Châu Âu chưa thể thoát 'vòng xoáy' giá nhiên liệu cao

Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là lượng nhiên liệu tồn kho tại châu Âu ở mức thấp. (Nguồn: DPA)

Xung đột giữa Iran và Mỹ đã khiến thị trường dầu mỏ trải qua những biến động mạnh trong những tháng gần đây. Dầu thô Brent - chuẩn dầu quốc tế - được giao dịch trong khoảng 73-126 USD/thùng kể từ cuối tháng 2/2026 và đứng ở mức khoảng 95 USD/thùng vào ngày 4/9.

Áp lực từ giá dầu diesel

Giá nhiên liệu tại châu Âu cũng biến động theo giá dầu thô. Tuy nhiên, xăng và dầu diesel vẫn duy trì ở mức cao do giá bán lẻ không chỉ phản ánh chi phí dầu thô mà còn phụ thuộc đáng kể vào chi phí và khả năng lọc dầu, cũng như mức độ sẵn có của nhiên liệu thành phẩm.

Dù xe điện ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong số xe đăng ký mới, xăng và dầu diesel vẫn là nguồn năng lượng chủ đạo của phần lớn ô tô chở khách đang lưu hành tại Liên minh châu Âu (EU).

Theo dữ liệu đội xe mới nhất của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA), 49,2% ô tô sử dụng xăng và 38,4% sử dụng dầu diesel. Như vậy, hai loại nhiên liệu này vẫn chiếm tổng cộng 87,6% đội xe.

Một số chính phủ châu Âu đã tạm thời cắt giảm thuế nhiên liệu hoặc triển khai các biện pháp hỗ trợ khác kể từ khi cuộc khủng hoảng năng lượng bùng phát. Tuy nhiên, mức độ hỗ trợ khác nhau giữa các quốc gia và chưa đủ để đưa giá nhiên liệu trở lại mặt bằng trước khủng hoảng.

Kể từ ngày 31/8, giá xăng trung bình tại EU đạt 1,95 Euro/lít, chỉ thấp hơn khoảng 4% so với mức đỉnh 2,03 Euro/lít hồi tháng 6/2022. Trong khi đó, giá dầu diesel bình quân ở mức 2,04 Euro/lít, thấp hơn khoảng 3% so với mức kỷ lục 2,11 Euro/lít được ghi nhận vào tháng 4/2026.

Theo ông Sumit Ritolia, nhà phân tích tại Kpler, nguyên nhân quan trọng khiến khoảng cách giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu tại châu Âu ngày càng lớn là thị trường ngày càng chịu tác động nhiều hơn từ hoạt động lọc dầu và nguồn cung sản phẩm.

“Dầu thô có thể có sẵn, nhưng khả năng chuyển đổi nó thành các sản phẩm phù hợp - đặc biệt là dầu diesel - đã trở nên chặt chẽ hơn nhiều”, ông Ritolia nhận định.

Áp lực từ giá dầu diesel không chỉ ảnh hưởng tới những người trực tiếp sử dụng ô tô chạy diesel. Đây là nhiên liệu đóng vai trò quan trọng đối với vận tải đường bộ, nông nghiệp và xây dựng tại châu Âu. Vì vậy, nếu giá diesel duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chi phí vận chuyển và sản xuất tăng có thể tiếp tục được chuyển sang giá thực phẩm và nhiều loại hàng hóa khác.

Châu Âu đối mặt nguy cơ thiếu dầu diesel

Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là lượng nhiên liệu tồn kho tại châu Âu ở mức thấp.

Sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine, châu Âu đã phải tái cấu trúc đáng kể nguồn cung dầu diesel và nhiên liệu máy bay, chuyển sang các nhà cung cấp tại Mỹ, Ấn Độ và Trung Đông.

Theo ông Alan Gelder, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách lĩnh vực lọc dầu, hóa chất và thị trường dầu mỏ tại Wood Mackenzie, châu Âu là một trong những khu vực nhập khẩu lớn đối với dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Do đó, giá tại châu Âu có tác động đáng kể tới giá toàn cầu.

Việc xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ từ Nga và Trung Đông bị hạn chế cũng khiến cuộc cạnh tranh nguồn cung trở nên gay gắt hơn. Những khách hàng truyền thống của dầu diesel Nga như Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil hiện phải cạnh tranh với người mua châu Âu để tiếp cận nguồn hàng từ Mỹ, Ấn Độ và các thị trường khác.

Điều này tạo ra hiệu ứng lan truyền trên thị trường toàn cầu: Một sự gián đoạn nguồn cung tại một khu vực có thể nhanh chóng khiến nguồn cung tại các khu vực khác bị thắt chặt khi các dòng chảy thương mại phải điều chỉnh.

Một chỉ dấu đáng chú ý là biên độ lọc dầu - khoảng chênh lệch giữa giá sản phẩm tinh chế và giá dầu thô đầu vào - đang ở mức rất cao.

Kể từ ngày 31/8, giá xăng trung bình tại EU đạt 1,95 Euro/lít, chỉ thấp hơn khoảng 4% so với mức đỉnh 2,03 Euro/lít hồi tháng 6/2022. (Nguồn: DPA)

Theo Reuters, xăng Eurobob E5 giao dịch trên thị trường châu Âu từng có mức chênh lệch 62,07 USD/thùng so với hợp đồng tương lai Brent, chỉ thấp hơn đôi chút so với kỷ lục 62,10 USD/thùng hồi tháng 6/2022.

