Chè lam Thạch Xá - vị Tết từ làng quê

Hơn bốn thập kỷ gắn bó với nghề, bà Nguyễn Thị Út vẫn lặng lẽ giữ lửa cho chè lam Thạch Xá - một nét văn hóa ẩm thực tiêu biểu của vùng đất xứ Đoài. Với bà, từng công đoạn làm chè lam không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là cách gìn giữ nghề của cha ông để lại. Từ những nguyên liệu quen thuộc như bột nếp, mật mía, gừng, lạc… qua đôi bàn tay khéo léo và kinh nghiệm tích lũy suốt nhiều năm, chè lam Thạch Xá mang hương vị dẻo thơm, cay nhẹ, ngọt bùi rất riêng. Chính hương vị ấy đã làm nên sức hút của chè lam, đặc biệt mỗi dịp Tết đến, Xuân về.

Bà Nguyễn Thị Út, xã Tây Phương, thành phố Hà Nội, chia sẻ: "Nghề này do bố mẹ chồng tôi truyền lại. Tính đến nay, tôi đã gắn bó hơn 40 năm. Sản lượng phụ thuộc nhu cầu khách hàng: ngày thường làm khoảng 50-60 kg, có hôm lên đến 1 tạ. Riêng dịp lễ hội, ngày Tết, mỗi ngày có thể làm hai đến ba tạ để kịp phục vụ."

Ở Thạch Xá, nghề làm chè lam được gìn giữ qua nhiều thế hệ, không rập khuôn theo một công thức cố định. Mỗi gia đình có cách chế biến riêng, tạo nên những sắc vị khác nhau nhưng vẫn giữ trọn hồn cốt chè lam truyền thống.

Để có những mẻ chè lam dẻo, thơm, hài hòa hương vị, người thợ phải tỉ mỉ trong từng công đoạn: rang bỏng, giã bột, khuấy nha, trộn bột và căn chỉnh tỷ lệ gia vị. Tất cả đều đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm tích lũy qua thời gian. Nhờ quy trình thủ công ấy, chè lam Thạch Xá để lâu ngày vẫn giữ được độ dẻo mềm.

Bà Nguyễn Thị Út, xã Tây Phương, thành phố Hà Nội, cho biết: "Muốn chè lam ngon, khâu chọn nguyên liệu là quan trọng nhất. Thóc phải là nếp cái hoa vàng, rang chín đều; lạc hạt mẩy, tuyển chọn kỹ; mạch nha sạch và đường Nam Sơn thượng hạng. Mỗi nhà có bí quyết riêng, còn chè lam nhà tôi nổi bật ở mùi thơm từ bột thóc nếp cái hoa vàng rang thủ công, tạo vị thanh tao, thuần khiết."

Làng nghề chè lam Thạch Xá đỏ lửa quanh năm, song nhộn nhịp nhất vẫn là thời điểm cận Tết. Những năm gần đây, địa phương từng bước gắn sản xuất chè lam với hoạt động du lịch, tận dụng lợi thế quần thể chùa Tây Phương - di tích quốc gia đặc biệt, điểm đến tâm linh nổi tiếng của Thủ đô. Việc kết hợp tham quan chùa với trải nghiệm làng nghề, thưởng thức và mua sắm chè lam đang mở ra hướng đi mới, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Hiện Hội làng nghề bánh chè lam Thạch Xá có khoảng 60 hộ sản xuất, tạo việc làm cho 200-300 lao động địa phương; nhiều hộ đang xây dựng sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP.

Ông Nguyễn Văn Sơn, Phòng Kinh tế xã Tây Phương, thành phố Hà Nội, cho biết: "Chúng tôi đang gắn thương hiệu chè lam Thạch Xá với hành trình khám phá địa phương và khu du lịch sinh thái Hoàng Long. Thay vì chỉ bán sản phẩm, địa phương khuyến khích mở rộng không gian trải nghiệm để du khách tự tay nhào bột, cắt bánh và cảm nhận hồn cốt nghề truyền thống. Chè lam không chỉ là thức quà dân dã mà đang được nâng tầm thành phân khúc quà tặng. Qua các hội chợ và nền tảng số, chúng tôi mong muốn khi nhắc đến đặc sản Hà Nội, du khách sẽ nhớ đến chè lam Thạch Xá."

Giữ nghề truyền thống trong đời sống hiện đại là hành trình nhiều thử thách. Nhưng bằng tâm huyết của người làm nghề và sự đồng hành của chính quyền, chè lam Thạch Xá hôm nay không chỉ là thức quà quê, mà còn là sản phẩm văn hóa mang giá trị kinh tế, tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa như một phần bản sắc ẩm thực của Thủ đô Hà Nội.

Nguyễn Tuyền