Chặn thực phẩm bẩn len lỏi bữa ăn học đường

Không để mất an toàn thực phẩm trở thành nỗi ám ảnh học đường

Mới đây nhất, tại Trường Mầm non Hòa Bình (Thái Nguyên) đã phát hiện mẫu thịt lợn dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi và vi khuẩn E.coli. Liên quan đến vụ việc, cơ quan công an đã khởi tố, bắt tạm giam bà Nguyễn Thị Tâm, nguyên Hiệu trưởng Trường Mầm non Nam Hòa, cùng một kế toán về hành vi nhận hối lộ; đồng thời bắt giữ chủ hộ kinh doanh cung cấp thực phẩm về hành vi đưa hối lộ.

Theo cơ quan chức năng, đơn vị cung cấp thực phẩm đã chi “hoa hồng” khoảng 6% giá trị hợp đồng để được ký kết cung ứng suất ăn cho nhà trường. Vụ việc cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm không chỉ xuất phát từ chất lượng đầu vào, mà còn bắt nguồn từ những sai phạm trong quy trình lựa chọn và kiểm soát nhà cung cấp.

Những sai phạm nêu trên không chỉ làm suy giảm niềm tin mà còn tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp đối với sức khỏe học sinh. Việc để lọt thực phẩm bẩn vào bữa ăn học đường có thể gây ngộ độc, ảnh hưởng lâu dài đến thể chất và sự phát triển của trẻ em, đòi hỏi phải siết chặt kiểm soát và nâng cao trách nhiệm ở tất cả các khâu. Không chỉ gây bức xúc, những vụ việc này còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ mất an toàn thực phẩm trong bữa ăn học đường trên diện rộng, đòi hỏi các địa phương và các cơ quan quản lý phải siết chặt và nâng cao trách nhiệm ở tất cả các khâu.

Trước yêu cầu đó, lãnh đạo các địa phương yêu cầu các trường học công khai chi tiết thực đơn, định lượng và chất lượng suất ăn của học sinh, bảo đảm minh bạch, có thể kiểm tra, đối chiếu, không để xảy ra sai phạm hay khuất tất. Yêu cầu được đưa ra trong bối cảnh cần tăng cường giám sát và làm rõ trách nhiệm trong tổ chức bữa ăn học đường.

Tại TP. Hồ Chí Minh, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm cho biết, thành phố đã yêu cầu hơn 300 đơn vị cung cấp suất ăn học đường ký cam kết tuân thủ quy định, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất và khuyến khích phụ huynh tham gia giám sát. “Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm cao nhất đối với an toàn bữa ăn trong nhà trường”, bà Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.

Về phía các cơ quan quản lý ở trung ương, ông Hoàng Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát toàn bộ quy trình tổ chức bữa ăn học đường, từ lựa chọn nhà cung cấp, ký kết hợp đồng đến kiểm soát chất lượng trong quá trình chế biến, phân chia khẩu phần. Các trường phải kiểm tra chặt chẽ việc thực hiện cam kết và chấm dứt hợp đồng nếu phát hiện vi phạm; đồng thời, hiệu trưởng chịu trách nhiệm cao nhất khi để xảy ra sai phạm trong phạm vi nhà trường.

Trong khi đó, Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Phòng bệnh, trong đó bổ sung các quy định về an toàn thực phẩm và dinh dưỡng học đường. Theo đề xuất, các trường có tổ chức bữa ăn phải bảo đảm khẩu phần cân đối theo tháp dinh dưỡng, xây dựng thực đơn đa dạng, luân phiên, phù hợp lứa tuổi. Đồng thời, nhà trường phải theo dõi, đánh giá tình trạng dinh dưỡng của học sinh định kỳ và tăng cường trao đổi với gia đình về chế độ ăn uống. Không chỉ dừng ở việc cung cấp bữa ăn, các trường còn được yêu cầu lồng ghép giáo dục dinh dưỡng, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho học sinh, qua đó nâng cao chất lượng bữa ăn học đường một cách toàn diện.

Dù vậy, nhìn rộng hơn, vấn đề không nằm ở việc thiếu chế tài. Quy định về an toàn thực phẩm đã đặt ra đầy đủ yêu cầu đối với bếp ăn tập thể, từ điều kiện cơ sở vật chất, quy trình chế biến, kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn đến kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu và trách nhiệm của nhà trường trong toàn bộ chuỗi tổ chức bữa ăn. Các chế tài cũng nghiêm, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự. Vấn đề đặt ra ở đây là điểm yếu nằm ở khâu thực thi. Khi việc giám sát chủ yếu dựa trên hồ sơ, giấy tờ; tem kiểm dịch có thể bị cấp “khống”, quy trình niêm phong không được thực hiện nghiêm, hoặc các khâu kiểm soát bị chi phối bởi lợi ích nhóm, thì quy định dù chặt chẽ cũng khó phát huy hiệu quả. Chính những kẽ hở này khiến thực phẩm kém chất lượng vẫn có thể lọt vào bữa ăn học đường.

Theo các chuyên gia, cần thiết lập cơ chế giám sát nhiều tầng, bảo đảm kiểm soát thực chất ở từng khâu, thay vì chỉ dừng lại ở quy trình mang tính hình thức. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trường học cho biết công tác giám sát vẫn gặp không ít khó khăn do hạn chế về phương tiện, kỹ thuật, đòi hỏi sự hỗ trợ từ các cơ quan chuyên môn như y tế, quản lý thị trường trong việc kiểm định nguồn thực phẩm.

Bên cạnh đó, sự tham gia của phụ huynh được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao tính minh bạch, khi không chỉ tiếp cận thông tin mà còn có thể trực tiếp giám sát, phản hồi. Đối với các đơn vị cung cấp thực phẩm, cần ràng buộc trách nhiệm rõ ràng hơn thông qua cơ chế kiểm tra thường xuyên, đột xuất với sự tham gia của nhiều bên liên quan.