Chậm trả lương, mức phạt có thể lên tới 100 triệu đồng - Thêm quy định bảo vệ người lao động

Quy định mới được kỳ vọng tạo sức ép để doanh nghiệp coi trả lương đúng hạn là ưu tiên hàng đầu, qua đó bảo vệ quyền lợi người lao động

Đằng sau vài ngày chậm lương

Chị Vũ Thị Kim Chi, nhân viên kế toán tại Hà Nội, từng trải qua tình trạng công ty trả lương chậm. Với chị, điều đáng ngại nhất không chỉ là chậm vài ngày mà là sự bị động khi không biết chính xác thời điểm tiền sẽ được chuyển vào tài khoản.

"Người lao động đi làm và hoàn thành công việc thì cũng mong tiền lương được thanh toán đúng thời hạn để chủ động cuộc sống", chị Chi chia sẻ.

Khoản lương hằng tháng thường đã được "chia phần" từ trước cho những khoản cố định. Khi tiền về muộn, kế hoạch tài chính cũng phải thay đổi theo. Người lao động có thể phải tạm ứng, vay mượn hoặc trì hoãn những khoản thanh toán đến hạn.

Với những người có khoản tiết kiệm dự phòng, vài ngày chậm lương có thể chỉ là một bất tiện. Nhưng với người gần như không có khoản dự phòng, chỉ một khoản thu nhập bị chậm cũng đủ khiến cuộc sống trở nên chật vật hơn.

Chị Vũ Thị Kim Chi, nhân viên kế toán

Theo chị, việc xử phạt không chỉ để xử lý một hành vi đã xảy ra mà còn có tác dụng phòng ngừa, buộc doanh nghiệp phải tính toán kỹ trước khi để tình trạng chậm trả lương kéo dài.

Chị Chi mong muốn mức xử phạt được xem xét dựa trên tính chất, mức độ và số lượng người lao động bị ảnh hưởng. Những trường hợp cố tình chậm trả, kéo dài hoặc vi phạm nhiều lần cần có chế tài đủ sức răn đe.

Điều người lao động cần, theo chị, không chỉ là một quy định nghiêm mà còn là sự rõ ràng về quyền lợi. Khi bị chậm hoặc không được thanh toán tiền lương, họ cần biết mình có quyền gì, phải làm gì và tìm đến đâu để được bảo vệ.

"Không phải ai cũng có tiền dự phòng"

Cũng từng gặp tình trạng lương về muộn, chị Trần Thị Nhung, nhân viên văn phòng tại một công ty có vốn đầu tư nước ngoài ở Khu công nghiệp Bắc Ninh, cho biết, trường hợp này tại nơi chị làm việc thường chỉ kéo dài khoảng 2-3 ngày và không xảy ra thường xuyên.

Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ nhưng phụ thuộc khá nhiều vào nhóm khách hàng sản xuất. Khi khách hàng chậm thanh toán, dòng tiền quay vòng của doanh nghiệp bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến thời điểm trả lương cho nhân viên.

Điểm khiến chị Nhung yên tâm hơn là mỗi khi xảy ra việc chậm lương, công ty đều thông báo và giải thích nguyên nhân. Với người lao động, việc biết được lý do và thời điểm dự kiến nhận lương giúp họ chủ động hơn trong việc sắp xếp chi tiêu.

"Việc chậm lương vài ngày và không thường xuyên thì với tôi chưa ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống. Nhưng tôi cho rằng đây vẫn là vấn đề doanh nghiệp cần chủ động tính toán từ trước, bởi không phải người lao động nào cũng có khoản dự phòng để xoay xở khi lương về chậm", chị Nhung nói.

Chị Trần Thị Nhung

Điều chị lo ngại hơn là tình trạng chậm lương kéo dài hoặc lặp lại nhiều lần. Với nhiều người, tiền lương không chỉ phục vụ những nhu cầu cá nhân mà còn là nguồn thu nhập chính của cả gia đình. Từ tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt đến việc học hành của con cái đều trông chờ vào khoản thu nhập ấy. "Khi tiền lương chậm nhiều ngày, người lao động dễ rơi vào thế bị động, thậm chí phải đi vay để giải quyết những khoản cấp thiết trước mắt", chị Nhung nói.

Theo chị Nhung, tác động của việc chậm lương còn nằm ở tâm lý. Người lao động khó có thể yên tâm làm việc nếu thu nhập của mình không được bảo đảm. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, sự gắn bó với doanh nghiệp cũng có thể bị ảnh hưởng.

"Với những doanh nghiệp cố tình chậm trả lương, cần có chế tài đủ mạnh để họ không thể coi tiền lương của người lao động như một nguồn vốn để sử dụng tạm thời", chị Nhung nói.

Không phải cứ chậm lương là doanh nghiệp bị phạt

Theo luật sư Nguyễn Thùy Dung, Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH Liên Minh Quốc Tế BNA, quy định xử phạt đối với hành vi trả lương không đúng hạn thực tế không phải là quy định mới. Nghị định 12/2022/NĐ-CP trước đó đã quy định mức phạt từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng đối với người sử dụng lao động là cá nhân và từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng đối với người sử dụng lao động là tổ chức. Mức phạt cụ thể phụ thuộc vào số lượng người lao động bị chậm trả lương.

Bên cạnh xử phạt hành chính, người sử dụng lao động vẫn phải trả đủ tiền lương cho người lao động và khoản tiền lãi của số tiền lương chậm trả, trả thiếu theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt.

"Tiền lương là nguồn thu nhập thiết yếu của người lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của họ và cả gia đình. Vì vậy, quy định xử phạt trước hết nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, đồng thời tạo sức răn đe đối với người sử dụng lao động", luật sư Dung cho biết.

