Chạm vào Tết xưa giữa nhịp sống hiện đại

Không chỉ là sự kiện văn hóa đơn thuần, đây còn là khoảng lặng đầy ý nghĩa, nơi những ký ức vàng son của cha ông được "đánh thức", trở thành nhịp cầu nối liền dòng chảy lịch sử với hơi thở đương đại, mang hơi ấm của hồn xưa về sưởi ấm lòng phố thị.

Mâm cỗ Tết miền Bắc chuyển tải đầy đủ yếu tố ngũ hành, âm dương, cũng như khẳng định đôi tay tài hoa của các bà, các mẹ.

Ngay giữa lòng đô thị Hà Nội, công chúng được đắm mình trong một không gian Tết cổ truyền với những thực hành văn hóa dân gian đặc trưng của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ sông Hồng. Đó là triển lãm ảnh, tư liệu lịch sử về chủ đề Tết truyền thống, hay hoạt động trải nghiệm đòi hỏi sự tỉ mỉ của đôi bàn tay như: viết thư pháp, nặn tò he, in tranh Đông Hồ.

Trải nghiệm hoạt động gói bánh chưng cùng các nghệ nhân.

Hoạt động gói bánh chưng đặc biệt thu hút khách tham quan đến trải nghiệm. Bởi tại đó, mỗi người được chuẩn bị từng công đoạn tưởng chừng như phức tạp, từ xếp lá dong vào khuôn, cho đến đổ gạo, nén đỗ xanh, thịt. Những hoạt động này không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về giá trị thẩm mỹ, kỹ năng thủ công và tri thức dân gian, mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu di sản một cách tự nhiên nhất.

Lần đầu đến với không gian Tết xưa của Bảo tàng Dân tộc học, thư pháp gia, TS. Phạm Văn Tuấn (Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) bày tỏ niềm vui khi được gửi đến mọi người những lời chúc tốt đẹp trong năm mới thông qua từng nét chữ thư pháp.

Không giới hạn ở vùng đồng bằng, hơi thở của miền núi cũng được khéo léo đan cài trong không gian nhà của các dân tộc thiểu số tại bảo tàng. Khách tham quan được tham gia vào các trò chơi dân gian gắn liền với đời sống sinh hoạt vùng cao như: tung còn của người Tày, ném pao của người Hmông,… tại chính không gian kiến trúc nhà ở của các đồng bào dân tộc.

Trải nghiệm trò chơi tung còn của người Mường, Thái, Tày.

Bảo tàng mong muốn, thông qua đó, công chúng thấu hiểu sâu sắc hơn về tinh thần cộng đồng, sự khéo léo và nét đẹp trong đời sống tâm linh của các dân tộc anh em. Giữa không gian kiến trúc truyền thống, những tiếng cười reo khi quả còn bay qua vòng nhật nguyệt hay nhịp ném pao nhịp nhàng tạo nên một bầu không khí rộn ràng, xóa tan khoảng cách giữa thành thị và bản làng.

Hoạt động in tranh Đông Hồ đòi hỏi sự khéo léo để có thể thổi hồn lên bề mặt giấy điệp.

Điểm mới trong chương trình năm nay còn nằm ở sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và công nghệ hiện đại. Khách tham quan được hòa mình vào không gian thực tế ảo (VR) với các chủ đề về chùa Diên Hựu (chùa Một Cột, Hà Nội), cho phép người xem tương tác với kiến trúc cổ xưa thông qua lăng kính kỹ thuật số.

Việc đưa công nghệ vào bảo tồn di sản là một bước đi đột phá, giúp các giá trị lịch sử trở nên sống động và dễ tiếp cận hơn với những người trẻ vốn quen thuộc với các thiết bị thông minh. Đây là minh chứng cho thấy truyền thống không hề tách rời khỏi sự phát triển của thời đại mà luôn có cách để tồn tại và tỏa sáng trong bối cảnh mới.

Múa bồng là điệu múa dân gian mang tính giải trí gắn liền với lễ hội Chử Đồng Tử. Ở đó, những "con đĩ" (những người đàn ông hóa trang thành nữ) đánh bồng mặt hoa da phấn, mặc áo tứ thân, váy đụp, khăn mỏ quạ, đeo trống cơm được sơn màu đỏ trước ngực, say sưa với những động tác mềm mại, linh hoạt theo nhịp trống hội.

Đặc biệt, trong hai ngày mùng 5 và mùng 6 Tết (tức ngày 21 và 22.2.2026), Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa – Thể thao tỉnh Hưng Yên tổ chức chương trình Vui xuân Bính Ngọ: Sắc màu văn hóa Hưng Yên.

Ông Hoàng Văn Duyệt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên, chia sẻ: “Tỉnh Hưng Yên mang đến triển lãm ảnh Hưng Yên qua miền di sản, trình diễn một số loại hình nghệ thuật truyền thống như múa lân, hát trống quân, múa bồng và các đặc sản ẩm thực của địa phương,… Chúng tôi mong muốn giới thiệu đến công chúng Thủ đô những nét đặc trưng tiêu biểu của tỉnh: từ không gian văn hóa, phong tục ngày Tết, lễ hội đầu Xuân, đến các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân Hưng Yên”.

Làn điệu trống quân Dạ Trạch gửi gắm nội dung trao đổi về kinh nghiệm sống giữa nam, nữ, thể hiện sự trí tuệ, tài hoa, linh hoạt trong sử dụng ngôn từ, câu chữ.

Bên cạnh đó, không gian ẩm thực với những đặc sản nức tiếng như bún thang lươn, bánh cuốn Mễ Sở hay bánh tẻ Văn Giang hứa hẹn đánh thức mọi giác quan của thực khách, mang đến một phong vị Tết trọn vẹn và đủ đầy.

Ứng dụng công nghệ trong khám phá di sản, giúp khách tham quan, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thể tương tác tìm hiểu câu chuyện đằng sau hiện vật.

Chia sẻ về chương trình năm nay, PGS-TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, cho biết: “Các hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa trong chương trình Tết là hoạt động thường niên nhằm quảng bá và lan tỏa sự đa dạng di sản của các tộc người ở Việt Nam. Hoạt động Xuân Bính Ngọ 2026 góp phần giới thiệu, bảo tồn và phát huy những giá trị di sản văn hóa của Hưng Yên, cũng như tôn vinh sự phong phú của di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam. Bảo tàng hy vọng chương trình trở thành một điểm gặp gỡ, giao lưu văn hóa của các vùng miền để công chúng trong và ngoài nước có cơ hội cùng tìm hiểu, trao đổi, lan tỏa những giá trị truyền thống trong dịp đầu xuân năm mới”.

Tin và ảnh: Đoan Túc