'Chạy nước rút' giải ngân đầu tư công và bài học cho năm 2027

Đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên, đoàn ĐBQH An Giang trao đổi với phóng viên.

Thưa đại biểu, bà đánh giá như thế nào về phần trả lời của Bộ trưởng Bộ Tài chính?

26 lượt câu hỏi của đại biểu trong phiên chất vấn sáng nay đều là những vấn đề rất cụ thể, đi thẳng vào lĩnh vực quản lý của Bộ Tài chính. Các câu hỏi rất trực diện, nêu những vướng mắc, khó khăn hoặc những giải pháp thiết thực mà Đại biểu mong chờ từ phía Bộ trưởng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính dù mới đảm nhiệm vị trí từ tháng 4 năm nay, sau khi được Quốc hội bầu, nhưng đã nắm bắt vấn đề rất sâu sắc, toàn diện.

Thực tế cho thấy, các thông tin Bộ trưởng đưa ra rất rõ ràng, các cam kết chính trị cũng như giải pháp... đã giúp Đại biểu có thêm niềm tin vào Bộ trưởng và ngành Tài chính trong kỳ tới, khi chỉ còn hơn một tháng để hoàn thành các kế hoạch giải ngân đầu tư công và nhiệm vụ tài chính - kinh tế của đất nước.

Giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 vẫn còn những điểm nghẽn, dự án chậm tiến độ. Theo bà, đâu là nguyên nhân chính và cần xác định rõ trách nhiệm ra sao để khắc phục tình trạng này, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngay từ những tháng đầu năm 2027?

Tại Báo cáo số 908 ngày 3/11/2026, Bộ Tài chính đã báo cáo công khai, rộng rãi để cử tri và nhân dân theo dõi. Báo cáo đã tổng hợp khó khăn từ các bộ, ngành, Trung ương và địa phương, chỉ ra các nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan.

Về nguyên nhân khách quan, nhiều dự án trọng điểm có tiến độ và thời hạn kéo dài; công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn lớn nhất khiến chúng ta không có mặt bằng sạch để triển khai dự án, làm vốn đầu tư công bị chậm. Bên cạnh đó là biến động về nguồn cung, giá nguyên vật liệu, nhiên liệu, nhân công tăng quá lớn, làm chênh lệch giá thị trường và giá dự toán khi lựa chọn nhà thầu. Ngoài ra, ảnh hưởng của điều kiện thời tiết, địa hình, địa điểm cũng tác động trực tiếp.

Về nguyên nhân chủ quan, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ ngành, địa phương rất quyết liệt từ những tháng đầu năm 2026 trong việc phân bổ ngân sách, nhưng công tác chuẩn bị đầu tư, thủ tục thực hiện dự án, phân bổ điều chỉnh kế hoạch vốn vẫn còn chậm, lúng túng trong phân bổ chi tiết.

Bước sang năm 2027, nhu cầu vốn đầu tư cho hạ tầng và các dự án trọng điểm tiếp tục rất lớn. Để tạo sự đột phá, theo tôi cần tập trung các giải pháp sau:

Thứ nhất, chuẩn bị các dự án từ rất sớm, xác định rõ các nhóm dự án trọng điểm và tiến độ hoàn thành trong năm 2027 để ngay những tháng đầu năm phải có nguồn vốn, thực hiện phân bổ theo phân kỳ trong năm thay vì dồn lại cuối năm.

Thứ hai, khâu khó nhất vẫn là giải phóng mặt bằng. Các dự án triển khai trong năm 2027 cần tách các dự án giải phóng mặt bằng ra khỏi các dự án xây lắp thông thường để làm các dự án độc lập, đồng thời đưa ra các cơ chế chính sách đền bù, tái định cư, di dời hạ tầng kỹ thuật rõ ràng. Cần thay đổi tư duy "chờ vốn dự án" sang chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, dự án nào đủ điều kiện mới phân bổ vốn và phê duyệt đến đâu phân bổ và kiểm tra, giám sát đến đó.

