Làm rõ cơ chế Nhà nước tham gia vốn trong các dự án PPP

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh tham gia phiên chất vấn và trả lời chất vấn - Ảnh: C.T.V

Chất vấn về huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức đối tác công tư (PPP) trong đầu tư hạ tầng giao thông, đồng chí Nguyễn Minh Tâm, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh nêu rõ: Hiện nay, các dự án PPP phần lớn do nhà đầu tư bỏ vốn, trong đó vốn tự có chỉ chiếm khoảng 50%, phần còn lại chủ yếu là vốn vay ngân hàng. Trong khi thời gian thu phí, khai thác công trình thường trên dưới 20 năm thì các ngân hàng thương mại chỉ cho vay từ 10-12 năm. Điều này khiến nhà đầu tư chịu áp lực tài chính lớn, tiềm ẩn nhiều rủi ro, trong khi người dân vẫn phải trả phí sử dụng công trình.

Từ thực tế đó, đồng chí Nguyễn Minh Tâm đặt vấn đề: Tiêu chí nào để quyết định nâng tỉ lệ vốn nhà nước tham gia dự án PPP vượt mức 50%, có thể lên đến 70%? Khi vốn nhà nước chiếm tỉ lệ lớn như vậy, cần có cơ chế nào để bảo đảm hiệu quả dự án cao hơn so với đầu tư công thuần túy? Đồng thời, cần quy định nguyên tắc chia sẻ lợi ích và rủi ro tương xứng với phần vốn nhà nước tham gia, tránh tình trạng biến tướng phương thức PPP.

Đồng chí Nguyễn Minh Tâm, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh chất vấn tại phiên họp - Ảnh: C.T.V

Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Phó Thủ tướng Chính phủ đã giải trình, làm rõ nội dung trên. Theo đó, việc huy động doanh nghiệp tham gia các dự án PPP (đặc biệt là hạ tầng giao thông như cao tốc Bắc-Nam) là kinh nghiệm thành công của nhiều nước phát triển.

Thông thường, các dự án được triển khai theo hai hình thức. Thứ nhất, doanh nghiệp trực tiếp tham gia đầu tư xây dựng ngay từ đầu, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn và hưởng một khoản lợi nhuận nhất định. Thứ hai, Nhà nước thực hiện đầu tư xây dựng công trình, sau đó chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí.

Đối với Việt Nam, đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ cho biết, cả hai hình thức này đều đã được triển khai. Đặc biệt, từ năm 2020, Việt Nam đã ban hành Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, với nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án hạ tầng.

Hiện nay, hình thức chủ yếu được áp dụng là giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng công trình, sau đó khai thác, thu phí hoàn vốn. Thời gian khai thác, thu phí thông thường khoảng trên dưới 20 năm (vốn vay ngân hàng chỉ 10-12 năm).

Đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ nêu rõ, trước đây, khi doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư, nhiều dự án rất khó bảo đảm hiệu quả tài chính nếu tính đúng, tính đủ các chi phí. Đây cũng là nguyên nhân khiến không ít dự án gặp khó khăn, vướng mắc mà các cơ quan chức năng đang phải tập trung xử lý.

Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ đã trình Quốc hội hoàn thiện quy định pháp luật về PPP, trong đó có cơ chế Nhà nước tham gia hỗ trợ vốn đầu tư, căn cứ vào vị trí, tính chất và hiệu quả của từng dự án để quyết định mức hỗ trợ phù hợp, từ 50%-70%.

Đề cập đến cơ chế chia sẻ rủi ro trong quá trình vận hành dự án PPP, đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ cho biết, pháp luật đã có các quy định về việc Nhà nước xem xét hỗ trợ khi doanh thu thực tế thấp hơn mức dự kiến. Trong trường hợp doanh thu giảm xuống dưới ngưỡng nhất định, từ 75%-90% theo nội dung được đề cập tại phiên chất vấn, Nhà nước có thể xem xét hỗ trợ từ ngân sách. Đối với những trường hợp đặc biệt, Nhà nước có thể xem xét mua lại dự án.