Cảnh báo nguy cơ sốt rét ở người từng làm việc tại châu Phi

Một người đàn ông 46 tuổi, sau gần hai năm làm việc tại Congo (châu Phi), trở về Việt Nam trong tình trạng vàng da, vàng mắt kéo dài, sau đó rối loạn ý thức, phải đặt ống nội khí quản và thở máy. Bệnh nhân được phát hiện mắc sốt rét nặng sau khi các bác sĩ khai thác tiền sử dịch tễ, đánh giá biểu hiện lâm sàng và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Theo bác sĩ Võ Đức Linh, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân L.V.N., 46 tuổi, trú tại Hà Tĩnh, có tiền sử viêm gan B từ năm 2009 nhưng chưa được điều trị. Trước khi trở về Việt Nam, bệnh nhân có gần hai năm làm việc tại Congo, nơi sốt rét lưu hành phổ biến. Trong thời gian sinh sống, làm việc tại đây, bệnh nhân nhiều lần xuất hiện các cơn sốt, rét run, từng đi khám và sử dụng thuốc nhưng không rõ loại. Nguyên nhân của những đợt sốt trước đó chưa được xác định.

Khoảng một tháng trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện vàng da, vàng mắt tăng dần, kèm mệt mỏi, ăn uống kém nên quyết định trở về Việt Nam để thăm khám. Mặc dù được bác sĩ chỉ định nhập viện theo dõi và điều trị, bệnh nhân không đồng ý mà tự mua thuốc nam uống trong khoảng 15 ngày.

Tối 6/10, gia đình phát hiện bệnh nhân bị ngã, rối loạn ý thức, gọi hỏi không đáp ứng nên nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhà. Bệnh nhân được đặt ống nội khí quản, thở máy và điều trị theo hướng nhiễm khuẩn huyết, đồng thời theo dõi tình trạng hôn mê gan trên nền viêm gan B. Tuy nhiên, tình trạng bệnh không cải thiện, bệnh nhân sau đó được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khi tiếp nhận tại Trung tâm Hồi sức tích cực, bệnh nhân đang được an thần, thở máy, da và củng mạc mắt vàng rõ, nước tiểu sẫm màu. Kết quả xét nghiệm ghi nhận rối loạn đông máu, tăng bilirubin máu, tăng men gan và suy thận. Người bệnh trong tình trạng nặng, có tổn thương nhiều cơ quan, cần được theo dõi và điều trị tích cực.

Theo bác sĩ Võ Đức Linh, với tiền sử viêm gan B chưa được điều trị cùng các biểu hiện vàng da, vàng mắt và rối loạn ý thức, bệnh nhân ban đầu có thể được định hướng đến tình trạng bệnh gan nặng, trong đó có khả năng xuất hiện biến chứng liên quan đến bệnh gan mạn tính. Tuy nhiên, tiền sử gần hai năm sinh sống, làm việc tại Congo cùng những đợt sốt, rét run trước đó là yếu tố dịch tễ quan trọng. Kết hợp với tình trạng lâm sàng và các bất thường xét nghiệm, các bác sĩ nghi ngờ sốt rét nặng và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét. Kết quả dương tính với Plasmodium falciparum, một trong những tác nhân gây sốt rét có nguy cơ diễn biến nặng và dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng.

Theo bác sĩ Võ Đức Linh, sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng thuộc chi Plasmodium gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Anopheles cái mang ký sinh trùng. Bệnh thường biểu hiện bằng các triệu chứng như sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình. Đặc biệt, sốt rét do Plasmodium falciparum có thể diễn biến nhanh, gây nhiều biến chứng nghiêm trọng như rối loạn ý thức, suy thận cấp, suy hô hấp, thiếu máu nặng, rối loạn đông máu và tổn thương nhiều cơ quan. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể đe dọa tính mạng người bệnh.

Ở những bệnh nhân mắc sốt rét nặng, biểu hiện tổn thương cơ quan có thể nổi bật hơn các cơn sốt, rét run thường gặp. Vì vậy, không ghi nhận sốt tại thời điểm thăm khám không đủ để loại trừ sốt rét, đặc biệt ở những người từng sinh sống hoặc trở về từ vùng có bệnh lưu hành. Trong trường hợp bệnh nhân L.V.N., các biểu hiện vàng da, vàng mắt, rối loạn ý thức và bất thường chức năng gan có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Bên cạnh sốt rét, tiền sử viêm gan B chưa được điều trị và việc sử dụng thuốc nam cũng là những yếu tố cần được xem xét trong quá trình đánh giá tình trạng tổn thương gan.

Bác sĩ Võ Đức Linh khuyến cáo, những người từng sinh sống, làm việc hoặc trở về từ khu vực có sốt rét lưu hành, đặc biệt là một số quốc gia tại châu Phi, cần đến cơ sở y tế thăm khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi bất thường, vàng da hoặc những dấu hiệu sức khỏe bất thường khác. Triệu chứng sốt rét có thể xuất hiện sau khi người bệnh đã rời khỏi vùng lưu hành bệnh. Khi đi khám, người dân cần thông báo cho bác sĩ về quốc gia đã đến, thời gian lưu trú, những đợt sốt trước đó và các loại thuốc từng sử dụng.

Đối với người chuẩn bị đến các quốc gia có sốt rét lưu hành, cần tìm hiểu nguy cơ mắc bệnh tại điểm đến, thực hiện các biện pháp phòng tránh muỗi đốt như ngủ màn, sử dụng thuốc xua muỗi, mặc quần áo dài tay và tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng thuốc dự phòng phù hợp. Người dân không nên tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc trì hoãn việc thăm khám khi có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh. Trường hợp bệnh nhân 46 tuổi trở về từ Congo cho thấy sốt rét có thể khó nhận diện khi biểu hiện lâm sàng chồng lấp với bệnh lý nền. Chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt giúp hạn chế biến chứng, giảm nguy cơ tử vong do sốt rét.