Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung gia tăng với loạt biện pháp kiểm soát mới

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump hội đàm tại Bắc Kinh ngày 14-5. Ảnh: THX

Theo thông báo của Bộ Thương mại Trung Quốc, 10 doanh nghiệp Mỹ đã bị đưa vào danh sách kiểm soát xuất khẩu, bao gồm Aveox, Red Cat Holdings, Teal Drones, IMSAR, Jaia Robotics, Ball Aerospace & Technologies, Oshkosh Defense, L3Harris Maritime Services, MP Materials và USA Rare Earth. Các doanh nghiệp này hoạt động chủ yếu trong các lĩnh vực quốc phòng, hàng không vũ trụ, thiết bị bay không người lái (UAV), robot và khai thác đất hiếm. Theo quy định mới, các công ty xuất khẩu của Trung Quốc bị cấm cung cấp các mặt hàng lưỡng dụng cho những doanh nghiệp nói trên. Bắc Kinh cũng yêu cầu mọi hoạt động xuất khẩu đang thực hiện phải dừng ngay lập tức, trừ trường hợp được cấp phép đặc biệt.

Đáng chú ý, Trung Quốc không chỉ áp đặt hạn chế trong phạm vi lãnh thổ của mình mà còn cấm các tổ chức và cá nhân ở bất kỳ quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nào chuyển giao cho các công ty bị liệt kê những mặt hàng lưỡng dụng có nguồn gốc từ Trung Quốc. Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết các biện pháp được thực hiện theo Luật Kiểm soát Xuất khẩu nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, lợi ích phát triển của đất nước và thực hiện các nghĩa vụ quốc tế liên quan đến chống phổ biến vũ khí.

Cùng ngày, Bộ Tài chính Trung Quốc công bố danh sách 46 doanh nghiệp Mỹ bị hạn chế tham gia hoạt động mua sắm công. Theo đó, các cơ quan nhà nước và đơn vị sử dụng ngân sách công của Trung Quốc sẽ không được mua các sản phẩm do những doanh nghiệp này sản xuất. Danh sách bao gồm nhiều tập đoàn quốc phòng hàng đầu của Mỹ như Lockheed Martin, Raytheon Missiles & Defense, General Atomics Aeronautical Systems, Boeing Defense, Space & Security (BDS), General Dynamics Land Systems cùng liên doanh sản xuất tên lửa Javelin giữa Lockheed Martin và Raytheon. Tuy nhiên, các doanh nghiệp có vốn đầu tư của Mỹ đang hoạt động tại Trung Quốc được miễn trừ khỏi lệnh cấm này.

Bắc Kinh cho biết động thái trên nhằm đáp trả việc Washington gần đây mở rộng danh sách các doanh nghiệp bị cho là có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Đầu tháng 6, Bộ Quốc phòng Mỹ đã bổ sung hàng loạt công ty công nghệ, bán dẫn, xe điện và trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc vào danh sách này với lý do các doanh nghiệp đó có thể hỗ trợ quá trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc. Trung Quốc nhiều lần bác bỏ các cáo buộc của Mỹ, cho rằng Washington đang lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia để kìm hãm sự phát triển của các doanh nghiệp Trung Quốc và phá vỡ môi trường cạnh tranh công bằng trên thị trường quốc tế.

Các biện pháp mới được công bố đúng vào thời điểm khai mạc Hội chợ Chuỗi cung ứng Quốc tế Trung Quốc tại Bắc Kinh, một sự kiện được Chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chuỗi cung ứng.

Giới quan sát nhận định việc Trung Quốc đưa các doanh nghiệp đất hiếm như MP Materials và USA Rare Earth vào diện kiểm soát cho thấy cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung đang mở rộng sang lĩnh vực tài nguyên và khoáng sản quan trọng. Đây là những nguyên liệu không thể thiếu trong sản xuất chip bán dẫn, thiết bị quốc phòng, năng lượng tái tạo và công nghệ cao.

Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhất trí thúc đẩy ổn định quan hệ song phương trong các cuộc tiếp xúc gần đây, những động thái trả đũa mới nhất cho thấy bất đồng giữa hai nước vẫn chưa hạ nhiệt. Cạnh tranh hiện không chỉ giới hạn ở thương mại truyền thống mà đã lan rộng sang các lĩnh vực then chốt như công nghệ, quốc phòng, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, đất hiếm và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhiều chuyên gia cảnh báo các biện pháp hạn chế qua lại giữa Washington và Bắc Kinh có thể tiếp tục làm gia tăng xu hướng phân tách chuỗi cung ứng quốc tế, tạo thêm áp lực cho các doanh nghiệp toàn cầu đang hoạt động trong hệ sinh thái sản xuất và công nghệ gắn kết với cả hai thị trường.