Cầu Gianh nhịp nối ký ức và tương lai

Bắc qua dòng sông ấy, cầu Gianh không chỉ giản đơn là một công trình giao thông, mà còn là một nhịp nối của thời gian, nơi ký ức và hiện tại cùng song hành. Mùa xuân này, cầu Gianh vừa quen, vừa lạ trong dáng vẻ thênh thang rộng mở.

Ký ức sông Gianh

“Ranh giới lịch sử”, “vết chém thời gian”, đó là những cách gọi mà nhiều người dành cho sông Gianh, bởi dòng sông này từng in hằn dấu ấn chia cắt trong suốt một giai đoạn dài của lịch sử. Với riêng tôi và nhiều thế hệ bạn bè cùng trang lứa, sông Gianh lại hiện lên giản dị và gần gũi hơn. Bởi nơi này, trong những tháng năm đánh Mỹ, bao thế hệ, trong đó có mẹ cha tôi, đã ngược Bắc, xuôi Nam đi học, đi chi viện cho chiến trường miền Nam.

Những năm hòa bình lập lại, khi đất nước còn bộn bề gian khó, sông Gianh trở thành nỗi đợi chờ dằng dặc, nhất là vào những ngày giáp Tết. Khi ấy, những đoàn xe dài tưởng chừng như vô tận cần mẫn xếp hàng chờ phà. Có những chuyến về quê, chúng tôi ngồi bên bến phà từ tám, chín giờ sáng cho đến tận đêm khuya, trong tiếng sóng dòng sông ì oạp vỗ bờ.

Những năm tháng ấy, dõi theo những chuyến phà chầm chậm sang sông, ước mơ của chúng tôi cũng thật nhỏ bé: Chỉ mong những con phà chạy nhanh hơn, để hành trình về nhà bớt dài, để những ngày sum họp không còn bị níu lại bên bờ sông Gianh…

Hoàng hôn trên sông Gianh - Ảnh: N.M

Chuyến phà năm ấy, nhịp cầu hôm nay

Một ngày của gần 30 năm trước, trên hành trình trở về nhà, tôi chợt nhận ra những đổi thay của dòng sông quen thuộc. Bên dòng Gianh, không khí công trường hiện lên khẩn trương, rộn ràng giữa nắng gió…

Sông Gianh chảy về từ cao nguyên Cô Pi hùng vĩ, dài và rộng, ôm trọn nhiều làng mạc trước khi hòa mình ra biển. Trên dòng sông ấy, đến nay đã có thêm nhiều cây cầu vững chãi nối liền những vùng đất khác nhau. Nhưng với tôi, cầu Gianh nối liền Quốc lộ 1, khởi công năm 1995, hoàn thành năm 1998, cây cầu đầu tiên nối đôi bờ sông Gianh mãi là một ký ức tươi đẹp, gắn liền với tuổi hai mươi.

Với những hành khách và hàng nghìn chuyến xe qua lại sông Gianh mỗi ngày, đó là niềm hân hoan khi “điểm nghẽn” trên trục giao thông Bắc - Nam được tháo gỡ, dòng xe xuôi ngược thông suốt hơn. Còn với cư dân đôi bờ Gianh, từ độ ấy, đường về nhà đã gần hơn. Trong niềm vui sang sông không phải chờ phà, câu hát quen thuộc lại ngân nga: “Bây chừ sang sông không phải đợi đò/Bắc cầu sông quê cho đôi lứa hẹn hò…”.

Từ cây cầu ấy, khát vọng của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Quảng Bình thuở bấy giờ cũng được chắp cánh. Bởi hơn cả một công trình giao thông, cầu Gianh mang theo sứ mệnh kết nối, mở ra những điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó.

Gần 30 năm đã đi qua. Trong dòng chảy đổi thay của đất nước, Quảng Bình (cũ), nay là Quảng Trị rộng dài, tươi đẹp, cũng khoác lên mình một diện mạo mới. Những vùng đất từng quen thuộc bên dòng Gianh đã khác xưa, nhịp sống rộn ràng hơn. Và trên hành trình Bắc - Nam, nhu cầu đi lại, giao thương cũng ngày một tăng lên theo từng bước phát triển.

