Châu Âu xây dựng kế hoạch kiểm soát eo biển Hormuz không có Mỹ

Tàu khu trục Belharra của Pháp. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Kế hoạch này được cho là gồm ba trụ cột chính: khôi phục các tuyến hậu cần, triển khai hoạt động rà phá bom mìn và tổ chức lực lượng hộ tống quân sự cho tàu thương mại. Mục tiêu là tạo niềm tin cho các công ty vận tải biển quay trở lại tuyến hàng hải chiến lược này sau khi xung đột kết thúc, dù các quan chức nhận định thời điểm đó có thể còn xa.

Nhiệm vụ dự kiến của liên minh châu Âu có thể được xây dựng theo mô hình Chiến dịch Aspides của Liên minh châu Âu, từng triển khai năm 2024 nhằm hộ tống tàu thương mại qua Biển Đỏ và bảo vệ trước các cuộc tấn công của lực lượng Houthi.

Theo WSJ, Đức - quốc gia trước đây thận trọng với can dự quân sự tại Trung Đông - có khả năng sẽ tham gia sáng kiến. Trong khi đó, Pháp cho rằng sự hiện diện của Mỹ sẽ khiến kế hoạch khó được Iran chấp nhận, còn Anh cảnh báo việc loại Mỹ có thể gây căng thẳng với Washington.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh đây là một nhiệm vụ phòng thủ quốc tế, không bao gồm các bên bị coi là “thù địch” như Mỹ, Israel và Iran. Các nhà ngoại giao châu Âu cho biết lực lượng tham gia sẽ không đặt dưới sự chỉ huy của Mỹ.

Dự kiến ngày 17/4, Tổng thống Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer sẽ chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của hàng chục quốc gia nhằm thảo luận phương án kiểm soát eo biển Hormuz sau xung đột. Mỹ sẽ không tham dự, trong khi Trung Quốc và Ấn Độ đã được mời nhưng chưa xác nhận.

Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot ngày 14/4 cho biết sáng kiến này chỉ có thể triển khai sau khi tình hình ổn định và xung đột chấm dứt, đồng thời nhấn mạnh liên minh sẽ phối hợp với các quốc gia ven eo biển, bao gồm Iran và Oman, cho thấy mọi hoạt động khó có thể diễn ra nếu thiếu sự chấp thuận của Tehran.

Hiện vẫn tồn tại những khác biệt trong nội bộ châu Âu. Phía Pháp cho rằng sự tham gia của Mỹ sẽ làm giảm khả năng chấp nhận của Iran, trong khi Anh lo ngại việc gạt Washington ra ngoài có thể khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump phản ứng và làm hạn chế hiệu quả chiến dịch.

Tranh luận này phản ánh căng thẳng gia tăng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump áp thuế đối với hàng hóa châu Âu, cắt giảm hỗ trợ Ukraine và đưa ra các tuyên bố gây tranh cãi về an ninh. Xung đột liên quan đến Iran cũng được nhiều lãnh đạo châu Âu đánh giá là gây rủi ro kinh tế nghiêm trọng.

Trong thời gian qua, Tổng thống Trump đã kêu gọi các đồng minh châu Âu triển khai lực lượng hải quân tới vùngVịnh để mở lại eo biển bằng biện pháp quân sự, song đề xuất này không nhận được sự ủng hộ. Tổng thống Macron cho rằng cách tiếp cận này “phi thực tế”, tốn kém và tiềm ẩn nguy cơ khiến tàu thuyền dễ bị tấn công.

Các nhà lãnh đạo châu Âu, trong đó có Thủ tướng Starmer, nhấn mạnh ưu tiên là bảo đảm lưu thông hàng hải, thay vì làm gia tăng căng thẳng. Trong khi đó, ông Trump tiếp tục chỉ trích châu Âu chưa đóng góp đủ và cảnh báo xem xét lại vai trò của Mỹ trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Giới phân tích nhận định, ngay cả khi đạt được lệnh ngừng bắn bền vững, sự hiện diện quân sự của phương Tây vẫn cần thiết để khôi phục an toàn tuyến hàng hải. Theo ông Mujtaba Rahman, chuyên gia của Eurasia Group, các công ty bảo hiểm và chủ tàu nhiều khả năng sẽ yêu cầu cơ chế hộ tống hoặc đoàn tàu bảo vệ.