'Chạm Đồng Xuân' đánh thức tầng sâu di sản giữa nhịp sống đương đại

Chợ Đồng Xuân trở thành không gian của những sáng tạo nghệ thuật. (Ảnh: HÒA NGUYỄN)

Đồng Xuân không chỉ là một khu chợ mà còn là nơi nhịp sống Hà Nội hiện lên qua từng quầy hàng, lối đi và cuộc gặp gỡ thường ngày.

Hơn một thế kỷ qua, khu chợ đã chứng kiến những đổi thay của thành phố, đồng thời lưu giữ nhiều dấu ấn trong kiến trúc, hoạt động giao thương và nếp sinh hoạt của người dân.

Khi nghệ thuật hòa vào nhịp sống giao thương

Di sản Đồng Xuân không đơn thuần hiện lên qua những dấu mốc lịch sử hay diện mạo công trình, mà còn được tạo nên từ tiếng rao, những cuộc trao đổi giữa người mua và người bán, mối gắn bó giữa các quầy hàng và kinh nghiệm buôn bán được truyền qua nhiều thế hệ.

Trên nền không gian ấy, những tác phẩm nghệ thuật không xuất hiện theo cách thường thấy mà len vào các hành lang, bậc cầu thang, góc tường và những cấu trúc quen thuộc của khu chợ. Ở đó, người xem có thể bắt gặp một sắp đặt bên đài phun nước, một tác phẩm dọc hành lang, ở chiếu nghỉ cầu thang, bên lan can hay nép mình trong góc khuất ít người chú ý.

Không có một lộ trình khám phá cố định, công chúng được khơi gợi sự tò mò để tự tìm kiếm, quan sát và nhận ra những điều mới mẻ ngay trong không gian vốn đã thân thuộc.

Những tác phẩm nghệ thuật không xuất hiện theo cách thường thấy mà len vào các hành lang, bậc cầu thang, góc tường và những cấu trúc quen thuộc của khu chợ. (Ảnh: HÒA NGUYỄN)

Theo Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, tên gọi “Chạm Đồng Xuân” thể hiện mong muốn đưa công chúng đến gần hơn với khu chợ qua những tiếp xúc đa chiều, từ quan sát kiến trúc, hàng hóa đến lắng nghe âm thanh, cảm nhận mùi hương và nhịp sinh hoạt thường ngày. Khi các tác phẩm nghệ thuật được đặt vào chính không gian ấy, những điều vốn quen thuộc có cơ hội được nhìn nhận bằng một góc nhìn mới, giúp người tham quan khám phá cả những khía cạnh mà trước đây họ ít có dịp tiếp cận.

25 tác phẩm của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế ở triển lãm nghệ thuật đa giác quan thể hiện cách tiếp cận riêng với chợ Đồng Xuân. Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết, có những nghệ sĩ quốc tế đã nghiên cứu và sống trong không khí chợ Đồng Xuân cả tháng trời để tạo ra các tác phẩm đặc biệt từ hình ảnh, âm thanh, vật liệu đến những câu chuyện gắn với con người và không gian khu chợ. Sự đan xen giữa tác phẩm và môi trường hiện hữu tạo nên những trải nghiệm mà ở đó ranh giới giữa nghệ thuật và đời sống trở nên khó phân định.

Nếu tác phẩm “Vang vọng Đồng Xuân” của nghệ sĩ người Australia Alexander Pug William và nghệ sĩ Việt Nam Tuấn Nị biến những chiếc hộp xốp thu nhặt tại chợ thành nhạc cụ mở để bất kỳ ai đi qua cũng có thể tự tay gõ và hòa âm cùng tiếng rao hàng, thì chuỗi tranh tương tác "Fauna" của bộ đôi nghệ sĩ Pháp Adrien và Claire lại chứng minh công nghệ không làm con người xa rời thực tại.

