Châu Âu oằn mình trong 'vòm nhiệt': Biến đổi khí hậu khiến nắng nóng cực đoan xảy ra thường xuyên gấp 200 lần

Một “vòm nhiệt” khổng lồ đang bao phủ phần lớn Tây Âu và tiếp tục dịch chuyển sang Trung Âu và khu vực Balkan, đẩy nhiệt độ tại nhiều nơi vượt ngưỡng 40°C. Trong khi đó, một nghiên cứu khoa học mới công bố cho thấy đợt nắng nóng lịch sử này gần như không thể xảy ra nếu không có biến đổi khí hậu do con người gây ra...

Biến đổi khí hậu đang khiến các đợt nắng nóng trên toàn cầu trở nên dữ dội và thường xuyên hơn, trong đó châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất. Ảnh: Miguel Medina/AFP

Các nhà khí tượng cảnh báo khối không khí nóng hiện bao phủ Tây Âu sẽ tiếp tục dịch chuyển về phía đông trong những ngày tới, ảnh hưởng mạnh đến Trung Âu và khu vực Balkan trước khi suy yếu.

GẦN 200 TRIỆU NGƯỜI ĐỐI MẶT NẮNG NÓNG CỰC ĐOAN

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (Copernicus Climate Change Service), nguyên nhân trực tiếp của đợt nắng nóng lần này là hiện tượng được gọi là "heat dome" (vòm nhiệt).

Trong khoảng thời gian nóng nhất của ngày, người dân Nam Âu hiếm khi ngồi dưới nắng trực tiếp. Ảnh: Alex Zea/Europa Press/abaca/picture alliance

Đây là hiện tượng một vùng áp cao mạnh hoạt động như một chiếc nắp khổng lồ, giữ khối không khí nóng xuất phát từ Bắc Phi bên dưới, khiến nhiệt lượng liên tục tích tụ thay vì được giải phóng lên tầng khí quyển cao hơn.

Kết quả là nhiệt độ tại nhiều khu vực ở châu Âu tăng nhanh trong nhiều ngày liên tiếp, đồng thời ban đêm vẫn duy trì ở mức rất cao, khiến cơ thể con người gần như không có thời gian phục hồi sau nắng nóng ban ngày.

Giới khí tượng cho biết các đợt nắng nóng kéo dài kết hợp với những đêm nhiệt đới là một trong những yếu tố nguy hiểm nhất đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là người cao tuổi và những người mắc bệnh nền.

Theo phân tích của hãng tin AFP, khoảng 193 triệu người tại châu Âu phải đối mặt với nhiệt độ vượt 35°C trong ngày 27/6.

Đức là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất. Khoảng 75 triệu người Đức được dự báo sẽ sống trong điều kiện nhiệt độ khoảng 35°C, trong khi 82 triệu người, gần như toàn bộ dân số nước này, sẽ phải chịu mức nhiệt trên 30°C.

Tại Hungary, hơn 9 triệu người, tương đương gần như toàn bộ dân số, cũng được dự báo trải qua nhiệt độ vượt 35°C.

Nhiều quốc gia Nam Âu tiếp tục duy trì mức nhiệt trên 40°C, trong khi các vùng vốn có khí hậu ôn hòa hơn ở Trung Âu cũng ghi nhận nhiệt độ cao bất thường.

ĐỨC ĐỨNG TRƯỚC NGUY CƠ PHÁ KỶ LỤC NHIỆT

Đức đang chứng kiến một trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất trong lịch sử quan trắc.

Một ly bia hoặc rượu vang mát lạnh vào mùa hè có thể hấp dẫn, nhưng thực tế không giúp giải khát và còn làm cơ thể mất nước. Ảnh: Dasha Petrenko/Zoonar/IMAGO

Theo số liệu sơ bộ của Cơ quan Khí tượng Đức (DWD), thành phố Saarbrücken ở miền tây nước này đã ghi nhận mức nhiệt 41,3°C trong ngày 26/6, trở thành nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận trong tháng 6.

Tuy nhiên, kỷ lục này có thể chỉ tồn tại trong thời gian rất ngắn. DWD cho biết nhiều khu vực tại Đức đạt mức nhiệt từ 36-41°C trong ngày 27/6.

Đến ngày 28/6, các bang miền đông và đông nam có thể tiếp tục ghi nhận nhiệt độ 39-41°C, trong khi khu vực Lausitz được dự báo có khả năng chạm mốc 42°C.

