Chỉ nên bố trí vốn cho những dự án đã hoàn tất thủ tục đầu tư

Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ quản, chủ đầu tư và cơ quan thẩm định

ĐBQH Lê Hữu Trí cơ bản thống nhất với sự cần thiết hoàn thiện dự án Luật Ngân sách nhà nước theo hướng hợp nhất, tích hợp các quy định liên quan đến đầu tư công, nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính quốc gia.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, giá trị của việc hợp nhất pháp luật không chỉ dừng lại ở việc giảm đầu mối, thủ tục mà quan trọng hơn là phải thống nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với nguồn lực quốc gia, từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn quản trị tài chính công hiện đại.

ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Theo đại biểu, những hạn chế như dự toán chưa sát thực tế, phân bổ vốn dàn trải, chậm giải ngân, chuyển nguồn kéo dài và hiệu quả đầu tư chưa được đánh giá đầy đủ cần được xử lý bằng các quy định cụ thể ngay trong luật, thay vì chỉ dừng lại ở những nguyên tắc chung.

Quan tâm đến việc bảo đảm quyền quyết định và giám sát ngân sách của Quốc hội, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ quy định tại khoản 2 Điều 26 về thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ trong giao nhiệm vụ thu, chi và phân bổ ngân sách trên cơ sở nghị quyết của Quốc hội.

Đối với những khoản chi ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết, cần xác định rõ phạm vi, nguyên tắc, điều kiện và thời hạn phân bổ, tránh để dư địa điều hành quá rộng sau khi Quốc hội đã quyết định dự toán.

Đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu báo cáo cụ thể danh mục, mức vốn, căn cứ phân bổ và kết quả thực hiện. Những nội dung điều chỉnh lớn phải được thực hiện đúng thẩm quyền, bảo đảm vai trò quyết định và giám sát ngân sách của Quốc hội.

Một nội dung khác được đại biểu nhấn mạnh là đánh giá hiệu quả đầu tư công. Theo đó, việc dự thảo bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư trong toàn bộ quá trình từ lập, thẩm định, phê duyệt đến tổ chức thực hiện và khai thác sau đầu tư là cần thiết. Tuy nhiên, nếu chỉ quy định nguyên tắc và giao Chính phủ hướng dẫn quy trình thì chưa đủ cơ sở để đánh giá một cách thống nhất, thực chất.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 9 Điều 9 những tiêu chí cốt lõi như sự phù hợp với mục tiêu, khả năng cân đối nguồn lực, hiệu quả sử dụng vốn, kết quả đầu ra và tác động kinh tế - xã hội.

Đặc biệt, đối với các dự án giáo dục, y tế, an sinh xã hội và công trình phục vụ cộng đồng, việc đánh giá phải tính đến hiệu quả xã hội, mức độ cải thiện đời sống Nhân dân, không chỉ căn cứ vào hiệu quả tài chính.

Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm đánh giá của cơ quan chủ quản, chủ đầu tư và cơ quan thẩm định; công khai kết quả đánh giá để làm căn cứ xem xét bố trí vốn cho giai đoạn tiếp theo. Với những dự án lớn, dự án nhiều lần điều chỉnh tổng mức đầu tư hoặc có nguy cơ thất thoát, lãng phí, đại biểu đề nghị có cơ chế đánh giá độc lập.

Luật cần quy định rõ trường hợp được chuyển nguồn

Đề cập việc sử dụng nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại tại Điều 69, ĐBQH Lê Hữu Trí đồng tình với yêu cầu tăng tính chủ động cho Chính phủ và chính quyền địa phương trong điều hành ngân sách. Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn tăng thu, nhất là để bổ sung vốn đầu tư công, phải có giới hạn và điều kiện cụ thể.

Theo đại biểu, chỉ nên bố trí vốn cho những dự án đã hoàn tất thủ tục đầu tư, bảo đảm khả năng cân đối nguồn lực, có khả năng triển khai và giải ngân. Không sử dụng nguồn tăng thu để bố trí cho dự án chưa đủ điều kiện hoặc làm phát sinh nghĩa vụ chi vượt khả năng cân đối ngân sách.

Danh mục dự án, mức vốn bổ sung, tiến độ thực hiện và kết quả giải ngân cũng cần được công khai, báo cáo cơ quan dân cử theo quy định.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu lưu ý cần khắc phục tình trạng lập dự toán thiếu sát thực tế, sau đó sử dụng nguồn tăng thu để tiếp tục phân bổ trong năm nhưng thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Đặc biệt, đối với quy định về chuyển nguồn ngân sách tại khoản 3 Điều 86, đại biểu đề nghị siết chặt điều kiện và xác định rõ trách nhiệm của người có thẩm quyền quyết định.

Từ thực tiễn quản lý đầu tư công, đại biểu chỉ ra tình trạng một số dự án chưa được chuẩn bị kỹ, dẫn đến “vốn chờ dự án, kinh phí chờ nhiệm vụ”, phải chuyển nguồn qua nhiều năm. Thậm chí, có trường hợp phải hủy dự toán do chưa hoàn thiện thủ tục hoặc không có khả năng thực hiện.

Theo đại biểu, chuyển nguồn không nên được coi là giải pháp mặc nhiên để xử lý tình trạng chậm giải ngân. Luật cần quy định rõ trường hợp được chuyển nguồn, thời hạn thực hiện và trách nhiệm của người quyết định.

Người có thẩm quyền quyết định chuyển nguồn phải chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn. Trường hợp chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan, cần xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, cơ quan quản lý và người đứng đầu.

Đối với việc phân cấp thẩm quyền quyết định chuyển nguồn vốn đầu tư công của địa phương, đại biểu đề nghị gắn với trách nhiệm báo cáo và giám sát của HĐND, bảo đảm phân cấp không làm giảm hiệu lực kiểm tra, kiểm soát và quyết toán ngân sách.

Liên quan đến các điều 76 đến 79 về chuẩn bị, thẩm định và quyết định đầu tư, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ hơn yêu cầu bảo đảm nguồn vốn và khả năng cân đối vốn trước khi quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư.

Hồ sơ dự án phải làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng giải phóng mặt bằng và hiệu quả khai thác sau đầu tư.

Đại biểu cho rằng, không nên quyết định đầu tư khi nguồn vốn chưa rõ ràng, để rồi bố trí vốn nhỏ giọt, kéo dài tiến độ, làm tăng tổng mức đầu tư và gây lãng phí. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan thẩm định và người quyết định đầu tư nếu dự án được phê duyệt khi chưa bảo đảm các điều kiện cần thiết.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo luật, ĐBQH Lê Hữu Trí đề nghị cơ quan soạn thảo chỉnh lý trực tiếp các quy định liên quan đến đánh giá hiệu quả đầu tư, sử dụng nguồn tăng thu, chuyển nguồn ngân sách và điều kiện quyết định đầu tư, thay vì chỉ bổ sung nguyên tắc chung hoặc giao Chính phủ hướng dẫn.

Theo đại biểu, quản lý ngân sách phải hướng đến việc bảo đảm nguồn lực trước khi quyết định đầu tư, đánh giá dự án bằng hiệu quả thực tế, kiểm soát chặt chẽ việc bổ sung vốn, chuyển nguồn và xác định rõ trách nhiệm của người quyết định, người tổ chức thực hiện.

“Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là giải ngân hết vốn, mà là mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm, tạo ra giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống Nhân dân”, đại biểu nhấn mạnh.