Chính phủ cũng đã gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả giải ngân thông qua chấm điểm KPI; nếu lãnh đạo bộ ngành, địa phương nào không hoàn thành giải ngân thì xác định không hoàn thành nhiệm vụ. Sự phân công, phân cấp, phân quyền triệt để cùng cơ chế phối hợp mạnh mẽ giữa Trung ương và địa phương sẽ là chìa khóa để tháo gỡ điểm nghẽn.

Một vấn đề nữa được đặt ra tại phiên chất vấn là công tác quản lý thuế. Làm thế nào để vừa chống thất thu ngân sách, vừa bảo đảm công bằng, minh bạch giữa các loại hình kinh doanh mà không tạo thêm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp và người kinh doanh, thưa đại biểu?

Trong năm vừa qua, chúng ta đã có những sự dịch chuyển rất lớn trong công tác quản lý thuế để đạt mục tiêu kép: vừa chống thất thu ngân sách, vừa phải đảm bảo công bằng, minh bạch giữa các mô hình kinh doanh. Các đại biểu đã đặt nhiều câu hỏi liên quan đến kinh doanh truyền thống, kinh doanh trên nền tảng số, kinh doanh trong nước và xuyên biên giới.

Các thủ tục về thuế phải làm sao đơn giản, không làm tăng các chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nhất là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ đang trong quá trình dịch chuyển các mô hình kinh doanh theo yêu cầu mới và Nghị quyết 68 của Trung ương.

Chúng ta cần tăng cường hiện đại hóa và đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế. Đảm bảo cơ chế thuế tự động, tích hợp các công cụ kê khai, tính thuế, quyết toán thuế tự động ngay trên phần mềm bán hàng, kế toán mà doanh nghiệp, cá nhân đang sử dụng. Qua đó rút ngắn, đơn giản hóa các nguồn đầu vào và đầu ra, giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh khi có dữ liệu nhập đầu vào từ doanh thu và các nguồn thu sẽ có thể bắt tách ngay các khoản thuế phải nộp.

Các công cụ về thuế phải thực sự khách quan, công khai, minh bạch; cắt giảm những kê khai, thủ tục rườm rà để quá trình triển khai thực hiện được thuận lợi hơn, giúp người dân và doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng thuế với Nhà nước một cách hiệu quả và an toàn nhất.

Sau phiên chất vấn này, theo đại biểu, công tác giám sát của Quốc hội và cử tri cần được thực hiện như thế nào để các cam kết của Bộ trưởng Bộ Tài chính sớm đi vào thực tế?

Những câu trả lời của Bộ trưởng tại nghị trường chính là những cam kết chính trị của tư lệnh ngành trước Quốc hội, cử tri và Nhân dân cả nước. Sau phiên chất vấn, Quốc hội sẽ ban hành Nghị quyết về chất vấn, đưa các kiến nghị của đại biểu và cam kết của Chính phủ, Bộ trưởng vào Nghị quyết để làm cơ sở pháp lý giám sát việc thực thi trong năm 2027.

Cùng với sự giám sát tối cao của Quốc hội, chúng tôi rất mong muốn cử tri và nhân dân tiếp tục phát huy quyền giám sát của mình, theo dõi sát sao và kịp thời phản ánh, kiến nghị tới các đại biểu Quốc hội về những vướng mắc phát sinh tại cơ sở. Đây sẽ là kênh thông tin thực tiễn quan trọng để chúng tôi tiếp tục đồng hành, đôn đốc ngành Tài chính hoàn thành tốt các mục tiêu đã đề ra.

Trân trọng cảm ơn đại biểu!

Nội dung phiên chất vấn lĩnh vực tài chính tập trung vào công tác phân bổ, quản lý và thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 gắn với kế hoạch trung hạn 2026 - 2030; huy động và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi, vốn PPP; quản lý thuế đối với thương mại điện tử, nền tảng số; các giải pháp tháo gỡ khó khăn, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.