Châu Âu xuất khẩu hàng triệu tấn rác nhựa: Đức, Anh đứng đầu, áp lực môi trường gia tăng

Một bãi chôn lấp rác thải nhựa ở Indonesia, một điểm đến thường xuyên của rác thải xuất khẩu từ châu Âu. Ảnh: Khairu Syukrillah

Phần lớn lượng rác thải này được xuất sang Thổ Nhĩ Kỳ, tiếp đến là Malaysia và Indonesia. Tuy nhiên, nhiều cuộc điều tra cho thấy ngành tái chế nhựa tại các quốc gia tiếp nhận này liên quan đến tình trạng ô nhiễm môi trường, đổ thải và đốt rác trái phép, cũng như vi phạm các quy định về lao động.

Nhà sinh vật học biển Sedat Gündoğdu cảnh báo bờ biển Địa Trung Hải của Thổ Nhĩ Kỳ hiện là khu vực ô nhiễm nhựa nghiêm trọng nhất trong khu vực, chủ yếu do rác thải từ các cơ sở tái chế.

Trong khi đó, các nền kinh tế lớn như Mỹ và Trung Quốc xuất khẩu ít rác nhựa hơn do phần lớn được xử lý trong nước thông qua chôn lấp, đốt hoặc tái chế. Năm 2025, Mỹ xuất khẩu khoảng 385.000 tấn, đứng thứ 5 thế giới, còn Trung Quốc xếp thứ 18 vào năm 2024.

Trước thực trạng này, Liên minh châu Âu đã nhất trí cấm xuất khẩu rác thải nhựa sang các nước ngoài OECD từ ngày 21-11-2026. Tuy nhiên, hiện vẫn có khoảng một nửa lượng rác nhựa của EU được chuyển đến các quốc gia ngoài khối, trong đó Thổ Nhĩ Kỳ là điểm đến lớn nhất.

Giới chuyên gia lo ngại khi lệnh cấm có hiệu lực, dòng rác thải có thể bị chuyển hướng sang các nước đang phát triển thuộc OECD như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc các khu vực Đông Âu – nơi chưa đủ năng lực xử lý. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, hệ thống xử lý chất thải đã quá tải khi nước này tự phát sinh khoảng 3,3 triệu tấn rác nhựa mỗi năm, vượt xa khả năng tái chế.

Nghị sĩ Nghị viện châu Âu Sara Matthieu nhận định lệnh cấm sắp tới là “bước ngoặt” buộc châu Âu phải chịu trách nhiệm hơn với rác thải của mình. Tuy nhiên, bà cũng cho biết năng lực tái chế trong EU đã giảm khoảng 1 triệu tấn trong những năm gần đây do các chính sách môi trường bị suy yếu.

Trong thập kỷ qua, hoạt động buôn bán rác thải nhựa thiếu kiểm soát đã gia tăng, gây tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Dù các quy định mới đã được siết chặt, nhiều ý kiến cho rằng vẫn chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề.

Tại châu Á, nhà hoạt động môi trường người Malaysia Pua Lay Peng gọi tình trạng này là “chủ nghĩa thực dân rác thải”, khi các nước giàu đẩy gánh nặng ô nhiễm sang các quốc gia đang phát triển.

Trong khi đó, Anh đang thúc đẩy các cải cách nhằm tăng tính minh bạch trong xuất khẩu và tái chế, bao gồm yêu cầu đăng ký, chứng minh quy trình xử lý và áp dụng hệ thống theo dõi điện tử đối với dòng chất thải. Dù vậy, các nhà hoạt động cảnh báo nếu sản lượng nhựa không giảm, chất thải nhựa vẫn sẽ tiếp tục chảy sang các nước tiếp nhận, đồng thời làm gia tăng tình trạng đốt rác tại châu Âu.

Chuyên gia về chính sách pháp lý của Cơ quan Điều tra Môi trường Amy Youngman cũng lo ngại Anh có thể trở thành điểm trung chuyển rác thải từ EU sang các nước thứ ba, nếu không có những thay đổi chính sách mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Theo The Guardian