Đưa doanh nghiệp trở thành đối tác chiến lược của giáo dục nghề nghiệp

Sinh viên Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM thực tập tại Vinfast.

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động, giáo dục nghề nghiệp cần tái cấu trúc theo hướng gắn kết sâu hơn với doanh nghiệp.

Giải bài toán công nghệ bằng nguồn lực thực tế

Một trong những điểm nghẽn lớn của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện nay là tốc độ lạc hậu của cơ sở vật chất so với thực tế sản xuất. Bàn về vấn đề này, ThS Nguyễn Ngọc Hiển, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM, nhận định chu kỳ đổi mới công nghệ tại doanh nghiệp thường nhanh hơn chu kỳ đầu tư công của các cơ sở giáo dục. Điều này xuất phát từ yêu cầu tất yếu của các đơn vị sản xuất, kinh doanh trong việc thường xuyên cập nhật máy móc, dây chuyền và công nghệ mới để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ThS Nguyễn Ngọc Hiển, đưa doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo sẽ giúp nhà trường giảm áp lực đầu tư và hao mòn thiết bị. Thay vì phải dàn trải nguồn ngân sách hạn hẹp, nhà trường có thể tập trung đầu tư các thiết bị nền tảng, trong khi những công nghệ chuyên sâu hoặc công nghệ mới được khai thác trực tiếp từ nguồn lực doanh nghiệp.

Khi đó, việc sinh viên đến doanh nghiệp thực hành, thực tập mang lại lợi ích thiết thực cho cả 3 bên. Với nhà trường, mô hình này giúp giảm hao mòn máy móc, thiết bị, đồng thời có thêm thời gian để từng bước đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ đào tạo. Với sinh viên, các em được tiếp cận máy móc, thiết bị hiện đại, qua đó nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp. Còn với doanh nghiệp, đây là cơ hội bổ sung nguồn nhân lực đã được làm quen với môi trường sản xuất thực tế.

Sự đồng hành của các chuyên gia, kỹ sư từ doanh nghiệp không chỉ giải quyết bài toán về thiết bị mà còn tạo chuyển biến trong tư duy của người học. Theo Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM, nhà trường đã chủ động mời nhiều doanh nghiệp, chuyên gia đầu ngành tham gia góp ý xây dựng chương trình đào tạo, theo hướng hơn 70% thời gian dành cho thực hành, thực tập và gần 30% cho lý thuyết.

tân sinh viên cùng phụ huynh đến làm thủ tục nhập học tại Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen (TPHCM).

Nhờ được cọ xát với thực tế, động cơ học tập của sinh viên trở nên tích cực hơn khi các em hiểu rằng những kỹ năng đang được đào tạo chính là tiêu chí tuyển dụng của doanh nghiệp. Sinh viên giảm tâm lý học đối phó, đồng thời nâng cao ý thức tự học, tự nghiên cứu và chủ động cập nhật công nghệ mới.

Môi trường thực tiễn cũng rèn luyện cho sinh viên tính đúng giờ, kỷ luật lao động và tinh thần trách nhiệm. Các em nhanh chóng làm quen với quy trình làm việc chuyên nghiệp, văn hóa doanh nghiệp và các tiêu chuẩn về an toàn lao động.

Kết quả cho thấy hiệu quả rõ rệt: nếu sinh viên học theo mô hình truyền thống thường cần từ 3-12 tháng để doanh nghiệp đào tạo lại, thì sinh viên được tham gia thực hành tại doanh nghiệp thường chỉ cần 1-3 tháng. Như vậy, doanh nghiệp có thể tiết kiệm từ 60%-80% thời gian đào tạo lại sau khi sinh viên ra trường để hòa nhập và làm việc hiệu quả.

