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với Đại học Cần Thơ, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long và các cơ sở nghiên cứu để chuyển giao công nghệ bảo quản, sấy, cấp đông, chiết xuất và tận dụng phụ phẩm. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới thiết bị, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm chế biến sâu.

Đại biểu tham dự Hội nghị

Thành phố cần xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về vùng nguyên liệu, sản lượng, năng lực chế biến, kho lạnh, vận tải và nhu cầu thị trường. Đây là cơ sở giúp doanh nghiệp chủ động thu mua, sản xuất; cơ quan quản lý điều phối nguồn cung và các địa phương phối hợp hiệu quả hơn.

Phát triển kinh tế tuần hoàn cũng là hướng đi cần thiết. các sản phẩm như: trấu, rơm rạ, phụ phẩm thủy sản và chất thải hữu cơ có thể được chế biến thành thức ăn, phân bón, nhiên liệu sinh học hoặc nguyên liệu có giá trị. Khai thác hiệu quả phụ phẩm vừa giảm áp lực môi trường, vừa nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp.

Về thị trường, xúc tiến thương mại cần gắn với chuỗi ngành hàng, kết nối doanh nghiệp với hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và đối tác nhập khẩu. Các địa phương có thể phối hợp quảng bá hình ảnh chung của nông thủy sản Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời phát triển thương hiệu riêng cho từng nhóm sản phẩm.

Để triển khai hiệu quả, cần tăng cường điều phối vùng, phối hợp giữa các sở Công Thương và phát huy vai trò hỗ trợ của Bộ Công Thương trong xúc tiến thương mại, khuyến công, phát triển logistics và cơ sở dữ liệu. Hiệu quả trung tâm cần được đánh giá bằng các chỉ tiêu cụ thể như tỷ lệ chế biến sâu, giá trị gia tăng, mức giảm chi phí logistics và khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu.

"Với lợi thế về nguyên liệu, công nghiệp chế biến, nguồn nhân lực và vị trí giao thương, thành phố Cần Thơ có cơ sở trở thành hạt nhân liên kết nông thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Khi quy hoạch, hạ tầng, doanh nghiệp và vùng nguyên liệu được kết nối đồng bộ, trung tâm sẽ góp phần nâng cao giá trị nông sản, tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển nông nghiệp hiện đại, xanh, bền vững", ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở Công Thương thành phố Cần Thơ nhấn mạnh.