Nắng nóng kỷ lục ở châu Âu, giới khoa học nói 'không thể xảy ra' 50 năm trước

Các nhà khoa học cho rằng đợt nắng nóng kỷ lục đang bao trùm châu Âu gần như không thể xảy ra nếu quay lại 50 năm trước, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng làm gia tăng tần suất và cường độ của thời tiết cực đoan.

Hàng người chờ giải nhiệt tại vòi nước công cộng gần đấu trường La Mã ở Rome, Italy, ngày 20/6. (Ảnh: Reuters)

Theo số liệu sơ bộ từ Cơ quan Khí tượng Quốc gia Đức (DWD), ghi nhận mức nhiệt cao nhất lịch sử mới là 41,5°C trong ngày 27/6. DWD phát cảnh báo nắng nóng cực đoan trên gần như toàn bộ lãnh thổ Đức, đồng thời kêu gọi người dân tiết kiệm nước.

Tại Czech, trạm khí tượng Doksany, phía bắc thủ đô Prague, ghi nhận mức nhiệt 40,6°C, vượt kỷ lục cũ 40,4°C thiết lập năm 2012 tại Dobrichovice, phía tây nam Prague.

Trong khi đó, Đan Mạch ghi nhận ngày nóng nhất lịch sử với mức nhiệt 37°C đo được tại Odum, phía bắc thành phố Aarhus. Kỷ lục trước đó của quốc gia Bắc Âu là 36,4°C, được ghi nhận vào tháng 8/1975.

Anh, Pháp, Italy và Thụy Sĩ cũng đồng loạt ghi nhận mức nhiệt tháng 6 cao nhất từng được đo đạc.

Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) cho biết nước này phá kỷ lục nhiệt độ tháng 6 trong ba ngày liên tiếp tính đến ngày 27/6, khi nắng nóng gây ảnh hưởng tới trường học, bệnh viện và hoạt động kinh doanh.

Mức nhiệt tạm thời 37,3°C được ghi nhận tại Santon Downham, hạt Suffolk ở đông nam nước Anh, vượt qua kỷ lục 36,9°C được thiết lập chỉ vài giờ trước đó.

"Kỷ lục nhiệt độ tháng 6/1976 của Anh ở mức 35,6°C đã tồn tại suốt 50 năm, nhưng hiện nay bị vượt qua trong ba ngày liên tiếp chỉ trong tuần này", ông Grahame Madge, phát ngôn viên về khí hậu của Met Office, cho biết.

Phân tích của tổ chức World Weather Attribution (WWA) cũng chỉ ra rằng nhiệt độ ban ngày và ban đêm ghi nhận trong đợt nắng nóng đang diễn ra tại châu Âu gần như "không thể xảy ra vào thời điểm này" nếu xét theo điều kiện khí hậu của năm 1976.

Các nhà nghiên cứu cho biết nếu một đợt nắng nóng tương tự xuất hiện trong điều kiện khí hậu của những năm 1970, nhiệt độ sẽ thấp hơn khoảng 3,5°C.

Pháp là quốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất trong đợt nắng nóng cực đoan hiện nay, khi ghi nhận các trường hợp tử vong ở cả người trẻ và người cao tuổi.

Nắng nóng cũng làm gián đoạn giao thông đường sắt, hoạt động sản xuất điện và nhiều sự kiện ngoài trời trên khắp nước này.

Tại Italy, Bộ Y tế đã phát cảnh báo đỏ do nắng nóng tại 18 thành phố, bao gồm Milan, Rome, Turin, Venice, Genoa, Florence và Bologna trong hai ngày cuối tuần, khi nhiệt độ tại một số khu vực được dự báo lên tới 39°C.

