Cẩn trọng khi can thiệp không gian hồ Tây

TP Hà Nội vừa thông qua chủ trương cải tạo, đầu tư khu vực hồ Tây với tổng kinh phí dự kiến 30.000 tỉ đồng.

Xây dựng cầu cạn vươn ra mặt hồ

Tại kỳ họp thứ 31 vào cuối tháng 1-2026, HĐND TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết thống nhất sơ bộ chủ trương đầu tư dự án cải tạo, phát huy giá trị khu vực hồ Tây và tuyến đường giao thông cảnh quan ven hồ theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT).

Theo dự án cải tạo, phát huy giá trị khu vực hồ Tây, phần diện tích mặt nước được giữ nguyên .Ảnh: HỮU HƯNG

Phạm vi dự án bao trùm toàn bộ khu vực Hồ Tây, với quy mô nghiên cứu khoảng 575 ha. Trong đó, diện tích mặt nước khoảng 527 ha được giữ nguyên và phần đất khoảng 49,7 ha gồm cả các hồ nhỏ. Tổng chiều dài các tuyến đường điều chỉnh quanh hồ là hơn 11 km - một số đoạn như Nhật Chiêu, Vệ Hồ, Trích Sài, Nguyễn Đình Thi, Quảng An, Quảng Bá mở rộng lên 21-24 m; các đoạn còn lại giữ nguyên, chỉ cải tạo vỉa hè, vườn hoa để hạn chế tác động đến cảnh quan.

Mục tiêu của dự án là xây dựng hồ Tây trở thành trung tâm văn hóa, du lịch, kinh tế sáng tạo bền vững của TP Hà Nội. Dự án được triển khai từ năm 2026 đến 2030, chia thành 2 giai đoạn.

Về phương án xây dựng, Phó Ban Quản lý hồ Tây Trần Hiếu cho biết việc mở rộng các tuyến đường ven hồ "không giải phóng mặt bằng, không ảnh hưởng đất nhà dân". Dự án cũng không làm giảm diện tích mặt nước hồ Tây bởi khi phê duyệt, UBND TP Hà Nội đã yêu cầu giữ nguyên trạng. Một lãnh đạo UBND phường Tây Hồ, TP Hà Nội cũng khẳng định việc mở rộng đường ven hồ không ảnh hưởng tới di tích, không tác động đến người dân sinh sống quanh khu vực.

Theo phương án dự kiến, phần đường mở rộng sẽ được xây dựng theo hình thức cầu cạn vươn ra phía mặt nước hồ Tây. Kết cấu cầu cạn tương tự dạng "ban công", nhằm bảo đảm không chiếm dụng diện tích mặt nước hồ Tây.

Về phương án nêu trên, kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư TP Hà Nội, cho rằng trong cấu trúc đô thị thủ đô, hồ Tây giữ vị trí đặc biệt. Đây là không gian cân bằng hiếm hoi giữa một thành phố đang phát triển mạnh với yếu tố thiên nhiên, lịch sử và ký ức đô thị. Với diện tích mặt nước hơn 500 ha, hồ Tây không chỉ là hồ tự nhiên lớn nhất Hà Nội mà còn đóng vai trò điều hòa sinh thái và tâm lý đô thị.

Theo ông Ánh, nhiều năm qua, hồ Tây "bị nhìn nhận" như một nguồn giá trị gia tăng cho bất động sản ven hồ. Không gian mặt nước và cảnh quan xung quanh bị thu hẹp, bao bọc bởi các công trình xây dựng dày đặc, khiến hồ Tây từ vị thế trung tâm cân bằng trở nên yếu ớt trước áp lực phát triển đô thị quá nhanh.

Ông Ánh nhấn mạnh tình trạng bê-tông hóa ven hồ Tây không chỉ tác động tới cảnh quan mà còn kéo theo những hệ lụy môi trường rõ rệt. Nếu tiếp tục khai thác hồ Tây theo hướng làm ảnh hưởng nặng nề không gian thiên nhiên, TP Hà Nội có nguy cơ đánh mất một biểu tượng quan trọng của đô thị. Khi những lợi thế về cảnh quan lịch sử, cân bằng tâm lý và sinh thái đô thị không còn thì bất động sản quanh hồ cũng mất dần giá trị gia tăng.

Còn nhiều băn khoăn

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh nhìn nhận hồ Tây là không gian tĩnh lặng đầy giá trị, giúp điều hòa tâm lý đô thị nên đã thu hút nhiều người có thu nhập cao chọn khu vực xung quanh làm nơi an cư kết hợp nghỉ dưỡng.

"Nếu xem hồ Tây như một công viên trung tâm thành phố thì việc mở các tuyến đường lớn xung quanh chẳng khác nào biến khu vực này thành xa lộ. Điều đó mâu thuẫn với các hoạt động ở không gian hồ Tây, vốn cần sự yên tĩnh. Khu vực này cũng không còn thu hút người thu nhập cao tới định cư vì chất lượng sống suy giảm" - ông Ánh băn khoăn.

Theo Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư TP Hà Nội, thành phố không thiếu những giải pháp giao thông khác, ít xâm hại hồ Tây hơn. Nhiều đồ án quy hoạch trước đây từng đề xuất xây dựng tuyến đường ngầm kết nối với khu vực Văn Cao, vượt sông Hồng sang phía Bắc. Phương án này giúp giảm áp lực cho các trục giao thông Bắc - Nam mà không phá vỡ không gian hồ Tây; giải quyết được tình trạng xung đột giao thông từ đường Âu Cơ vào bán đảo Quảng An.

Ông Ánh cho rằng hồ Tây không phải là nơi để bê-tông hóa, càng không phải là khu vực thử nghiệm những phương án thiếu chiều sâu. Trước khi triển khai dự án liên quan hồ Tây, cần đánh giá đầy đủ, định lượng cụ thể tác động tới hệ sinh thái mặt nước, không khí, cảnh quan và đời sống người dân.

TS Nguyễn Quang - chuyên gia về quy hoạch đô thị bền vững, nguyên Giám đốc Chương trình Định cư con người của Liên hợp quốc tại Việt Nam - nhấn mạnh cần có một khung pháp lý riêng cho hồ Tây, vượt ra ngoài các quy định chung về quy hoạch và xây dựng đô thị. Nhiều đô thị lớn trên thế giới đã ban hành các đạo luật hoặc nghị định chuyên biệt cho sông, hồ, vịnh ở khu vực trung tâm nhằm bảo vệ những giá trị sinh thái và văn hóa cốt lõi.

Ông Quang phân tích: "Với Hà Nội, khung pháp lý này cần khẳng định hồ Tây là tài sản sinh thái - văn hóa công cộng cấp đô thị, không phải là quỹ đất phát triển thông thường. Mọi can thiệp quy mô lớn đến không gian hồ Tây cần được đánh giá tác động môi trường - xã hội ở cấp độ chiến lược, thay vì chỉ xem xét ở từng dự án riêng lẻ. Bên cạnh đó, cần áp dụng nguyên tắc không suy giảm giá trị đối với diện tích mặt nước, vùng đệm sinh thái và khả năng tiếp cận của cộng đồng".

Chuyên gia quy hoạch đô thị này đề xuất thành lập một cơ quan quản lý thống nhất, đủ thẩm quyền điều phối quy hoạch, môi trường, văn hóa và hạ tầng khu vực hồ Tây. "Thông tin về quy hoạch, dự án và đánh giá tác động cần được công khai để xã hội giám sát. Việc tham vấn cộng đồng và chuyên gia cũng không nên bỏ qua" - ông Quang nhận xét.

NGUYỄN HƯỞNG