Chạm vào lớp trầm tích lịch sử, ký ức văn hóa của chợ Đồng Xuân

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 (13 - 28.11), chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương quen thuộc.

Chợ Đồng Xuân không chỉ là một khu chợ mà còn là nơi nhịp sống Hà Nội hiện lên qua từng quầy hàng, lối đi...

Những trải nghiệm văn hóa mới mẻ

Đồng Xuân không chỉ là một khu chợ mà còn là nơi nhịp sống Hà Nội hiện lên qua từng quầy hàng, lối đi và cuộc gặp gỡ thường ngày. Hàng hóa luân chuyển, tiếng người mua kẻ bán, những bước chân vội vã cùng câu chuyện của các tiểu thương gắn bó qua nhiều thế hệ tạo nên một không gian sống động.

Nhưng giữa dòng chảy ấy, vẫn có những lát cắt ít được chú ý: một góc kiến trúc, một thanh âm thoáng qua hay những câu chuyện đời thường phía sau mỗi quầy hàng.

“Chạm Đồng Xuân” không đưa nghệ thuật vào một không gian trưng bày tách biệt mà để các tác phẩm len vào từng ngóc ngách, hòa cùng kiến trúc và nhịp sống khu chợ. Đó có thể là một tác phẩm sắp đặt bên đài phun nước, dọc hành lang, ở chiếu nghỉ cầu thang, bên lan can hay nép mình trong góc khuất.

Không có lộ trình khám phá cố định, công chúng được khơi gợi sự tò mò để tự tìm kiếm, quan sát và phát hiện những điều mới mẻ ngay trong không gian vốn đã thân thuộc.

Bước vào hành trình, người xem có thể bắt gặp hình ảnh những tiểu thương được tái hiện trên mặt tranh, những vật liệu phục vụ buôn bán thường ngày như sắt thép, thùng xốp được chuyển hóa thành chất liệu nghệ thuật. Mỗi tác phẩm mở ra một cách cảm nhận riêng, có khi gây ấn tượng ngay lập tức, có khi chỉ được nhận ra sau một hồi quan sát.

Với 25 tác phẩm của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế tại triển lãm nghệ thuật đa giác quan, chợ Đồng Xuân trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo đa dạng. Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết, một số nghệ sĩ quốc tế đã dành cả tháng nghiên cứu, sống trong không khí khu chợ để tạo nên những tác phẩm từ hình ảnh, âm thanh, vật liệu đến các câu chuyện gắn với con người và không gian nơi đây.

Nếu tác phẩm Vang vọng Đồng Xuân của nghệ sĩ Australia Alexander Pug William và nghệ sĩ Việt Nam Tuấn Nị biến những chiếc hộp xốp thu nhặt tại chợ thành nhạc cụ mở, để người đi qua có thể tự tay gõ và hòa âm cùng tiếng rao hàng, thì chuỗi tranh tương tác Fauna của bộ đôi nghệ sĩ Pháp Adrien và Claire cho thấy cách công nghệ có thể kết nối con người với thực tại.

Không gian chợ Đồng Xuân mới lạ

Nghệ sĩ Lê Vũ gửi gắm chiều sâu văn hóa qua những đồng xu nghệ thuật in họa tiết mặt sau tờ tiền giấy Việt Nam. Dự án nhiếp ảnh sắp đặt của nghệ sĩ Nguyễn Minh Hoàng cùng cộng sự lại hướng sự chú ý đến những lao động tự do thầm lặng trong chợ như người khuân vác vải, trông hàng, bảo vệ...

Những con người ít được nhắc đến được đặt vào vị trí trung tâm của tác phẩm, qua đó mở rộng góc nhìn về đời sống Đồng Xuân.

Trong khi đó, nghệ sĩ gốc Việt tại Đan Mạch Phúc Văn Đặng mang đến chuỗi tác phẩm vải hoa rực rỡ sắc hồng hoa sen gợi nhớ cội nguồn Việt Nam, hòa quyện với sắc xanh lam của biển Bắc Âu, tượng trưng cho khát vọng hòa bình.

Nghệ sĩ Phúc Văn Đặng cho biết, việc đưa tác phẩm và các workshop vào chính không gian chợ Đồng Xuân cũng là cách mở ra cuộc đối thoại giữa di sản và thế hệ tiếp nối. Thay vì chỉ tiếp nhận lịch sử qua tư liệu hay những câu chuyện được kể lại, người trẻ có cơ hội trực tiếp quan sát kiến trúc, khám phá dấu tích văn hóa và tìm thấy mối liên hệ của mình với khu chợ.