Theo luật sư, mức phạt đến 100 triệu đồng, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có số lượng lao động lớn, có ý nghĩa nhất định trong việc nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đối với nghĩa vụ trả lương.

Tuy nhiên, không phải cứ doanh nghiệp chậm lương vài ngày là mặc nhiên bị xử phạt.

Khoản 2 Điều 23 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền đối với người sử dụng lao động có hành vi trả lương không đúng hạn theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, Điều 97 Bộ luật Lao động 2019 quy định doanh nghiệp phải trả lương đầy đủ và đúng thời hạn đã thỏa thuận.

Theo luật sư Dung, doanh nghiệp chỉ được chậm trả lương trong trường hợp bất khả kháng, đồng thời đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn không thể trả lương đúng hạn. Nếu không thuộc trường hợp này, việc chậm trả lương có thể dẫn tới xử phạt vi phạm hành chính.

"Khó khăn về tài chính không phải trong mọi trường hợp đều có thể được xem là lý do để doanh nghiệp chậm trả lương. Điều quan trọng là phải xác định nguyên nhân và xem doanh nghiệp đã thực sự tìm mọi biện pháp để khắc phục hay chưa", luật sư Dung phân tích.

Pháp luật cũng tính đến trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn thực sự do nguyên nhân bất khả kháng. Nếu doanh nghiệp đã tìm mọi biện pháp để giải quyết nhưng vẫn không thể thu xếp tài chính trả đủ và đúng hạn tiền lương, pháp luật cho doanh nghiệp một khoảng thời gian để khắc phục là 30 ngày. Nếu quá thời hạn này mà vẫn không khắc phục được, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Luật sư Nguyễn Thùy Dung

Luật sư Dung lưu ý, cần phân biệt rõ giữa chế tài xử phạt hành chính và nghĩa vụ đền bù đối với người lao động. Ngay cả khi doanh nghiệp thuộc trường hợp được chậm trả lương theo khoản 4 Điều 97 Bộ luật Lao động 2019, nếu chậm trả từ 15 ngày trở lên, doanh nghiệp vẫn phải đền bù cho người lao động một khoản tiền ít nhất bằng số tiền lãi của khoản tiền trả chậm.

Khoản tiền này được tính theo lãi suất huy động tiền gửi có kỳ hạn 1 tháng do ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản trả lương cho người lao động công bố tại thời điểm trả lương.

Chủ động lưu giữ chứng cứ khi bị chậm lương

Từ thực tế tư vấn cho người lao động, luật sư Dung cho rằng, khi xảy ra tình trạng chậm hoặc nợ lương, người lao động không nên chỉ chờ đợi mà cần chủ động bảo vệ quyền lợi của mình ngay từ đầu.

"Hãy lưu lại những giấy tờ, trao đổi liên quan đến tiền lương. Khi mọi việc còn bình thường, có thể người lao động nghĩ những tài liệu đó không quan trọng, nhưng nếu tranh chấp xảy ra thì đây lại là những căn cứ rất cần thiết", luật sư Dung chia sẻ.

Theo đó, người lao động cần lưu giữ hợp đồng lao động, bảng chấm công, bảng lương và các email, tin nhắn hoặc trao đổi với doanh nghiệp liên quan đến việc chậm trả lương.

"Người lao động thường ở thế yếu hơn khi xảy ra tranh chấp vì tiền lương gắn trực tiếp với cuộc sống hằng ngày. Vì vậy, càng hiểu rõ quyền của mình và chuẩn bị chứng cứ từ sớm, người lao động càng có cơ sở để bảo vệ quyền lợi", luật sư Dung nói.

Trước hết, người lao động nên khiếu nại bằng văn bản tới ban lãnh đạo công ty, yêu cầu giải thích nguyên nhân chậm trả, xác nhận số tiền còn nợ và thời hạn thanh toán. Nếu doanh nghiệp có công đoàn hoặc tổ chức đại diện người lao động, người lao động có thể đề nghị hỗ trợ trong quá trình làm việc với doanh nghiệp.

Trong trường hợp doanh nghiệp không giải trình được lý do bất khả kháng dẫn tới việc chậm trả hoặc có lý do bất khả kháng nhưng đã chậm quá 30 ngày, người lao động có thể lựa chọn các phương án pháp lý phù hợp.

Một trong những phương án là đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo điểm a khoản 2 Điều 35 Bộ luật Lao động 2019. Việc này giúp người lao động tránh tiếp tục làm việc trong tình trạng có nguy cơ không được trả lương. Tuy nhiên, việc chấm dứt hợp đồng không đồng nghĩa với việc người lao động đương nhiên thu hồi được tiền lương còn nợ. Để yêu cầu thanh toán tiền lương đối với những ngày đã làm việc, người lao động vẫn cần thực hiện các phương án pháp lý khác.

Người lao động cũng có thể khiếu nại tới Chánh thanh tra Sở Nội vụ nơi công ty đặt trụ sở chính, sau khi đã khiếu nại lần đầu tới lãnh đạo doanh nghiệp nhưng không được giải quyết hoặc không đồng ý với quyết định giải quyết.

Bên cạnh đó, người lao động có thể yêu cầu Hòa giải viên lao động giải quyết tranh chấp. Theo khoản 1 Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, trong trường hợp thuộc diện phải qua thủ tục hòa giải, người lao động cần bắt đầu từ bước hòa giải tại Hòa giải viên lao động.

Nếu hòa giải không thành, hết thời hạn hòa giải mà hòa giải viên không tiến hành hòa giải, hoặc hòa giải thành nhưng doanh nghiệp không thực hiện các thỏa thuận trong biên bản hòa giải thành, người lao động có quyền yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết theo quy định.