Trong khi đó, hợp đồng tương lai dầu diesel châu Âu đạt mức chênh lệch kỷ lục 78,91 USD/thùng so với Brent vào ngày 1/9, trước khi giảm xuống khoảng 77 USD/thùng vào ngày 2/9.

Biên độ lọc dầu càng cao cho thấy, giá trị của sản phẩm như xăng và diesel đang tăng mạnh so với nguyên liệu dầu thô được sử dụng để sản xuất chúng. Hay nói cách khác, giá người tiêu dùng trả tại một trạm xăng không chỉ bao gồm chi phí dầu thô. Chi phí lọc dầu, vận chuyển, phân phối cùng các loại thuế và phí đều góp phần hình thành giá bán cuối cùng.

Trong bối cảnh nguồn cung thành phẩm hạn chế, các nhà máy lọc dầu tại châu Âu đang phải hoạt động ở công suất cao trong khi lượng tồn kho ở mức thấp.

Dữ liệu của Insights Global, công ty tư vấn của Hà Lan cho thấy, lượng xăng dầu tồn kho tại các kho độc lập ở khu vực Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) giảm xuống 752.000 tấn vào cuối tháng 8/2026, mức thấp nhất kể từ tháng 9/2021, trước khi phục hồi trở lại trong tuần tiếp theo.

Không chỉ châu Âu, các nhà máy lọc dầu tại Mỹ cũng đang vận hành với công suất rất cao.

Theo ông Ritolia, công suất hoạt động của các nhà máy lọc dầu châu Âu hiện ở mức cao nhất trong khoảng 3-4 năm, trong khi công suất sử dụng của các nhà máy lọc dầu Mỹ đạt khoảng 98% trong tuần cuối tháng 8/2026.

Việc các nhà máy phải hoạt động gần hết công suất đồng nghĩa với việc thị trường còn rất ít công suất dự phòng để ứng phó nếu xảy ra thêm một cú sốc nguồn cung.

Giá nhiên liệu còn neo cao đến bao giờ?

Triển vọng giá nhiên liệu trong những tháng tới phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có nhu cầu theo mùa, hoạt động của các nhà máy lọc dầu và diễn biến địa chính trị.

Theo ông Ritolia, giá xăng có thể giảm phần nào khi nhu cầu nhiên liệu mùa Hè suy yếu và thị trường chuyển sang sử dụng các loại nhiên liệu mùa Đông. Tuy nhiên, dầu diesel lại đối mặt với triển vọng khó khăn hơn.

Khác với xăng, dầu diesel không có cùng mức độ “giải tỏa” theo mùa. Khi mùa Đông đến gần, nhu cầu nhiên liệu sưởi ấm tăng lên, trong khi các yêu cầu kỹ thuật đối với nhiên liệu cũng trở nên chặt chẽ hơn. Điều này có thể khiến biên độ lợi nhuận của diesel tiếp tục duy trì ở mức cao trong mùa Thu và mùa Đông.

Đặc biệt, hoạt động bảo trì các nhà máy lọc dầu trong mùa thu có thể làm giảm sản lượng đúng vào thời điểm thị trường chuyển sang nhiên liệu mùa Đông và nhu cầu sưởi ấm bắt đầu tăng.

Dầu diesel châu Âu đối mặt với triển vọng khó khăn hơn. (Nguồn: Sempra Infrastructure)

Nguồn cung từ châu Á có thể giúp giảm bớt áp lực. Các nhà phân tích cho rằng, xuất khẩu dầu diesel của Trung Quốc tăng có thể mang lại một phần nguồn cung bổ sung cho thị trường quốc tế. Tuy nhiên, khả năng duy trì xuất khẩu ở mức cao vẫn là dấu hỏi khi Bắc Kinh tiếp tục đặt ưu tiên vào bảo đảm nguồn cung trong nước.

Ấn Độ cũng được xem là một nguồn cung tiềm năng cho châu Âu nhờ sở hữu năng lực lọc dầu lớn và khả năng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ.

Dù vậy, ngay cả khi giá dầu thô giảm, điều đó cũng chưa chắc lập tức kéo giá nhiên liệu bán lẻ xuống đáng kể. Những nút thắt chính hiện nay nằm ở công suất lọc dầu dự phòng hạn chế, lượng nhiên liệu thành phẩm thiếu hụt và tồn kho thấp.

Trong bối cảnh đó, việc các tuyến vận chuyển quan trọng tại Trung Đông hoạt động trở lại ổn định và xuất khẩu nhiên liệu từ khu vực này được khôi phục sẽ là yếu tố quan trọng để giảm sức ép lên thị trường.

Theo ông Gelder, nếu các tuyến vận chuyển tại Trung Đông được mở cửa, giá dầu thô có thể giảm mạnh. Nhưng giá dầu diesel có thể cần thêm thời gian để phản ứng do thị trường còn phải giải quyết những vấn đề về nguồn cung sản phẩm và công suất lọc dầu.

Điều đó cho thấy, ngay cả khi thị trường dầu thô hạ nhiệt, người tiêu dùng châu Âu vẫn có thể phải đối mặt với giá nhiên liệu cao trong một thời gian nữa. Và nếu giá diesel tiếp tục neo cao, tác động sẽ không dừng lại ở các trạm xăng mà có thể lan rộng sang chi phí vận tải, sản xuất, thực phẩm và cuối cùng là lạm phát của toàn nền kinh tế.