WHO khuyến nghị bổ sung quy định cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới

Thuốc lá điện tử gây nhiều tác hại đối với sức khỏe

Chia sẻ về kinh nghiệm quốc tế và khuyến cáo của WHO đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ông Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia WHO tại Việt Nam cho biết các sản phẩm này tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, từ những tác động cấp tính đến các bệnh mạn tính và nguy cơ lệ thuộc nicotine.

Theo ông Lâm, sức hấp dẫn của thuốc lá điện tử đến từ thiết kế sản phẩm, hoạt động quảng cáo và sự đa dạng của hương vị. Ước tính năm 2017, gần 16.000 loại hương vị khác nhau đã được xác định trên các website bán thuốc lá điện tử; mỗi tháng có thêm khoảng 242 loại hương vị mới.

Ông Nguyễn Tuấn Lâm - chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam. Ảnh: Trần Minh

Những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ bắt đầu sử dụng sản phẩm, đặc biệt ở giới trẻ. Hàm lượng nicotine cao cũng làm gia tăng nguy cơ nghiện, trong khi người sử dụng có thể chuyển sang hút thuốc lá thông thường hoặc sử dụng đồng thời nhiều loại sản phẩm thuốc lá.

Về tác hại trước mắt, người sử dụng thuốc lá điện tử có thể gặp hội chứng tổn thương phổi liên quan đến thuốc lá điện tử (EVALI), ngộ độc do các chất độc trong dung dịch và tổn thương não, nội tạng. Bên cạnh đó, sản phẩm còn tiềm ẩn nguy cơ chấn thương do cháy nổ và nguy cơ trẻ em nuốt phải dung dịch chứa nicotine.

Ở hệ hô hấp, thuốc lá điện tử có thể làm suy giảm chức năng phổi do tắc nghẽn. Đối với hệ tim mạch, việc sử dụng sản phẩm có thể liên quan đến rối loạn chức năng mạch máu, xơ cứng mạch máu, huyết khối, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, bệnh động mạch vành, tăng huyết áp và đột quỵ.

Về tâm thần kinh, việc sử dụng thuốc lá điện tử có thể ảnh hưởng đến tâm sinh lý của người trẻ, làm tăng nguy cơ căng thẳng và giảm sự ổn định tâm lý.

Đối với sức khỏe răng miệng, các tác hại được ghi nhận gồm viêm lợi, sâu răng, mất xương quanh răng, tổn thương niêm mạc miệng và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Về lâu dài, các chất độc trong khí phát thải từ thuốc lá điện tử có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch và ung thư. Những ảnh hưởng này không chỉ giới hạn ở người trực tiếp sử dụng mà còn đặt ra mối quan ngại đối với sức khỏe cộng đồng.

Nicotine đe dọa sự phát triển não bộ của trẻ em, thanh thiếu niên

Một trong những vấn đề đáng lo ngại được ông Nguyễn Tuấn Lâm đề cập là tác động của nicotine đối với sự phát triển não bộ, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Não bộ tiếp tục phát triển đến khoảng 25 tuổi. Nicotine có thể gây hại cho sự phát triển não của thai nhi, trẻ nhỏ và thanh thiếu niên; đồng thời ảnh hưởng đến quá trình hình thành các khớp thần kinh (synapse) cần thiết cho hoạt động ghi nhớ.

Nicotine có thể đi qua nhau thai. Việc thai nhi phơi nhiễm nicotine trong thời kỳ mang thai có thể dẫn đến những hậu quả bất lợi, bao gồm hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh, giảm thính lực và béo phì.

Ở tuổi vị thành niên, sử dụng nicotine có thể gây hại cho những vùng não kiểm soát sự chú ý, học tập, tâm trạng và khả năng kiểm soát xung động. Việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn này cũng có thể làm tăng nguy cơ nghiện các chất gây nghiện khác trong tương lai.

Theo ông Lâm, những tác động này càng đáng quan tâm khi các sản phẩm thuốc lá điện tử được thiết kế với nhiều hương vị hấp dẫn, có khả năng thu hút người trẻ. Nguy cơ sử dụng đồng thời thuốc lá điện tử và thuốc lá thông thường cũng làm gia tăng mối lo ngại về phơi nhiễm nicotine và tình trạng lệ thuộc.

