Vì sao Mỹ là nước xuất khẩu gạo top 5 nhưng rất ít ăn gạo?

Năm 2025, Mỹ xếp ở thứ 5 trong nhóm các quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, với khối lượng xuất khẩu đạt khoảng 3,02 triệu tấn, cung cấp lương thực cho hàng chục quốc gia từ Mỹ Latinh đến Trung Đông. Đây là cường quốc nông nghiệp với các dải đất trồng lúa gạo trù phú tại vùng đồng bằng sông Mississippi hay bang California.

Tuy nhiên, một nghịch lý tồn tại ngay trong lòng nước Mỹ chính là mức tiêu thụ gạo nội địa lại chỉ đạt khoảng 40% tổng sản lượng, thấp đến mức đáng ngạc nhiên so với các quốc gia khác. Trong khi nhiều nước coi gạo là linh hồn của bữa ăn, người Mỹ lại giữ không quá ưa thích loại hạt này.

Xuất khẩu gạo đứng thứ 5 thế giới nhưng người Mỹ lại rất ít ăn gạo. (Ảnh: Outsider)

Vì sao Mỹ xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới nhưng rất ít ăn gạo?

Câu chuyện về hạt gạo tại Mỹ là một minh chứng điển hình cho việc sản xuất và tiêu dùng không phải lúc nào cũng đi đôi với nhau. Mỹ có thể là bậc thầy về kỹ thuật canh tác và xuất khẩu gạo, nhưng để tiêu thụ nội địa lại gặp rất nhiều rào cản.

Di sản văn hóa lúa mỳ

Lý do đầu tiên và quan trọng nhất nằm ở gốc rễ văn hóa ẩm thực của Mỹ vốn được định hình bởi các làn sóng di cư từ châu Âu, đặc biệt là Anh, Đức và các nước Bắc Âu. Đối với những cư dân này, lúa mỳ mới là cây lương thực chủ đạo.

Bánh mì, pasta và các loại ngũ cốc từ lúa mỳ đã trở thành nền tảng của mọi bữa ăn trong suốt hàng thế kỷ. Khi người Mỹ nghĩ về "tinh bột", hình ảnh hiện ra đầu tiên trong đầu họ thường là lát bánh mì sandwich, chiếc hamburger hay đĩa khoai tây nghiền chứ không phải là bát cơm trắng nóng hổi.

Người Mỹ yêu thích món ăn làm từ lúa mỳ như hamburger. (Ảnh: Sizzle)

Sự ưu tiên này là thói quen mà đã ăn sâu vào tâm thức, khiến gạo chỉ được coi là món phụ (side dish) thay vì món chính yếu (staple food). Ngay cả khi gạo xuất hiện trên bàn ăn, nó thường được chế biến theo kiểu trộn lẫn với các nguyên liệu khác thay vì ăn riêng biệt, phản ánh sự khác biệt rõ rệt trong tư duy ẩm thực so với các quốc gia Đông Nam Á.

Ngành công nghiệp khoai tây

Mỹ là thiên đường của các loại thực phẩm chế biến sẵn và khoai tây đóng vai trò chính. Từ những năm giữa thế kỷ 20, sự phát triển của công nghệ thực phẩm và chuỗi thức ăn nhanh đã đưa khoai tây chiên, khoai tây nướng và khoai tây nghiền lên vị trí thống trị.

Khoai tây không chỉ dễ trồng tại Mỹ mà còn cực kỳ phù hợp với lối sống nhanh của người dân nơi đây. So với việc phải vo gạo và chờ đợi nồi cơm điện nấu trong 20 đến 40 phút, việc ném túi khoai tây vào lò vi sóng hoặc mua phần khoai tây chiên tại cửa hàng tiện lợi là lựa chọn hấp dẫn hơn nhiều.

Các món từ khoai tây phù hợp hơn với văn hóa đồ ăn nhanh tại Mỹ. (Ảnh: Caterer)

Sự tiện dụng của khoai tây trong các bữa ăn nhanh làm sẵn vô tình đẩy gạo vào một thế yếu trong cuộc đua giành vị trí trên đĩa ăn hàng ngày của người Mỹ.