Khơi thông điểm nghẽn, chuyển sang mô hình đặt hàng

Dù mang lại nhiều lợi ích, cơ chế phối hợp hiện nay vẫn còn không ít rào cản, khiến phần lớn nhà trường vẫn ở thế chủ động tìm kiếm doanh nghiệp để đưa sinh viên đến thực hành, thực tập.

ThS Nguyễn Ngọc Hiển chỉ rõ, nguyên nhân là doanh nghiệp phải cử kỹ sư, chuyên gia hướng dẫn, đồng thời chuẩn bị máy móc, thiết bị cho sinh viên nhưng chưa nhận được nhiều lợi ích trực tiếp. Nhiều đơn vị e ngại mất thời gian hướng dẫn, phát sinh chi phí tiếp nhận thực tập sinh và lo ngại nguy cơ sinh viên nghỉ việc sau đào tạo.

Để tháo gỡ thực trạng này, ThS Nguyễn Ngọc Hiển kiến nghị Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, như hỗ trợ kinh phí đào tạo, giảm thuế cho doanh nghiệp, giảm thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị. Song song đó, các đơn vị sử dụng lao động cũng cần thay đổi tư duy, từ hỗ trợ đào tạo mang tính trách nhiệm xã hội sang đầu tư nguồn nhân lực mang tính chiến lược.

Khi tư duy này được hình thành, doanh nghiệp sẽ chủ động tìm đến nhà trường để đặt hàng nhân lực thay vì chờ nguồn tuyển dụng trên thị trường. Ông nhấn mạnh, hai bên cần chuyển từ hợp tác ngắn hạn sang hợp tác chiến lược thông qua việc ký kết thỏa thuận dài hạn theo ngành nghề, xây dựng các lớp đào tạo theo đơn đặt hàng, cam kết số lượng sinh viên tuyển dụng hằng năm và đồng đầu tư phòng thực hành tại trường.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hệ thống dự báo nhu cầu nhân lực trung và dài hạn, xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường lao động là nền tảng để doanh nghiệp có cơ sở lập kế hoạch đặt hàng nhân lực.

Đồng tình với yêu cầu tạo cơ chế kết nối và tháo gỡ khó khăn ở tầm vĩ mô, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, cho biết Hội đang rốt ráo triển khai nhiều giải pháp trọng tâm trong những tháng cuối năm 2026 và định hướng năm 2027. Ở góc độ tổ chức xã hội - nghề nghiệp, ông Trần Anh Tuấn xác định nhiệm vụ cấp thiết là đẩy mạnh kết nối nhà trường với doanh nghiệp trong đào tạo kỹ năng và việc làm.

Sinh viên Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng (TPHCM) tham gia ngày hội doanh nghiệp.

Cụ thể, để hiện thực hóa sự gắn kết này, Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM sẽ thành lập “Câu lạc bộ Doanh nghiệp đồng hành cùng giáo dục nghề nghiệp”. Đây sẽ là không gian để mời các doanh nghiệp lớn tham gia với tư cách hội viên tập thể, trực tiếp xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp đối tác và tổ chức các chương trình kết nối cung - cầu theo từng nhóm ngành nghề chuyên biệt.

Thích ứng với xu thế của thời đại số, ông Trần Anh Tuấn cho biết Hội cũng đang khẩn trương xây dựng diễn đàn “Chọn nghề trong kỷ nguyên AI và chuyển đổi số”, đồng thời tổ chức hàng loạt ngày hội hướng nghiệp, hội thảo chuyên sâu về phát triển kỹ năng nghề trong kỷ nguyên mới.

“Vai trò ‘cầu nối pháp lý’ của Hội là kiến tạo hành lang thông thoáng cho giáo dục nghề nghiệp. Trong thời gian tới, Hội sẽ tích cực thu thập những khó khăn, vướng mắc của các trường để trực tiếp kiến nghị lên cơ quan quản lý. Hội cũng sẽ tham gia phản biện, góp ý các dự thảo chính sách liên quan đến giáo dục nghề nghiệp và thị trường lao động”, ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh.