Cây mọc hoang hỗ trợ đường huyết, kháng khuẩn

Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, phèn đen (tên khoa học Phyllanthus reticulatus), là cây bụi mọc khá phổ biến từ Bắc vào Nam, thường gặp ở hàng rào, bờ bụi, ven đường hoặc những khu đất bỏ hoang.

Cây phèn đen có một đặc điểm thú vị là quả khi chín chuyển màu tím đen. Ở một số nước Đông Nam Á trong đó có Việt Nam, quả chín từng được sử dụng để tạo màu hoặc làm mực. Lá, vỏ và rễ có vị chát khá rõ do chứa nhiều tannin.

Trong kinh nghiệm dân gian Việt Nam, rễ và lá phèn đen được sử dụng theo hướng thu liễm, tiêu viêm, thanh nhiệt; thường gặp trong những bài thuốc hỗ trợ tiêu chảy, lỵ, viêm ruột, mụn nhọt hoặc dùng ngoài cho một số tổn thương da.

Quả phèn đen có hoạt tính chống oxy hóa. Ảnh: N. Huyền 

Gần đây, phèn đen còn được nghiên cứu liên quan đến đường huyết. Một nghiên cứu tại Việt Nam công bố năm 2025 đã thử nghiệm cao ethanol từ lá phèn đen. Kết quả cho thấy cao lá có khả năng ức chế enzym α-glucosidase với IC₅₀ khoảng 67 µg/mL. Đây là enzym tham gia quá trình phân giải carbohydrat thành đường đơn để hấp thu tại ruột.

“Về mặt cơ chế, ức chế enzym này có thể góp phần làm chậm quá trình tạo và hấp thu glucose sau bữa ăn. Một số thuốc điều trị đái tháo đường hiện nay cũng tác động lên α-glucosidase”, Tiến sĩ Phương nói. 

Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương lưu ý, các nghiên cứu trên phèn đen mới thực hiện trong phòng thí nghiệm.

Ngoài đường huyết, nghiên cứu còn phát hiện cao lá phèn đen thể hiện hoạt tính chống oxy hóa và khả năng ức chế một số vi khuẩn được thử nghiệm, gồm Staphylococcus aureus, Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa.

Các nghiên cứu hóa thực vật cũng ghi nhận phèn đen chứa khá nhiều polyphenol, tannin, flavonoid và alkaloid. Đây có thể là một phần cơ sở cho những hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm và kháng khuẩn được quan sát trong thực nghiệm.

Một tổng quan khoa học năm 2025 về chi Phyllanthus cũng đưa phèn đen vào nhóm những loài đã ghi nhận hoạt tính chống viêm tiền lâm sàng, nhưng đồng thời nhấn mạnh rằng bằng chứng lâm sàng còn hạn chế.