Cao Bằng sau 10 năm: Cần cơ chế đầu tư đặc thù để phát triển kinh tế cửa khẩu

MƯỜI NĂM PHÁT TRIỂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN LẠI

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa kiểm tra công tác chuẩn bị tại các địa điểm diễn ra Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới”.

Ngày 8/1/2016, Cao Bằng và Trường Đại học Thương mại phối hợp tổ chức hội thảo quốc tế về chính sách, giải pháp hỗ trợ xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc qua Cao Bằng, với gần 600 đại biểu tham dự.

Ngày 9/11/2026, hai bên tổ chức Hội thảo quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới”, với 96 báo cáo khoa học, trong đó có 42 báo cáo của các đối tác nước ngoài.

Sau một thập kỷ, Cao Bằng đã nâng cấp hai cặp cửa khẩu Trà Lĩnh - Long Bang và Tà Lùng - Thủy Khẩu thành cửa khẩu quốc tế; đưa vào vận hành cửa khẩu song phương Lý Vạn - Thạc Long và Khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên.

Giai đoạn 2021 - 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt trên 4,46 tỷ USD. Kinh tế cửa khẩu đóng góp khoảng 46% tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 1,64 tỷ USD.

Tỉnh đã triển khai cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa tại địa phương, thử nghiệm nền tảng cửa khẩu số và giảm 20% phí sử dụng hạ tầng cửa khẩu trong năm 2026.

Tuy nhiên, chi phí vận tải còn cao, hạ tầng logistics hạn chế, năng lực kiểm nghiệm nông sản chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Hàng hóa sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng mới chiếm khoảng 8,7% tổng hàng hóa xuất nhập khẩu qua địa bàn.

Những kết quả và hạn chế sau 10 năm cho thấy yêu cầu phát triển kinh tế cửa khẩu đã thay đổi. Cao Bằng cần phát triển công nghiệp chế biến, logistics, dịch vụ và tăng cường liên kết với các trung tâm kinh tế trong nước, quốc tế.

QUYẾT ĐỊNH 610 XÁC ĐỊNH HAI HÀNH LANG KINH TẾ QUAN TRỌNG

Ngày 4/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 610/QĐ-TTg điều chỉnh Quy hoạch vùng Trung du và miền núi phía Bắc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Quy hoạch xác định hai hành lang kinh tế Cao Bằng - Thái Nguyên - Hà Nội và Cao Bằng - Lạng Sơn - Quảng Ninh, kết nối các cửa khẩu quốc tế với trung tâm công nghiệp, thị trường và cảng biển phía Bắc; đồng thời mở rộng giao thương với Bách Sắc, Quý Châu, Trùng Khánh và khu vực Đông Nam Trung Quốc.

Cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh được ưu tiên phát triển logistics, kho bãi, chế biến và dịch vụ cửa khẩu hiện đại.

Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng cũng được định hướng ưu tiên đầu tư, hoàn thiện và hiện đại hóa kết cấu hạ tầng.

Đây là cơ sở quan trọng để Cao Bằng phát triển kinh tế cửa khẩu trong không gian liên kết vùng rộng hơn, gắn với các trung tâm sản xuất, logistics và cảng biển.

Về dài hạn, tỉnh mong muốn nghiên cứu khả năng kết nối từ Quảng Tây tới các địa phương phía Tây và Tây Nam Trung Quốc, xa hơn là Urumqi, cửa khẩu Khorgos trên biên giới Trung Quốc - Kazakhstan và các tuyến vận tải đi Trung Á, châu Âu.

Những hướng kết nối này cần được đánh giá về nguồn hàng, chi phí và phương thức vận tải, hướng tới lợi ích chung của các địa phương Việt Nam, Trung Quốc và doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

BÁCH SẮC ĐÃ PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG NHƯ THẾ NÀO TRONG 10 NĂM?

Bách Sắc là địa phương thuộc Quảng Tây, có quan hệ hợp tác lâu đời với Cao Bằng và cùng tham gia không gian giao thương xuyên biên giới Việt Nam - Trung Quốc.

