Cha mẹ cho con trai út 3 thửa đất, chị gái muốn 'đoạt lại' theo cách không ngờ

Tình thân rạn nứt vì thỏa thuận miệng

Theo trình bày của ông T. (ngụ tỉnh Vĩnh Long), ông là con trai út trong gia đình và được cha mẹ để lại ba thửa đất với tổng diện tích hơn 4.200m2 tại tỉnh Vĩnh Long. Năm 2011, do cần vốn làm ăn, ông T. đã thế chấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ba thửa đất này để vay 100 triệu đồng nhưng không có khả năng trả nợ.

Biết sự việc, anh ruột của ông T. là ông Th. (đang sinh sống tại Mỹ) đã về Việt Nam, bỏ tiền chuộc lại giấy tờ đất. Tuy nhiên, do lo ngại em trai tiếp tục mang tài sản đi thế chấp, ông Th. yêu cầu chuyển quyền sử dụng đất sang cho bà L. – em gái trong gia đình – đứng tên, với thỏa thuận miệng rằng khi ông T. hoàn trả tiền thì bà L. sẽ chuyển lại đất.

Đến năm 2014, ông T. đã ký các hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho bà L., và bà L. được cấp giấy chứng nhận đối với cả ba thửa đất. Tuy nhiên, trên thực tế, ông T. vẫn tiếp tục quản lý, sử dụng đất, trồng cây và sinh sống tại đây.

Ảnh chỉ có tính chất minh họa: Nguyễn Huế

Sau khi đã trả lại tiền cho ông Th., ông T. yêu cầu bà L. làm thủ tục chuyển trả lại quyền sử dụng đất như thỏa thuận ban đầu nhưng bà không đồng ý. Từ đó phát sinh tranh chấp, ông T. khởi kiện yêu cầu tuyên vô hiệu các hợp đồng tặng cho và công nhận quyền sử dụng đất cho mình.

Ở chiều ngược lại, bà L. cho rằng việc tặng cho là hợp pháp, được thực hiện đúng quy định pháp luật, có sự chứng kiến của các thành viên trong gia đình và đã được cơ quan nhà nước cấp giấy chứng nhận. Bà cũng phủ nhận việc có thỏa thuận “đứng tên giùm”.

Các hợp đồng tặng cho có kèm điều kiện ngầm

Tại phiên tòa sơ thẩm, những người liên quan, trong đó có ông Th. và các nhân chứng, xác nhận việc chuyển tên chỉ nhằm mục đích giữ đất, tránh bị đem thế chấp và thực chất quyền sử dụng vẫn thuộc về ông T.

Sau khi xem xét toàn bộ chứng cứ và lời khai, Hội đồng xét xử TAND tỉnh Vĩnh Long nhận định các hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông T. và bà L. được xác lập không đúng ý chí thực sự của các bên, mà chỉ nhằm che giấu một giao dịch khác. Do đó, các hợp đồng này bị tuyên vô hiệu.

TAND tỉnh Vĩnh Long chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông T., tuyên vô hiệu ba hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất lập năm 2014, đồng thời công nhận quyền sử dụng hợp pháp đối với các thửa đất cho ông T. Tòa cũng không chấp nhận yêu cầu phản tố của bà L. về việc đòi lại đất và nhà. Không đồng ý với phán quyết này, bà L. đã kháng cáo.

Tại phiên tòa phúc thẩm, những người liên quan trong gia đình và các nhân chứng đều thống nhất rằng việc chuyển quyền sử dụng ba thửa đất từ ông T. sang cho bà L. chỉ mang tính hình thức, nhằm tránh việc ông T. tiếp tục đem đất đi thế chấp sau khi được chuộc lại giấy tờ.

Thực tế, toàn bộ quá trình sử dụng đất vẫn do ông T. trực tiếp quản lý, canh tác và sinh sống; bà L. chỉ đứng tên trên giấy tờ, không thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất. Ngay cả bà L. cũng thừa nhận không trực tiếp quản lý tài sản, trong khi nhà ở và các công trình trên đất chủ yếu do cha mẹ và ông Th. bỏ tiền xây dựng.

Hội đồng xét xử TAND cấp cao tại TPHCM xác định những yếu tố trên cho thấy các hợp đồng tặng cho có kèm điều kiện ngầm, dù không được thể hiện bằng văn bản.

Do đó, Tòa phúc thẩm cho rằng đây là giao dịch dân sự không phản ánh đúng ý chí thực sự của các bên, nên có căn cứ tuyên vô hiệu các hợp đồng tặng cho. Đồng thời, việc công nhận quyền sử dụng đất cho ông T. là phù hợp với thực tế quản lý, sử dụng cũng như thỏa thuận ban đầu trong gia đình.

Đối với yêu cầu phản tố của bà L. về việc đòi lại đất và nhà, tòa án cho rằng không có căn cứ vì bà không trực tiếp sử dụng tài sản. Ngoài ra, việc không hủy các giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cũng phù hợp với quy định pháp luật, do đây là thủ tục hành chính sẽ được điều chỉnh sau khi bản án có hiệu lực.

Từ những phân tích trên, tòa phúc thẩm quyết định bác toàn bộ kháng cáo của bà L., giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Anh Phương