Cấu trúc nông nghiệp xuất khẩu

Ngành trồng lúa gạo tại Mỹ không được thiết kế để phục vụ nhu cầu ăn uống hàng ngày của người dân trong nước mà chủ yếu nhằm mục đích thương mại toàn cầu. Các trang trại lúa gạo ở Arkansas, Louisiana hay California được cơ giới hóa ở mức độ cực cao, cho phép sản xuất ra khối lượng khổng lồ với chi phí thấp trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Vì nhu cầu trong nước không cao, chính phủ và các hiệp hội nông nghiệp Mỹ sớm định hướng xuất khẩu để tối ưu hóa lợi nhuận. Khoảng 60% sản lượng gạo của Mỹ mỗi năm được xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.

Việc tập trung vào các giống gạo hạt dài, khô, phù hợp với sở thích của các nước nhập khẩu ở Trung Mỹ hay Trung Đông cũng vô tình làm giảm sự đa dạng của các loại gạo ngon, dẻo vốn có thể thu hút người tiêu dùng nội địa Mỹ vốn đang dần quan tâm hơn đến hương vị.

Tại Mỹ, gạo được định hướng làm sản phẩm xuất khẩu chứ không cung cấp hoàn toàn nội địa. (Ảnh: BusinessInsider)

Xu hướng ăn kiêng

Trong vài thập kỷ gần đây, người Mỹ ngày càng trở nên khắt khe hơn với chế độ ăn uống của mình, đặc biệt là sự trỗi dậy của các trào lưu ăn kiêng. Trong mắt nhiều người Mỹ theo đuổi lối sống lành mạnh, gạo trắng thường bị gắn mác là "carbohydrate rỗng" (empty carbs) – loại thực phẩm có chỉ số đường huyết cao và dễ gây tăng cân nếu không kiểm soát tốt.

Mặc dù gạo lứt và các loại gạo nguyên hạt tốt cho sức khỏe, nhưng định kiến về việc tinh bột trắng là kẻ thù của cân nặng vẫn tồn tại mạnh mẽ. Điều này dẫn đến xu hướng thay thế gạo bằng các loại hạt khác có hàm lượng protein và chất xơ cao hơn như quinoa (diêm mạch), cauliflower rice (súp lơ nghiền giả gạo) hay các loại đậu.

Súp lơ nghiền giả gạo được dân Mỹ coi là tốt hơn sức khỏe hơn gạo thật. (Ảnh: SimplyRep)

Xu hướng ăn kiêng, quan tâm đến sức khỏe khiến gạo trở thành lựa chọn thỉnh thoảng mới ăn thay vì là thực phẩm thiết yếu hàng ngày.

Sự phân hóa sắc tộc

Mức tiêu thụ gạo trung bình toàn quốc tại Mỹ khá thấp, nhưng con số này không phản ánh sự đồng nhất trên toàn lãnh thổ. Gạo chủ yếu được tiêu thụ bởi các cộng đồng người Mỹ gốc Á, gốc Phi và gốc Latinh – những nhóm dân cư giữ gìn truyền thống ẩm thực sử dụng gạo.

Ở những bang có mật độ dân nhập cư cao hoặc các vùng miền Nam, gạo được ưa chuộng hơn hẳn. Tuy nhiên, tại các vùng Trung Tây hay vùng nông thôn Mỹ, nơi văn hóa ẩm thực truyền thống của người da trắng chiếm ưu thế, gạo vẫn xa lạ trong thực đơn hàng ngày.

Sự phân hóa này cho thấy rằng gạo tại Mỹ vẫn mang tính chất ẩm thực dân tộc nhiều hơn là một loại lương thực mang tính toàn dân. Điều này giải thích vì sao dù xuất khẩu hàng triệu tấn mỗi năm, hạt gạo vẫn chưa thực sự đi sâu vào thói quen ăn uống của người tiêu dùng Mỹ đại chúng.