Theo số liệu công bố của phía Trung Quốc, cuối năm 2015, Bách Sắc có 598 km đường cao tốc đã thông xe. Đến cuối năm 2024, chiều dài cao tốc đạt 1.245,3 km, tăng 647,3 km, tương đương 108,2%.

Trong cùng thời gian, Bách Sắc phát triển hệ thống giao thông đa phương thức. Tuyến đường sắt vận chuyển hành khách tốc độ cao Nam Ninh - Bách Sắc được đưa vào khai thác từ tháng 12/2015. Địa phương đã có sân bay Bách Sắc - Ba Mã phục vụ vận tải hàng không.

Đến cuối năm 2024, tổng chiều dài đường sắt đang khai thác đạt 804 km, trong đó có 355 km đường sắt tốc độ cao.

Năm 2025, Bách Sắc tiếp tục đưa vào khai thác cao tốc vành đai phía Bắc dài 52,59 km và tuyến cao tốc kết nối sân bay Bách Sắc - Ba Mã dài 33,2 km.

Đáng chú ý, ngày 30/3/2020, Quốc vụ viện Trung Quốc phê chuẩn thành lập Khu thí điểm trọng điểm phát triển và mở cửa Bách Sắc, khu thí điểm thứ tám thuộc loại này trên toàn quốc.

Quyết định của Quốc vụ viện yêu cầu các bộ, ngành Trung Quốc tăng cường hỗ trợ Bách Sắc về quy hoạch, chính sách, vốn đầu tư và bố trí dự án; đồng thời nâng cao năng lực kết nối hạ tầng, phát triển hợp tác với ASEAN, đặc biệt là Việt Nam.

Hạ tầng giao thông Bách Sắc đã được đầu tư đáng kể trước năm 2020. Việc thành lập khu thí điểm cấp quốc gia tiếp tục tạo cơ sở chính sách để địa phương phát triển kinh tế mở và hoàn thiện hệ thống kết nối.

Dù khác biệt về quy mô, điều kiện phát triển và nền tảng hạ tầng, hai địa phương cùng tham gia không gian giao thương xuyên biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Bách Sắc đã có mạng lưới cao tốc, đường sắt, sân bay và cơ chế phát triển đặc thù cấp quốc gia; Cao Bằng vẫn đang xây dựng những tuyến cao tốc đầu tiên.

Sự khác biệt này cần được tính đến khi xây dựng chính sách đầu tư phát triển các hành lang kinh tế Việt Nam - Trung Quốc.

CAO BẰNG CẦN NGUỒN LỰC TƯƠNG XỨNG VỚI VAI TRÒ ĐƯỢC XÁC ĐỊNH TRONG QUY HOẠCH

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa kiểm tra tiến độ thi công Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng).

Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới, địa hình chia cắt, chi phí xây dựng giao thông lớn, trong khi quy mô kinh tế và khả năng cân đối ngân sách còn hạn chế.

Các tuyến giao thông kết nối Cao Bằng với Thái Nguyên, Lạng Sơn, Quảng Ninh và cửa khẩu quốc tế có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế vùng, hoạt động xuất nhập khẩu và quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc.

Trong cuộc hội kiến với đoàn đại biểu Trung Quốc trước hội thảo, hai bên đã trao đổi về câu nói quen thuộc: “要想富，先修路” - “Muốn làm giàu, trước hết phải làm đường”.

Theo thông tin từ ban tổ chức, dự kiến có ít nhất 40 doanh nghiệp Trung Quốc tham dự hội thảo ngày 9/11. Một trong những câu hỏi được các doanh nghiệp quan tâm là “Bao giờ cao tốc hoàn thành?”.

Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang được thi công tích cực. Nhà đầu tư PPP tiếp tục chủ động bố trí phần vốn thuộc trách nhiệm của mình, huy động nguồn lực đẩy nhanh dự án.