Chuyên gia WHO cảnh báo về nguy cơ sức khỏe từ túi nicotine – sản phẩm chứa bột nicotine, hương liệu và các thành phần khác. Ảnh: HL

Dẫn kết quả nghiên cứu tổng hợp số liệu từ Điều tra toàn cầu về thuốc lá ở thanh thiếu niên (GYTS) tại 75 quốc gia, ông Lâm cho biết các quốc gia có quy định cho phép thuốc lá điện tử có tỷ lệ sử dụng trung bình cao gấp 1,8 lần so với các quốc gia chưa có quy định. Trong khi đó, tại các quốc gia cấm thuốc lá điện tử, tỷ lệ sử dụng chỉ bằng 0,6 lần so với nhóm quốc gia chưa có quy định.

Tại Việt Nam, sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử đã giảm đáng kể. Cơ quan chức năng cũng bắt đầu xử lý hình sự nhiều đường dây buôn bán các sản phẩm này.

Kết quả sơ bộ khảo sát tại một số thành phố lớn cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử giảm mạnh trong nhóm học sinh 13-17 tuổi và nhóm thanh niên 18-24 tuổi.

Túi nicotine: Sản phẩm mới tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện

Bên cạnh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, chuyên gia WHO cảnh báo về nguy cơ sức khỏe từ túi nicotine – sản phẩm chứa bột nicotine, hương liệu và các thành phần khác.

Các sản phẩm này có nhiều hương vị như quế, cam quýt, bạc hà hoặc cà phê, làm tăng sức hấp dẫn đối với giới trẻ. Nicotine trong túi có thể được chiết xuất từ thuốc lá hoặc sản xuất nhân tạo. Vì vậy, một số nhà sản xuất sử dụng nicotine nhân tạo có thể quảng bá sản phẩm là "không thuốc lá". Túi nicotine thường được bán trên thị trường dưới dạng sản phẩm không khói.

Tuy nhiên, việc không tạo khói không đồng nghĩa với việc sản phẩm an toàn. Với hàm lượng nicotine có thể cao, túi nicotine tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện và ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt ở những người trẻ tuổi.

Nicotine có thể gây hại cho sự phát triển não bộ, ảnh hưởng đến khả năng chú ý, học tập, điều chỉnh tâm trạng và kiểm soát xung động. Thanh thiếu niên có thể xuất hiện dấu hiệu lệ thuộc nicotine nhanh chóng, ngay cả khi không sử dụng sản phẩm thuốc lá thường xuyên hoặc hằng ngày. Việc sử dụng nicotine ở tuổi vị thành niên cũng có thể làm tăng nguy cơ nghiện các chất kích thích và ma túy khác trong tương lai.

Đối với hệ tim mạch, phơi nhiễm nicotine kéo dài có thể gây áp lực lên tim và mạch máu, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Theo các số liệu được ông Lâm chia sẻ, tình trạng sử dụng đồng thời túi nicotine và thuốc lá điện tử ở học sinh lớp 10 và lớp 12 tại Mỹ tăng từ 2,1% năm 2023 lên 3,6% năm 2024. Một nghiên cứu khác ở thanh thiếu niên và thanh niên tại Mỹ cho thấy 73% những người đang sử dụng túi nicotine cũng hút thuốc lá thông thường.

Việc sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm có thể làm tăng tổng mức phơi nhiễm nicotine, nguy cơ nghiện và lệ thuộc, đặc biệt ở người trẻ tuổi.

Về quản lý, 16 quốc gia đã cấm hoàn toàn việc bán túi nicotine, trong đó 12 quốc gia đồng thời cấm nhập khẩu, sản xuất và phân phối. Ngoài ra, 32 quốc gia áp dụng các biện pháp quản lý khác nhau. Tại khu vực Tây Thái Bình Dương, bốn quốc gia đã cấm bán túi nicotine gồm Úc, Quần đảo Cook, New Zealand và Singapore.