Điều gì quyết định chất lượng và giá tín chỉ carbon rừng?

Chất lượng tín chỉ carbon rừng đang trở thành một vấn đề được quan tâm, chú ý. Ảnh minh họa: Vanza

Tại sự kiện với chủ đề “Chất lượng tín chỉ carbon rừng: Một số góc nhìn từ thực tiễn và thị trường” diễn ra cuối tuần qua, ông Nguyễn Trung Thông, chuyên gia tài chính carbon (Tổ chức CARE tại Việt Nam), đã chia sẻ những góc nhìn thực tiễn về các tiêu chí tạo nên một tín chỉ carbon rừng có chất lượng, mối liên hệ giữa tiêu chuẩn quốc tế, khung chính sách- pháp lý và yêu cầu của thị trường, qua đó làm rõ những cơ hội, thách thức và vấn đề cần lưu ý khi phát triển tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam.

NHỮNG YẾU TỐ CỐT LÕI KHI ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG MỘT TÍN CHỈ CARBON RỪNG

Chất lượng tín chỉ carbon rừng đang trở thành một vấn đề được quan tâm, chú ý trong bối cảnh hiện nay. Một trong những lý do xuất phát từ các cam kết quốc tế, được kỳ vọng sẽ thúc đẩy nguồn cung tín chỉ, các dự án carbon, trong đó có carbon rừng.

Một tín chỉ carbon đại diện cho một tấn carbon được hấp thụ hoặc giảm phát thải. Để trở thành tín chỉ, lượng giảm phát thải hoặc hấp thụ phải được đo đạc, thẩm định, xác minh và được công nhận theo một phương pháp hoặc tiêu chuẩn nhất định. Tuy nhiên, một tín chỉ được cấp chưa hẳn đã đồng nghĩa với chất lượng được đảm bảo.

Chuyên gia nhấn mạnh rằng việc được cấp giấy chứng nhận mới chỉ là lớp bảo vệ đầu tiên. Đối với tín chỉ carbon rừng, vấn đề càng phức tạp do liên quan đến hệ sinh thái tự nhiên, dữ liệu sinh học, dữ liệu không gian và những rủi ro có thể kéo dài hàng thập kỷ.

Về tính bổ sung, dự án phải chứng minh lượng giảm phát thải hoặc hấp thụ có được nhờ hoạt động và nguồn tài chính của dự án, thay vì kết quả đó vẫn xảy ra ngay cả khi không có dự án carbon.

Rủi ro đảo nghịch như cháy rừng, hạn hán, sâu bệnh… là vấn đề thu hút sự quan tâm với dự án tín chỉ carbon rừng; đồng . Đây cũng là vấn đề mà các nhà đầu tư quan ngại. Do đó, để xử lý vấn đề này, một trong những cơ chế được đưa ra đó là áp dụng quỹ dự phòng để bù đắp khi xảy ra sự cố rủi ro.

Chất lượng tín chỉ không do đơn phương một tổ chức duy nhất đánh quyết định mà được hình thành qua nhiều lớp đánh giá. Trong chuỗi này có nhà phát triển dự án, đơn vị xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn, tổ chức thẩm định và xác minh độc lập, hệ thống đăng ký, các tổ chức xếp hạng và cầu- người mua.

Một số tổ chức như Sylvera đánh giá tín chỉ dựa trên các yếu tố gồm tính toán carbon, tính bổ sung và tính lâu dài. Đây là những yếu tố trụ cột tạo nên tính toàn vẹn về môi trường của tín chỉ carbon. Bên cạnh đó, thị trường ngày càng quan tâm đến các đồng lợi ích như mang lại lợi ích cho cộng đồng và đa dạng sinh học.

Tuy nhiên, theo chuyên gia “cho dù đồng lợi ích có mạnh đến đâu cũng không thể thay thế cho tính toàn vẹn về môi trường. Nếu không có tính toàn vẹn về mặt môi trường thì đồng lợi ích cũng không còn ý nghĩa lớn”.

THỊ TRƯỜNG SẴN SÀNG TRẢ GIÁ CAO CHO NHỮNG TÍN CHỈ CARBON CÓ CHẤT LƯỢNG TỐT

Ông Thông cũng nhấn mạnh rằng việc một tín chỉ được cấp và xác nhận không đồng nghĩa với tín chỉ đó có chất lượng cao với người mua. Không những thế, cùng là một tín chỉ carbon nhưng lại có mức giá khác nhau.

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới về vấn đề này năm 2026, dựa trên các nguồn độc lập khác nhau đã chỉ ra rằng cùng một tín chỉ ARR- dự án phục hồi rừng, phục hồi thảm thực vật… có thể có mức giá khác nhau đáng kể tùy thuộc vào chất lượng và mức độ xếp hạng.

Với những nhóm tín chỉ được xếp hạng từ BBB trở lên có mức giá chênh cao hơn 5 lần so với tín chỉ chưa được xếp hạng. “Cùng 1 tấn carbon nhưng nếu chứng minh được độ tin cậy cao nhất, thì người mua sẵn sàng trả cao hơn”, ông Thông nói. Những bằng chứng và tín hiệu này cho thấy thị trường sẵn sàng trả giá cao cho những tín chỉ tốt.

Cùng một tín chỉ ARR- dự án phục hồi rừng, phục hồi thảm thực vật…nhưng có thể có mức giá khác nhau

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng lưu ý không nhất thiết giá cao đồng nghĩa với tín chỉ tốt bởi điều này còn phụ thuộc vào các yếu tố cốt lõi.

Trong báo cáo nghiên cứu gần đây của GS.TS Phạm Thu Thu Thủy cùng với đồng nghiệp về định giá các con rừng ở Việt Nam từ chính sách đến thực tiễn đã chỉ ra các lớp cốt lõi này. Cụ thể như lớp nền tảng (tính toàn vẹn); kênh thị trường (ai mua, qua đường nào?); quan hệ cung- cầu, năm phát hành, vùng địa lý tạo ra tín chỉ. Các nhà đầu tư rất ưa chuộng các loại tín chỉ ở vùng nhiệt đới liên quan đến đa dạng sinh học, liên quan đến cộng đồng…

Ngoài ra là các yếu tố biến động thị trường và pháp lý…cũng là những yếu tố quyết định sự chấp nhận của người mua và giá cuối cùng của tín chỉ. Đáng chú ý, một dự án tín chỉ có thể có giá trị tốt nhưng không đồng nghĩa với hiệu quả tài chính so với đầu tư, ít nhất ở mức hòa vốn. Một dự án có thể phải đầu tư tới 15 USD/tấn carbon, mang lại giá trị cộng đồng và đa dạng sinh học nhưng thị trường có thể chỉ trả khoảng 10 USD/tấn.

Ông Thông nhấn mạnh điểm chính cốt lõi cho một dự án tín chỉ carbon, đó là nền tảng về mặt kỹ thuật của dự án có đáng tin không? Muốn vậy phải trả lời được các vấn đề về hệ thống tính toán có đủ mạnh, có minh bạch không? Bên cạnh đó, tính bổ sung có được tạo ra nếu không có tài chính từ carbon không và kết quả có được duy trì lâu dài không?

Về mặt pháp lý, liên quan đến thị trường, tiêu chuẩn nào và các yêu cầu đăng ký. Các yếu tố này sẽ quyết định chất lượng tín chỉ được chấp nhận ở đâu, theo thị trường nào. Cuối cùng là mối quan hệ cung- cầu và mức độ sẵn sàng chi trả của người mua với một tín chỉ carbon.