Điểm đặc biệt của “Chạm Đồng Xuân” nằm ở cách các nghệ sĩ nhìn nhận khu chợ như một nguồn tư liệu sáng tác giàu tiềm năng. Không chỉ lưu giữ dấu ấn kiến trúc và hoạt động giao thương, Đồng Xuân còn chứa đựng những lớp ký ức, tập quán và biểu tượng văn hóa được hình thành qua thời gian.

Chợ Đồng Xuân được sáng tạo thêm tác phẩm nghệ thuật

Từ lịch sử khu chợ đến nhịp sinh hoạt của cộng đồng tiểu thương, mỗi chất liệu đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho một ý tưởng nghệ thuật.

Đáng chú ý, lần đầu tiên sân mái chợ Đồng Xuân được mở cửa đón công chúng, hé lộ một không gian sinh hoạt văn hóa khác biệt ngay trên tầng cao của khu chợ. Sách, bàn cờ và những góc vườn nhỏ được bố trí đan xen, tạo nên điểm dừng chân yên tĩnh giữa nhịp giao thương sôi động bên dưới.

Người tham quan có thể đọc sách, chơi cờ, nghỉ ngơi hoặc ngắm nhìn những mái phố cổ từ một góc nhìn ít có dịp trải nghiệm. Không gian này còn là nơi diễn ra các hoạt động biểu diễn âm nhạc và chiếu phim từ ngày 15.11 đến hết lễ hội.

Cuộc thi thời trang Market to Mode cũng mở ra một hướng tiếp cận sáng tạo khi đưa hàng hóa quen thuộc tại chợ vào thế giới thời trang. Thông qua cách phối hợp, biến tấu theo tinh thần mix & match, những sản phẩm vốn gắn với hoạt động giao thương trở thành chất liệu thể hiện cá tính và tư duy sáng tạo.

Theo Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, tên gọi “Chạm Đồng Xuân” thể hiện mong muốn đưa công chúng đến gần hơn với khu chợ qua những tiếp xúc đa chiều, từ quan sát kiến trúc, hàng hóa đến lắng nghe âm thanh, cảm nhận mùi hương và nhịp sinh hoạt thường ngày. Khi nghệ thuật hiện diện trong chính không gian ấy, những điều vốn quen thuộc có cơ hội được nhìn nhận bằng góc nhìn mới.

Sự kiện thu hút khách du lịch tham gia

Đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”, định hướng “Kinh tế Sáng tạo” quy tụ hơn 150 hoạt động, gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ tham gia.

Trong đó, gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia góp mặt. Các hoạt động được triển khai tại 5 cụm không gian chính: Quảng trường Sáng tạo, Chợ Đồng Xuân, Đình và Di tích Phố cổ, Công viên Thống Nhất, Rạp hát và Sân khấu Cộng đồng.

Trong mạng lưới không gian ấy, chợ Đồng Xuân mang đến một lát cắt đặc biệt về đời sống đô thị Hà Nội. Hơn một thế kỷ qua, khu chợ chứng kiến những đổi thay của thành phố, đồng thời lưu giữ nhiều dấu ấn trong kiến trúc, hoạt động giao thương và nếp sinh hoạt của người dân.

Không gian mới của chợ Đồng Xuân khi được sáng tạo bởi những tác phẩm nghệ thuật

Di sản Đồng Xuân không chỉ nằm trong những dấu mốc lịch sử hay diện mạo công trình mà còn được tạo nên từ tiếng rao, những cuộc trao đổi giữa người mua và người bán, mối gắn bó giữa các quầy hàng và kinh nghiệm buôn bán truyền qua nhiều thế hệ.

Chính những hoạt động vẫn tiếp diễn mỗi ngày đã tạo nên sức sống riêng, biến nơi đây thành một không gian văn hóa luôn vận động cùng thời gian. Trên nền tảng ấy, “Chạm Đồng Xuân” đưa nghệ thuật đến gần hơn với đời sống di sản, tạo cơ hội để công chúng không chỉ quan sát mà còn trực tiếp trải nghiệm, tương tác và khám phá những giá trị văn hóa hiện hữu trong không gian quen thuộc.