Các tác phẩm của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế ở triển lãm nghệ thuật đa giác quan thể hiện cách tiếp cận riêng với chợ Đồng Xuân. (Ảnh: HÒA NGUYỄN)

Trong khi đó, nghệ sĩ Lê Vũ gửi gắm chiều sâu văn hóa qua những đồng xu nghệ thuật in họa tiết mặt sau của tờ tiền giấy Việt Nam, còn dự án nhiếp ảnh sắp đặt của nghệ sĩ Nguyễn Minh Hoàng cùng cộng sự lại đưa những lao động tự do thầm lặng - những người khuân vác vải, trông hàng hay bảo vệ, trở thành nhân vật trung tâm…

Tham gia triển lãm, nghệ sĩ gốc Việt tại Đan Mạch Phúc Văn Đặng mang đến chuỗi tác phẩm vải hoa rực rỡ, nơi sắc hồng sen Việt giao hòa cùng sắc xanh biển Bắc Âu, gửi gắm khát vọng hòa bình. Anh cho biết, việc đưa tác phẩm và các workshop vào chính không gian Chợ Đồng Xuân cũng là cách mở ra một cuộc đối thoại giữa di sản và thế hệ tiếp nối. Thay vì chỉ tiếp nhận lịch sử qua những tư liệu hay câu chuyện được kể lại, người trẻ có cơ hội trực tiếp quan sát kiến trúc, khám phá những dấu tích văn hóa và tìm thấy mối liên hệ của mình với khu chợ.

Đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ

Điểm đặc biệt của “Chạm Đồng Xuân” nằm ở cách các nghệ sĩ nhìn nhận khu chợ như một nguồn tư liệu sáng tác giàu tiềm năng. Bằng những góc nhìn và phương thức biểu đạt đa dạng, các nghệ sĩ đã mở ra những liên tưởng mới, giúp công chúng nhận diện những giá trị văn hóa vốn hiện diện ngay trong đời sống thường nhật.

Điểm đặc biệt của “Chạm Đồng Xuân” nằm ở cách các nghệ sĩ nhìn nhận khu chợ như một nguồn tư liệu sáng tác giàu tiềm năng.

Lần đầu tiên, sân mái chợ Đồng Xuân được mở cửa đón công chúng, hé lộ một không gian sinh hoạt văn hóa khác biệt ngay trên tầng cao của khu chợ. Sách, bàn cờ, những góc vườn nhỏ được bố trí đan xen, tạo nên điểm dừng chân yên tĩnh giữa nhịp giao thương sôi động bên dưới.

Tại đây, người tham quan có thể đọc sách, chơi cờ, nghỉ ngơi hay phóng tầm mắt ngắm nhìn những mái phố cổ từ một góc nhìn ít có dịp trải nghiệm. Không gian này tiếp tục được làm phong phú bằng các hoạt động biểu diễn âm nhạc và chiếu phim, diễn ra từ ngày 15/11 đến hết lễ hội.

Trong khi đó, cuộc thi thời trang “Market to Mode” mở ra sân chơi sáng tạo, nơi hàng hóa quen thuộc tại chợ Đồng Xuân được nhìn nhận dưới một góc độ khác.

Thông qua cách phối hợp, biến tấu theo tinh thần “mix & match”, người tham gia có thể đưa những sản phẩm vốn gắn với hoạt động giao thương vào các thiết kế trang phục độc đáo, biến chất liệu đời thường thành phương tiện thể hiện cá tính và tư duy thời trang riêng.

"Chạm Đồng Xuân" mong muốn đưa di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ. (Ảnh: HÒA NGUYỄN)

Đại diện SHB, đơn vị đồng hành cùng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, cho biết: “Chúng tôi mong những hoạt động tại đây giúp người dân, nhất là các bạn trẻ, có thêm lý do để đến chợ truyền thống, đọc một cuốn sách trên sân mái và cảm nhận lớp “trầm tích” đặc biệt của Thủ đô theo cách gần gũi hơn”. Đó cũng là cách SHB hướng tới kết nối các nguồn lực văn hóa, tri thức và sáng tạo với đời sống kinh tế đương đại, qua đó góp phần phát triển công nghiệp văn hóa, mở rộng cơ hội sinh kế và đưa di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh tinh thần của kinh tế sáng tạo: văn hóa không đơn thuần là giá trị cần bảo tồn hay sản phẩm để thưởng thức, mà còn là nguồn lực có khả năng khơi mở những mô hình sáng tạo mới, tạo giá trị kinh tế và thúc đẩy cộng đồng cùng tham gia vào quá trình gìn giữ, phát huy di sản.