Cao tốc Bắc - Nam phía Đông: Sẵn sàng vận hành hệ thống giao thông thông minh

Hệ thống giao thông thông minh (ITS) và thu phí không dừng (ETC) tại 5 dự án thành phần giai đoạn 1, đặc biệt là đoạn Mai Sơn – Quốc lộ 45, đang bước vào những ngày kiểm thử cuối cùng để sẵn sàng vận hành chính thức.

Tại Trung tâm điều hành giao thông (TMC) đặt tại nút giao Đồng Giao, thuộc dự án cao tốc đoạn Mai Sơn – Quốc lộ 45, trước mắt chúng tôi là hàng chục màn hình lớn hiển thị sắc nét hình ảnh từ mạng lưới camera giám sát trải dài toàn tuyến. Đây chính là "bộ não" điều khiển, nơi mọi chuyển động của dòng xe đều được ghi nhận và xử lý theo thời gian thực.

Ông Nguyễn Viết Huy, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam kiểm tra hiện trường hệ thống thu phí điện tử không dừng và giám sát điều hành giao thông tại cao tốc Mai Sơn - QL45

Đến thời điểm này, không chỉ riêng Mai Sơn – Quốc lộ 45, mà cả 5 dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 1 gồm: Quốc lộ 45 – Nghi Sơn, Nghi Sơn – Diễn Châu, Nha Trang – Cam Lâm và Phan Thiết – Dầu Giây đều đã cơ bản hoàn thiện hạ tầng công nghệ.

Theo ông Nguyễn Viết Huy, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam, khối lượng công việc đã đạt khoảng 99%, tuy nhiên để đưa một hệ thống hiện đại và có tính chính xác tuyệt đối như ETC vào vận hành, chúng ta không thể nóng vội:

"Vấn đề là tại sao chúng ta chưa thu phí ngay 31/12/2025 mà phải có một ngày khác? Vì hệ thống này là hệ thống điện tử đòi hỏi độ chính xác rất lớn và cũng là lần đầu tiên Nhà nước xây dựng để thu phí cho ngân sách, nên bắt buộc hệ thống này phải được kiểm nghiệm và thử nghiệm rất chính xác. Trên cơ sở hệ thống đã hoàn thành hôm nay chúng ta cần một thời gian, theo quy định và tiêu chuẩn, thì phải cần tối thiểu 1 tháng thử nghiệm để đảm bảo hệ số KPI đạt 99,8%, để thu đúng thu đủ, tránh thất thoát ngân sách".

Nhà điều hành hệ thống giao thông thông minh tại dự án cao tốc Mai Sơn - QL45

Đúng như chia sẻ của đại diện Cục Đường bộ Việt Nam, việc vận hành chính thức sẽ phụ thuộc vào kết quả của 37 ngày kiểm thử nghiêm ngặt.

Trong đó, 7 ngày đầu dùng để kiểm tra tính ổn định của phần cứng, phần mềm và đường truyền; 30 ngày tiếp theo là giai đoạn "chạy đà" để đánh giá chỉ số hiệu suất KPI.

Tại Mai Sơn – Quốc lộ 45, hệ thống thu phí được thiết kế vô cùng hiện đại với mô hình đa làn tự do (không barie) ở đầu vào và đơn làn có barie ở đầu ra, giúp phương tiện lưu thông liên tục, xóa bỏ nỗi lo ùn tắc ngày lễ Tết.

Hệ thống cân tải trọng tự động WIM - một trong 3 phân hệ quan trọng trong hệ thống gioa thông thông minh, khi xe quá tải đi qua, hệ thống sẽ tự động hiển thị cảnh báo trên biển báo điện tử và yêu cầu lái xe quay đầu

Thế nhưng, để có được 99% khối lượng công việc hoàn thành như hôm nay, các nhà thầu đã phải trải qua những giai đoạn cực kỳ áp lực. Ông Phạm Thanh Nhương, Quản lý dự án ITS đoạn Mai Sơn – Quốc lộ 45, nhớ lại những ngày tháng triển khai trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

"Quá trình triển khai chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn. Thứ nhất là hạ tầng mặt bằng bàn giao chưa được đồng bộ, phải bàn giao đến đâu lắp đặt ngay đến đó. Thứ hai là thời tiết vừa qua mưa bão, ngập lụt ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ. Để đạt tiến độ, anh em công nhân, kỹ sư cung cấp thiết bị đã phải triển khai làm việc cả ngày lẫn đêm.

