CEPA Việt Nam - UAE: Hiệp định đàm phán nhanh nhất lịch sử FTA của Việt Nam

Được đàm phán chỉ trong khoảng 5-6 tháng, FTA giữa Việt Nam - UAE (CEPA) là hiệp định thương mại tự do có tốc độ đàm phán nhanh nhất từ trước đến nay của Việt Nam.

Kỷ lục về đàm phán

Tại Hội nghị xúc tiến Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện UAE - Việt Nam (CEPA) diễn ra chiều 17/11 do Bộ Công Thương phối hợp với Đại sứ quán UAE tại Việt Nam tổ chức, ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên đã nhấn mạnh, CEPA là "một hiệp định cực kỳ đặc biệt", bởi trong khoảng 20 FTA mà Việt Nam đã tham gia, cùng một số hiệp định dự kiến tiếp tục được ký kết, chưa có hiệp định nào được đàm phán nhanh như CEPA.

Phân tích cụ thể, ông Ngô Chung Khanh cho biết, khác với cách đàm phán các FTA truyền thống vốn cần thời gian tham vấn, đánh giá đầy đủ các lợi ích liên quan, CEPA được thúc đẩy quyết liệt theo chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao hai nước. Toàn bộ quá trình từ khi khởi động đến khi cơ bản kết thúc đàm phán chỉ kéo dài khoảng hơn 1 năm. “Đó là một kỷ lục trong đàm phán FTA của Việt Nam”, Phó Vụ trưởng Ngô Chung Khanh thông tin.

Cũng theo ông Ngô Chung Khanh, ngay từ quá trình khởi động đàm phán, hai bên đã xác định rõ những lợi ích và nhu cầu cần thiết đối với nước mình. Dù có những giai đoạn hết sức căng thẳng, song cách tiếp cận này giúp quá trình đàm phán tập trung vào những lợi ích thực chất, có lợi cho cả hai bên.

Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương phát biểu tại hội nghị.

Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương phát biểu tại hội nghị.

Ông Ngô Chung Khanh cho rằng, Hiệp định CEPA mở ra cơ hội lớn cho hợp tác thương mại hai nước. Năm 2025, tổng kim ngạch nhập khẩu của UAE đạt khoảng 618-619 tỷ USD, nhưng hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam chỉ khoảng 5,9 tỷ USD, chiếm chưa đến 1% thị phần. Ở chiều ngược lại, trong tổng kim ngạch nhập khẩu gần 460 tỷ USD của Việt Nam, hàng hóa từ UAE cũng chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn.

Về đầu tư, UAE là một trong những nhà đầu tư hàng đầu thế giới, với gần 64 tỷ USD vốn đầu tư ra nước ngoài trong năm 2025, nhưng vốn đầu tư vào Việt Nam mới ở mức vài chục triệu USD. "Hiệp định CEPA sẽ tạo động lực thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư giữa hai nước", ông Ngô Chung Khanh nhận định.

Chỉ ra những lợi ích thiết thực từ CEPA đối với thương mại hai bên, Phó Vụ trưởng Ngô Chung Khanh cho rằng, trước hết, CEPA tạo khuôn khổ thương mại, đầu tư ổn định và có khả năng dự báo. Thứ hai, giảm đáng kể chi phí thương mại thông qua cắt giảm thuế sâu và tạo thuận lợi hải quan. Thứ ba, mở cửa cả những lĩnh vực chưa được cam kết trong khuôn khổ WTO. Thứ tư, hình thành liên kết bền vững giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Đáng chú ý, trong các cam kết của CEPA, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên đặc biệt ấn tượng là điều khoản hai nước cam kết không tăng thuế. Theo ông, trong bối cảnh chính sách thương mại tại nhiều quốc gia liên tục thay đổi, điều doanh nghiệp lo ngại không chỉ là chi phí mà còn là tính ổn định của các điều kiện giao dịch, nhất là với những hợp đồng đã ký kết. "Với CEPA, trong hiệp định có lời văn cam kết hai bên không tăng thuế. Điều đó có nghĩa doanh nghiệp hai bên có thể yên tâm về một môi trường thương mại rất ổn định, dựa trên cam kết của hai Chính phủ", ông Khanh nhấn mạnh.

Trên thực tế, có ý kiến cho rằng lợi ích thuế quan từ CEPA không lớn do thuế MFN của UAE vốn tương đối thấp, phần lớn ở mức 5% trở xuống. Tuy nhiên, ông Ngô Chung Khanh phân tích, cần nhìn nhận khách quan rằng trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, “1% cũng là nhiều”. Từ kinh nghiệm đàm phán với các đối tác lớn, ông cho biết nhiều quốc gia cạnh tranh thị trường chỉ vì chênh lệch 1% thuế. Vì vậy, dù mức giảm không lớn, lợi thế này vẫn mang ý nghĩa chiến lược.

Theo ông Khanh, các FTA thế hệ mới thường bao trùm cả những vấn đề phi truyền thống như phát triển bền vững, mua sắm chính phủ..., với mức độ tự do hóa khoảng 98-99%. CEPA không phải FTA thế hệ mới nhưng mức độ cắt giảm thuế gần tương đương. Theo lộ trình, gần như toàn bộ hàng hóa xuất khẩu giữa hai nước sẽ được hưởng thuế suất 0%.

Với Việt Nam, khoảng 60% kim ngạch xuất khẩu sang UAE là hàng điện tử, vốn đã được hưởng thuế suất 0%. Do đó, lợi ích thuế quan rõ nét nhất tập trung ở những mặt hàng thế mạnh đang chịu thuế MFN 5% tại UAE như hạt điều, hồ tiêu, chè, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ, dệt may. Phần lớn các mặt hàng này sẽ được UAE đưa về thuế suất 0% khi CEPA có hiệu lực. “Đây là cam kết rất tốt và doanh nghiệp cần nắm rõ để tận dụng”, ông Khanh lưu ý.