Nắng nóng hiện nay ở châu Âu không thể xảy ra vào những năm 1970. (Ảnh: Reuters)

Những đợt nắng nóng "bất khả thi" thành hiện thực

Nguyên nhân trực tiếp của đợt nắng nóng hiện nay là do hiện tường "vòm nhiệt" chặn vùng áp cao, giữ không khí nóng bao trùm châu Âu và hút không khí ấm từ sa mạc Sahara lên phía bắc.

Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, biến đổi khí hậu do con người gây ra mới là yếu tố khiến những hiện tượng thời tiết cực đoan như vậy trở nên thường xuyên và dữ dội hơn.

"Những bằng chứng khoa học về việc biến đổi khí hậu làm trầm trọng thêm các đợt nắng nóng hiện đã rất rõ ràng", tiến sĩ Theodore Keeping, nhà nghiên cứu tại Imperial College London, nhận định.

Ông Keeping cho rằng việc tiếp tục phát thải nhiên liệu hóa thạch đang trực tiếp góp phần tạo ra những gián đoạn mà người dân phải đối mặt tại nhà ở, trường học và nơi làm việc.

Không chỉ nhiệt độ ban ngày tăng cao, các "đêm nhiệt đới" với nhiệt độ không giảm xuống dưới 20°C cũng diễn ra trên khắp châu Âu trong tuần qua.

WWA cho biết khả năng xảy ra những đêm nóng như hiện nay cao gấp khoảng 100 lần so với thời điểm diễn ra đợt nắng nóng lịch sử năm 2003.

Nhiệt độ cao vào ban đêm được xem là đặc biệt nguy hiểm với sức khỏe do cơ thể không có đủ thời gian để hạ nhiệt và phục hồi sau cái nóng ban ngày. Nhiều nghiên cứu cho thấy hiện tượng này làm gia tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt ở người cao tuổi và những người mắc bệnh nền.

Trong số 854 thành phố thuộc 30 quốc gia châu Âu được phân tích, khoảng 45% đã hoặc sẽ phá kỷ lục về chỉ số nhiệt cầu ướt (WBGT) trong những ngày cuối tháng 6.

WBGT là chỉ số đánh giá mức độ căng thẳng nhiệt và khả năng làm mát cơ thể thông qua quá trình bay hơi mồ hôi. Các triệu chứng phổ biến của căng thẳng nhiệt bao gồm tăng thân nhiệt, tim đập nhanh, khó thở, đổ mồ hôi nhiều, buồn nôn và chóng mặt. Trong những trường hợp nghiêm trọng, kiệt sức do nóng hoặc sốc nhiệt có thể dẫn tới tử vong.

El Nino không phải nguyên nhân

Một số ý kiến cho rằng hiện tượng El Ninõ là nguyên nhân gây ra đợt nắng nóng hiện nay, WWA khẳng định El Ninõ không đóng vai trò đáng kể trong các mức nhiệt cực đoan tại châu Âu trong tháng 6 năm nay.

Theo các nhà khoa học, tác động của El Ninõ chủ yếu tập trung tại khu vực nhiệt đới, trong khi ảnh hưởng gián tiếp tới châu Âu nếu có thường xuất hiện vào mùa thu hoặc đầu mùa đông.

"Năm nào chúng tôi cũng phải lặp lại những cảnh báo tương tự khi các đợt nắng nóng tiếp tục phá vỡ kỷ lục cũ", Giáo sư Friederike Otto tại Imperial College London cho biết. "Đúng, đây là biến đổi khí hậu và con người là nguyên nhân. Chúng ta đã có giải pháp nhưng vẫn chưa hành động đủ nhanh để triển khai chúng".

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt hiện chiếm khoảng 68% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu và gần 90% lượng phát thải CO₂ trên thế giới.

"Các giải pháp rất rõ ràng, bao gồm đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng sạch, bảo vệ rừng và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu", ông Simon Stiell, Thư ký điều hành Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu, cho biết.

"Không quốc gia nào có thể tiếp tục duy trì cách làm cũ. Chúng ta cần tăng tốc hành động ngay từ bây giờ", ông Stiell nói.