Hiện tại, chúng tôi đang trong thời gian căn chỉnh, tích hợp hệ thống. Điểm ưu việt của hệ thống này là tích hợp 3 phân hệ: ITS giám sát, thu phí tự động ETC và cân tải trọng tự động WIM. Với công nghệ AI, hệ thống sẽ tự động phát hiện sự cố, tai nạn hoặc xe vi phạm lấn làn, quá tốc độ để cảnh báo về trung tâm, giúp giảm đáng kể nhân sự trực trực tiếp".

Hệ thống cân tải trọng tự động (WIM) mà ông Nhương vừa nhắc đến là một "lá chắn" quan trọng để bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ. Khi xe quá tải đi qua, hệ thống sẽ tự động hiển thị cảnh báo trên biển báo điện tử, yêu cầu lái xe quay đầu. Nếu cố tình vi phạm, dữ liệu sẽ được chuyển thẳng đến cơ quan chức năng để "phạt nguội".

Đứng ở góc độ giám sát chất lượng, sự phối hợp giữa nhà thầu và các đơn vị tư vấn là yếu tố then chốt để đảm bảo mọi thiết bị lắp đặt đều đạt chuẩn kỹ thuật cao nhất. Ông Nguyễn Thanh Tùng, Tư vấn giám sát gói thầu cung cấp và lắp đặt thiết bị, cho biết hệ thống đã bắt đầu chạy thử nghiệm thu phí "không đồng" được hơn 10 ngày:

"Tư vấn giám sát chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với nhà thầu và Ban quản lý để rà soát toàn bộ hệ thống. Giai đoạn đầu có khó khăn về việc mất cắp thiết bị trên tuyến dài, nhưng nhà thầu đã tăng cường tuần tra đêm nên hiện trạng này đã chấm dứt.

Hiện tại hệ thống đã lắp đặt hoàn thành và chạy thử theo đúng tiêu chuẩn kĩ thuật, như kiểm định hệ thống cân, đơn vị thí nghiệm như Vina Control đã kiểm định hệ thống nhập khẩu thiết bị...

Với công nghệ AI, hệ thống sẽ tự động phát hiện sự cố, tai nạn hoặc xe vi phạm để cảnh báo về trung tâm, giúp xử lý sự cố nhanh hơn, giảm ùn tắc tại các trạm thu phí

Hiện tại, hệ thống đã hoạt động tốt, đang chạy thử thu tiền không đồng để hiệu chỉnh được 10 ngày rồi. Dự kiến đến khoảng giữa tháng 2, khi kết nối thông suốt với phần mềm dùng chung của toàn tuyến, toàn bộ dữ liệu sẽ được đẩy lên hệ thống đồng bộ".

Mặc dù những con số về tiến độ đang rất lạc quan, nhưng thực tế kiểm tra hiện trường cho thấy vẫn còn những nút thắt cần tháo gỡ. Phó Cục trưởng Nguyễn Viết Huy chỉ ra rằng tại một số đoạn, cáp quang vẫn còn đi nổi, chưa được chôn ngầm, tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn đường truyền do tác động ngoại cảnh.

Phần mềm điều hành cũng cần tiếp tục hoàn thiện để tích hợp hoàn hảo với hệ thống Back-End dùng chung. Mốc thời gian thu phí chính thức hiện đang được cân nhắc kỹ lưỡng. Nó có thể là trước hoặc sau Tết Nguyên đán, tùy thuộc vào kết quả kiểm thử KPI. Nhưng dù vào thời điểm nào, mục tiêu cao nhất vẫn là sự ổn định, minh bạch và tiện lợi cho người dân.

Khi hệ thống ITS và ETC chính thức đi vào vận hành, công tác quản lý giao thông trên trục xương sống Bắc – Nam sẽ bước sang một trang mới. Không còn cảnh ùn tắc kéo dài tại các trạm thu phí, không còn những báo cáo thủ công chậm trễ.

Thay vào đó là sự minh bạch trong nguồn thu ngân sách và sự an toàn, thông suốt cho mỗi chuyến xe. Sự nỗ lực của hàng trăm con người đang làm việc xuyên xuyên lễ, xuyên Tết tại các trung tâm điều hành như Đồng Giao chính là lời khẳng định cho một hạ tầng giao thông hiện đại, vươn tầm quốc tế của Việt Nam.

Hoàng Hà/VOV Giao thông