Ở chiều ngược lại, cơ cấu kinh tế và xuất nhập khẩu của Việt Nam và UAE mang tính bổ sung, không cạnh tranh trực tiếp. Việt Nam có nhu cầu lớn về năng lượng, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất công nghiệp, trong khi UAE có thế mạnh về dầu mỏ, xăng dầu và khí đốt. Theo cam kết, Việt Nam giảm thuế xăng dầu từ mức cơ sở 10% về 0%; khí hóa lỏng LPG từ 5%, một số hóa chất và dược phẩm từ 18% cũng được đưa về 0%.

Trong lĩnh vực dịch vụ và đầu tư, Việt Nam mở cửa cho UAE ở cả những lĩnh vực nhạy cảm mà trước đây vẫn bảo lưu chặt chẽ trong khuôn khổ WTO, tạo thêm lợi thế cho nhà đầu tư UAE. Ngược lại, UAE mở cửa dịch vụ phân phối và di chuyển thể nhân, những lĩnh vực Việt Nam quan tâm.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp hai nước

Đưa ra những khuyến nghị cho cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trong nước, theo ông Khanh, điều kiện tiên quyết là phải nắm rõ hiệp định. Nhiều doanh nghiệp hỏi cách tận dụng FTA nhưng chưa biết mức thuế mặt hàng mình xuất khẩu hay quy tắc xuất xứ. "Như thế thì làm sao tận dụng được?", ông đặt vấn đề và lưu ý doanh nghiệp có thể tìm hiểu qua Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), các hiệp hội hoặc Cổng FTAp - Cổng thông tin điện tử về các Hiệp định thương mại tự do.

Bên cạnh đó, cần có chiến lược tiếp cận thị trường bài bản, thay vì tìm hiểu rời rạc sau mỗi hội nghị. "Vào thị trường UAE không phải là để có một hợp đồng, mà từ một hợp đồng phải có nhiều hợp đồng, từ một khách hàng phải có nhiều khách hàng", ông Ngô Chung Khanh khuyến nghị.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần chuẩn hóa quy trình sản xuất, tính kỹ quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn của UAE như chứng nhận Halal, nhất là khi dây chuyền đang định hướng cho EU hay Nhật Bản. "Nhiều khi lợi ích từ thuế quan không đủ bù chi phí tuân thủ", ông Khanh cảnh báo. Cuối cùng là xây dựng mạng lưới kết nối, thông qua các tập đoàn UAE đã hiện diện lâu năm tại Việt Nam như LuLu Group với hệ thống phân phối rộng khắp, hay qua các chương trình của Đại sứ quán và Thương vụ Việt Nam tại UAE.

Với doanh nghiệp UAE, ông Khanh khuyến nghị nhà đầu tư UAE nhìn Việt Nam như một cửa ngõ kết nối mạng lưới khoảng 20 FTA, bởi Việt Nam là một trong những nước có nhiều FTA nhất khu vực. Phó Vụ trưởng Ngô Chung Khanh kỳ vọng, doanh nghiệp UAE đẩy mạnh đầu tư vào Việt Nam, nhất là đầu tư vào năng lượng - thế mạnh của UAE; đồng thời xây dựng chuỗi cung ứng tại Việt Nam theo tư duy "made in CPTPP" thay vì chỉ "made in Vietnam": nhập nguyên liệu từ một đối tác FTA, sản xuất tại Việt Nam rồi xuất sang thị trường khác có FTA với Việt Nam.

Với cơ quan Chính phủ, ông Khanh cho rằng chìa khóa là tăng cường phối hợp thực thi. Các nhóm công tác của hiệp định thường họp thưa, khó kịp thời tháo gỡ vướng mắc, vì vậy nên họp hàng quý, thậm chí hàng tháng. Chính phủ Việt Nam đã xây dựng hệ thống quản trị thực thi FTA dựa trên ba trụ cột: cổng thông tin FTA; bộ chỉ số đánh giá thực thi FTA tại địa phương; và hệ sinh thái tận dụng FTA kết nối mọi chủ thể trong chuỗi giá trị. Ông hoan nghênh phía UAE cùng tham gia.

Cuối cùng, lãnh đạo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên khuyến nghị, hai bên cũng nên chọn một số dự án ưu tiên, tránh dàn trải. Ông kỳ vọng sau 6 tháng hoặc một năm, hai bên sẽ ngồi lại để đánh giá xem bao nhiêu hợp đồng được ký, bao nhiêu dự án được đầu tư, bao nhiêu vướng mắc đã được giải quyết. 

Theo thống kê của Cục Hải quan, tính đến tháng 9/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đạt 5,7 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 4,1 tỷ USD, giảm 4,9%; và nhập khẩu đạt 1,5 tỷ USD, tăng 73,1%. Trước đó, trong năm 2025, tổng kim ngạch hai chiều Việt Nam - UAE đạt khoảng 6,55 tỷ USD, tăng 1,5% so với năm 2024, trong đó xuất khẩu đạt 5,9 tỷ USD, tăng 5,2% và nhập khẩu đạt 640 triệu USD, giảm 32,2%. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang UAE là: điện thoại các loại và linh kiện; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; giày dép; hàng dệt may.

Nhóm Phóng viên

Nguồn Công Thương: https://congthuong.vn/cepa-viet-nam-uae-hiep-dinh-dam-phan-nhanh-nhat-lich-su-fta-cua-viet-nam-481567.html