Cầu Gianh thênh thang rộng mở trong mùa xuân 2026 - Ảnh: N.M

Xuân mới trên dòng Gianh

Gánh trên mình sứ mệnh quan trọng, cầu Gianh, dù vẫn vững chãi và đẹp như biểu tượng của một giai đoạn phát triển, đã đứng trước một thử thách mới khi sự phát triển vượt qua quy mô ban đầu. Từ năm 2017, tỉnh Quảng Bình đã nhiều lần kiến nghị với Chính phủ, các bộ, ngành trung ương xem xét, đầu tư mở rộng cầu Gianh và cầu Quán Hàu lên quy mô 4 làn xe. Đề xuất được Thủ tướng Chính phủ đồng ý về chủ trương, nhưng phải đến năm 2024, qua rất nhiều nỗ lực, tin vui mới đến khi Bộ Giao thông vận tải phê duyệt chủ trương đầu tư dự án nâng cấp, mở rộng cầu Gianh và cầu Quán Hàu với tổng kinh phí hơn 1.000 tỉ đồng.

Được khởi công từ tháng 2/2025, công trình có thời gian thi công dự kiến là 18 tháng. Tuy nhiên do tính chất cấp thiết của dự án, chủ đầu tư là Ban Quản lý Dự án đường sắt (Bộ Xây dựng) và đơn vị thi công là Công ty Cổ phần Tập đoàn Đạt Phương đã hoàn thành vào ngày 31/12/2025 và tiến hành thông xe kỹ thuật, vượt tiến độ kế hoạch. Từ đây, nhịp xe qua sông Gianh thêm rộng mở, mang theo kỳ vọng về những hành trình an toàn, thông suốt hơn trong những ngày đầu năm mới.

Bây giờ chạy xe qua cầu không còn cảnh dòng phương tiện chậm chạp, dồn ứ vì “nút cổ chai” như nhiều năm trước. Và có lẽ nhiều năm sau nữa, khi nhớ về cầu Gianh, nhiều người, trong đó có tôi, sẽ còn nhắc đến mùa xuân năm 2026, mùa xuân đánh dấu nhịp cầu mới thênh thang rộng mở, đưa tầm nhìn phát triển của cả một vùng đất tiếp tục vươn xa.

Với nhiều thế hệ từng gắn bó với dòng sông này, sự đổi thay của sông Gianh và những cây cầu bắc qua sông luôn là ký ức khó quên, bởi phía sau đó là những ngày “cách sông trở… phà” dằng dặc, là bao nỗi đợi chờ, khát khao, mong mỏi của một thời. Và cũng từ những nỗi đợi chờ ấy, hôm nay, mỗi nhịp cầu được mở rộng lại tiếp nối những hành trình mới, nơi dòng chảy ký ức vẫn song hành cùng nhịp phát triển của đất nước, trong đó có vùng đất bên sông Gianh.

Trong chuyến công tác đầu năm 2026, tôi hỏi người bạn đồng hành, một cư dân sông Gianh, về cảm giác chạy xe trên cây cầu mới. Bạn cười bảo dĩ nhiên là rất hân hoan, bởi cầu Gianh bây giờ thênh thang rộng mở, hơn cả mơ ước của những tháng ngày xưa cũ. Nhưng trong niềm vui ấy vẫn vẹn nguyên nỗi nhớ những chuyến phà ì oạp sóng nước, nhớ những ngày cách sông trở phà dài dằng dặc. Bởi với bạn, ký ức chưa bao giờ là điều cũ kỹ, mà ký ức luôn giúp bạn nhìn tương lai rõ hơn, đẹp hơn.

Sông Gianh vẫn miệt mài trôi xuôi, mang theo phù sa bồi đắp đôi bờ, như cách lịch sử lặng lẽ bồi đắp nên bản sắc của vùng đất này. Cầu Gianh, qua nhiều chặng dài thời gian với những vóc dáng khác nhau, vẫn đứng đó, bền bỉ nối đôi bờ, nối quá khứ với hiện tại, nối ký ức với khát vọng. Và nếu có những công trình không chỉ được dựng xây bằng bê tông và thép, mà còn được kết tinh từ ký ức, niềm tin và khát vọng đi tới của cả một vùng đất, thì cầu Gianh chính là một trong những công trình như thế.

Ngọc Mai