Tuy nhiên, tuyến cao tốc vẫn chưa thông. Việc xác định nguồn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho phần vốn nhà nước tham gia dự án và mức hỗ trợ cụ thể vẫn là vấn đề tỉnh đang chờ được làm rõ. Việc sớm làm rõ nguồn vốn có ý nghĩa quan trọng đối với kế hoạch triển khai và hoàn thành dự án.

Để thực hiện hiệu quả Quyết định 610, Cao Bằng cần hoàn thành cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đến cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh, thúc đẩy tuyến kết nối Cao Bằng - Thái Nguyên và nghiên cứu, đề xuất định hướng phát triển cảng hàng không tại Cao Bằng, bảo đảm phù hợp quy hoạch có thẩm quyền, điều kiện pháp lý và hiệu quả kinh tế.

Từ kinh nghiệm Bách Sắc và yêu cầu thực hiện quy hoạch vùng, cần xem xét cơ chế đầu tư, hỗ trợ đặc thù của Trung ương đối với hạ tầng giao thông, cửa khẩu và logistics Cao Bằng, phù hợp với điều kiện địa hình, khả năng ngân sách địa phương và lợi ích kết nối liên vùng, quốc tế.

Cơ chế hỗ trợ cần gắn với các dự án cụ thể, xác định rõ nguồn vốn, tiến độ, trách nhiệm thực hiện và hiệu quả đầu tư.

Đây là điều kiện quan trọng để Cao Bằng thu hút doanh nghiệp phát triển công nghiệp chế biến, kho bãi, logistics, vùng nguyên liệu và các dịch vụ thương mại xuyên biên giới.

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỬA KHẨU TRONG 10 NĂM TỚI

Xe qua lại lối thông quan Cầu Tà Lùng II (Việt Nam) - Thủy Khẩu (Trung Quốc) tại Lễ công bố nâng cấp cặp cửa khẩu Tà Lùng - Thủy Khẩu lên cửa khẩu quốc tế.

Cùng với hoàn thiện hạ tầng giao thông, Cao Bằng cần phát triển các hoạt động sản xuất và dịch vụ sử dụng hệ thống kết nối mới.

Các lĩnh vực có tiềm năng gồm bảo quản và chế biến nông sản, logistics, phân phối hàng hóa, thương mại điện tử, hợp tác phát triển giống cây trồng, chuyển giao công nghệ và du lịch xuyên biên giới.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng và Khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên cũng tạo điều kiện phát triển các sản phẩm du lịch liên kết Việt Nam - Trung Quốc.

Hội thảo quốc tế ngày 9/11/2026 được kỳ vọng mang lại những đề xuất cụ thể về tuyến vận tải, dự án đầu tư, chuyển giao công nghệ và kết nối thị trường.

Cao Bằng mong muốn cùng thành phố Bách Sắc (Quảng Tây, Trung Quốc) phối hợp tổ chức ít nhất một sự kiện quốc tế hằng năm về phát triển kinh tế, thương mại, đầu tư và hợp tác xuyên biên giới, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp hai nước; qua đó duy trì đối thoại thường xuyên, thúc đẩy kết nối thị trường, xúc tiến đầu tư và triển khai các dự án hợp tác cụ thể.

Sau 10 năm, Cao Bằng đã mở rộng hệ thống cửa khẩu và được xác định rõ hơn trong quy hoạch phát triển vùng. Giai đoạn tiếp theo cần tập trung triển khai các hành lang kinh tế đã được quy hoạch, hoàn thiện hạ tầng chiến lược và thu hút đầu tư vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng tại địa phương.

Quyết định 610 đã xác định vai trò kết nối của Cao Bằng trong không gian kinh tế phía Bắc. Để hiện thực hóa định hướng này, tỉnh cần được quan tâm bố trí nguồn lực và cơ chế đầu tư phù hợp với điều kiện đặc thù, đồng thời tiếp tục phát huy trách nhiệm của địa phương và doanh nghiệp trong tổ chức thực hiện.