Ngôi đền của Thượng tướng quân Trần Khát Chân trước yêu cầu trùng tu

Đền thờ Thượng tướng quân Trần Khát Chân ở xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa

Trải qua hàng trăm năm, di tích vẫn lưu giữ những lớp trầm tích lịch sử – văn hóa quý giá và đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải được bảo quản, tu bổ xứng tầm.

Danh tướng diệt giặc Chiêm và bi kịch trung thần

Theo Thanh Hóa chư thần lục, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có nhiều nơi thờ Thượng tướng quân Trần Khát Chân; riêng huyện Vĩnh Lộc (cũ) có ba địa điểm thờ vọng tại thị trấn Vĩnh Lộc, xã Vĩnh Tiến và xã Vĩnh Thịnh (nay là các xã Vĩnh Lộc, Tây Đô, Biện Thượng).

Trong đó, đền dưới chân Đốn Sơn được coi là nơi thờ chính, gắn liền với sự kiện ông bị hành quyết năm 1399.

Các bộ sử lớn như Đại Việt sử kí toàn thư, Đại Nam nhất thống chí, Việt Nam sử lược đều ghi: “Trần Khát Chân người làng Hà Lãng, huyện Vĩnh Ninh (cũ), ba đời làm Thượng tướng quân”, là hậu duệ của Bảo vương Trần Bình Trọng, vị trung thần với câu nói bất hủ: “Ta thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc”.

Sinh ra trong bối cảnh đất nước rối ren cuối thế kỷ XIV, Trần Khát Chân sớm nổi tiếng thông minh, giỏi võ nghệ và mưu lược hơn người. Năm 1388, ông đỗ Thái học sinh và được triều đình giao chỉ huy quân Long Tiệp.

Khi giặc Chiêm Thành dưới quyền Chế Bồng Nga liên tiếp kéo quân sang xâm lấn Đại Việt, Trần Khát Chân trở thành một trong những trụ cột quân sự của triều đình nhà Trần.

Trận đánh quyết định diễn ra năm 1390 tại cửa biển Hải Triều. Nhờ thông tin do một thuộc hạ của Chế Bồng Nga cung cấp, Trần Khát Chân ra lệnh tập trung hỏa lực bắn vào chiến thuyền sơn màu xanh, thuyền chỉ huy của vua Chiêm. Chế Bồng Nga trúng đạn tử trận, quân Chiêm tan vỡ.

Chiến thắng này chấm dứt mối họa Chiêm Thành kéo dài suốt nhiều thập niên, đem lại sự yên ổn cho đất nước.

Với công lao lớn, Trần Khát Chân được phong Long Tiệp Phụng Thần Nội vệ Thượng tướng quân, tước Vũ Tiết Quan Nội hầu và ban đất lập ấp ở phía nam kinh thành Thăng Long.

Tuy nhiên, khi triều Trần bước vào giai đoạn suy vi, quyền lực dần rơi vào tay Hồ Quý Ly, những trung thần trung thành với nhà Trần rơi vào thế đối lập. Trần Khát Chân tham gia mưu sát Hồ Quý Ly nhưng việc không thành.

Năm 1399, ông cùng hơn 370 người bị xử tử tại Đốn Sơn. Thư tịch của dòng họ kể lại rằng, khi ông bị hành hình, trên núi vang lên ba tiếng hét lớn; sau khi mất ba ngày, sắc mặt vẫn hồng hào như người còn sống.

Cảm phục khí tiết của một bề tôi trung nghĩa, nhân dân địa phương đã lập đền thờ ông vào khoảng cuối thế kỉ XV, đầu thế kỉ XVI và tôn ông làm thành hoàng của ba tổng xưa: tổng Bỉnh, tổng Cao và tổng Hồ (nay thuộc các xã Vĩnh Lộc, Tây Đô, Biện Thượng).

Hằng năm, vào các ngày 23 – 24 tháng Tư âm lịch, lễ giỗ Thượng tướng quân Trần Khát Chân được tổ chức trang trọng tại đền, trở thành sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng dân cư trong vùng.

Di tích quốc gia và lộ trình tu bổ trong giai đoạn 2026 – 2030

Đền thờ Trần Khát Chân, trước đây thuộc xã Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Lộc (nay là xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa), đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ VHTTDL) xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia tại Quyết định số 51/2001/QĐ-BVHTT ngày 27.12.2001.

Biểu diễn nghệ thuật truyền thống tại đền thờ Trần Khát Chân (xã Vĩnh Lộc, Thanh Hóa)

Trong giai đoạn 2009 – 2015, di tích đã được đầu tư tu bổ, tôn tạo với tổng kinh phí hơn 17,4 tỉ đồng từ nguồn ngân sách trung ương, địa phương và các nguồn xã hội hóa.

Công trình được hoàn thành, nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng đúng quy định. Tuy nhiên, sau gần một thập kỉ, dưới tác động của thời gian, khí hậu và điều kiện tự nhiên, hệ mái của đền đã xuất hiện nhiều dấu hiệu xuống cấp: ngói tụt, vỡ, thấm dột; một số cấu kiện gỗ như xà, hoành, rui mè bị mối mọt xâm hại.

Trước thực trạng này, Sở VHTTDL Thanh Hóa đã có văn bản báo cáo, đề xuất Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo các bước tiếp theo nhằm bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024 và Nghị định số 208/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Theo đó, để có cơ sở lập dự án tu bổ, di tích quốc gia như đền thờ Trần Khát Chân cần được Bộ VHTTDL xác nhận tình trạng xuống cấp trên cơ sở hồ sơ đầy đủ, khoa học.

Ngày 29.12.2025, UBND tỉnh Thanh Hóa đã chính thức có ý kiến chỉ đạo, giao Sở VHTTDL chủ trì, hướng dẫn UBND xã Vĩnh Lộc khẩn trương lập hồ sơ đề nghị xác nhận di tích xuống cấp.

Sau khi có văn bản xác nhận của Bộ VHTTDL, địa phương sẽ căn cứ khả năng cân đối nguồn vốn, hồ sơ khoa học của di tích để báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh xem xét, quyết định chủ trương đầu tư dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi theo đúng trình tự pháp luật.

Không chỉ dừng lại ở đền thờ Trần Khát Chân, chỉ đạo của UBND tỉnh Thanh Hóa còn đặt vấn đề bảo tồn di tích trong tổng thể chiến lược dài hạn.

Theo đó, Sở VHTTDL tiếp tục được giao chủ trì, phối hợp với Sở Tài chính, Sở Xây dựng và các đơn vị liên quan hoàn thiện dự thảo “Kế hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và chống xuống cấp các di tích lịch sử – văn hóa trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2026 – 2030”.

NGUYỄN LINH