Song song với nắng nóng cực đoan, cơ quan khí tượng cũng cảnh báo nguy cơ xuất hiện các trận dông mạnh, gió giật và mưa đá tại miền trung và miền bắc nước Đức do sự đối lưu mạnh trong khí quyển.

Nắng nóng kéo dài đang buộc nhiều địa phương phải thay đổi kế hoạch tổ chức các sự kiện đông người.

Tại thành phố Munich, hàng trăm nghìn người vẫn dự kiến tham gia cuộc diễu hành Munich Pride trong điều kiện nhiệt độ khoảng 36°C, trong khi các hoạt động lễ hội tiếp tục diễn ra vào ngày hôm sau với nền nhiệt khoảng 34°C.

Ngược lại, lễ diễu hành Paris Pride đã phải hoãn tổ chức. Giới chức Pháp cho biết quyết định này nhằm giảm áp lực lên hệ thống y tế trong bối cảnh số người gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng có xu hướng gia tăng.

Một sự kiện thể thao lớn khác là Giải vô địch ba môn phối hợp Ironman châu Âu tại Frankfurt cũng phải điều chỉnh lộ trình thi đấu. Ban tổ chức quyết định rút ngắn phần thi đạp xe và chạy bộ nhằm giảm nguy cơ sốc nhiệt cho các vận động viên.

Tại nhiều thành phố của Đức, chính quyền đã triển khai thêm các vòi phun nước công cộng và các điểm cấp nước miễn phí để hỗ trợ người dân chống chọi với nhiệt độ cao.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU KHIẾN CHÂU ÂU PHẢI THÍCH ỨNG VỚI "BÌNH THƯỜNG MỚI"

Trong bối cảnh châu Âu tiếp tục lập các kỷ lục nhiệt độ mới, nhóm nghiên cứu quốc tế World Weather Attribution (WWA) vừa công bố kết quả đánh giá nhanh về nguyên nhân của đợt nắng nóng hiện nay.

Du khách cũng thường đổ đầy bình nước tại các vòi nước công cộng nổi tiếng "nasoni", như vòi nước đặt trước Đền Pantheon lịch sử ở Rome. Ảnh: Claudia Chieppa/Anadolu/picture alliance

Theo nghiên cứu này, đợt nắng nóng kỷ lục đang diễn ra gần như không thể xảy ra nếu không có biến đổi khí hậu do hoạt động của con người.

Nói cách khác, quá trình phát thải khí nhà kính từ việc đốt than đá, dầu mỏ và khí đốt tự nhiên đang làm gia tăng đáng kể xác suất xuất hiện các đợt nắng nóng cực đoan trên khắp châu Âu.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng hiện tượng "vòm nhiệt" vốn không phải là điều mới trong khí tượng học. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục tăng lên, những hiện tượng thời tiết này đang trở nên nóng hơn, kéo dài hơn và gây tác động nghiêm trọng hơn trước đây.

Không chỉ đối mặt với nền nhiệt cao vào ban ngày, nhiều khu vực ở châu Âu còn trải qua những đêm nhiệt đới, khi nhiệt độ không giảm đủ thấp để cơ thể con người hồi phục. Đây được xem là một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ tử vong trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Các chuyên gia cho rằng châu Âu sẽ phải thích ứng nhanh hơn với điều kiện khí hậu mới thông qua việc điều chỉnh quy hoạch đô thị, cải thiện thiết kế nhà ở, tăng cường không gian xanh, mở rộng hệ thống cảnh báo sớm và thay đổi cách tổ chức lao động trong những ngày nắng nóng cực đoan.

Đối với các ngành nghề phải làm việc ngoài trời, việc điều chỉnh giờ làm, tăng thời gian nghỉ giữa ca và bảo đảm đủ nước uống có thể sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc khi các đợt nắng nóng xuất hiện với tần suất ngày càng dày hơn.

Trong khi đó, các nhà khoa học tiếp tục nhấn mạnh rằng các biện pháp thích ứng chỉ giúp giảm thiểu tác động trước mắt. Về lâu dài, việc cắt giảm phát thải khí nhà kính vẫn là giải pháp căn cơ nhằm hạn chế tốc độ nóng lên toàn cầu và ngăn các đợt nắng nóng cực đoan tiếp tục gia tăng cả về cường độ lẫn tần suất.