Chi phí logistics tăng trở lại, gia tăng áp lực lên doanh nghiệp xuất khẩu

Không còn đơn thuần là chi phí vận tải, logistics hiện là một hệ thống tích hợp gồm vận chuyển, lưu kho, phân phối, thủ tục và quản trị chuỗi cung ứng. Khi chi phí ở bất kỳ mắt xích nào gia tăng, toàn bộ chuỗi giá trị đều bị ảnh hưởng, kéo theo áp lực lên giá thành và biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Một trong những nguyên nhân chính khiến chi phí logistics leo thang là sự biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu. Những yếu tố như xung đột địa chính trị, gián đoạn vận tải, biến động giá nhiên liệu hay thay đổi tuyến vận chuyển đang đẩy chi phí vận tải quốc tế lên cao.

Các tổ chức như Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế đều cảnh báo kinh tế toàn cầu năm 2026 tiếp tục đối mặt với nguy cơ phân mảnh chuỗi cung ứng. Điều này buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược logistics, đồng thời chấp nhận mức chi phí cao hơn để đảm bảo tính ổn định.

Với Việt Nam - nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu tác động càng rõ nét, đặc biệt ở các ngành có biên lợi nhuận thấp như dệt may, da giày, thủy sản.

Chi phí logistics tăng trở lại, gia tăng áp lực lên doanh nghiệp xuất khẩu. Ảnh minh họa

Theo Ngân hàng Thế giới, chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 16 - 20% GDP, cao hơn đáng kể so với mức 10 - 12% tại nhiều nền kinh tế phát triển. Điều này phản ánh dư địa cải thiện còn lớn, nhưng đồng thời cho thấy nền kinh tế rất nhạy cảm với biến động chi phí.

Ở góc độ doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nhận định biến động chi phí vận tải quốc tế và các loại phụ phí vẫn là mối quan ngại hàng đầu của doanh nghiệp xuất khẩu.

Đáng chú ý, các chi phí “ẩn” như phí lưu container, phí chậm giao hàng hay chi phí do tắc nghẽn cảng đang gia tăng, không chỉ làm đội chi phí mà còn ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và uy tín của doanh nghiệp.

Bên cạnh yếu tố bên ngoài, chi phí logistics cao tại Việt Nam còn bắt nguồn từ những hạn chế nội tại. Hạ tầng giao thông và logistics chưa đồng bộ, trong đó vận tải đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, trong khi các phương thức có chi phí thấp hơn như đường thủy và đường sắt chưa được khai thác hiệu quả.

Sự thiếu kết nối giữa các phương thức vận tải khiến chi phí trung chuyển tăng cao. Nhiều doanh nghiệp phải vận chuyển hàng hóa qua nhiều chặng, làm gia tăng chi phí so với các quốc gia có hệ thống logistics phát triển.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam, quy mô thị trường logistics Việt Nam đạt khoảng 40 - 45 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng 14 - 16% mỗi năm. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong ngành vẫn có quy mô nhỏ, hạn chế về vốn và công nghệ, khiến khả năng tối ưu chuỗi cung ứng còn thấp.

Ngoài ra, chi phí và thời gian thực hiện thủ tục hành chính dù đã cải thiện nhưng vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, tiếp tục là rào cản đối với hoạt động xuất nhập khẩu.

Trong bối cảnh các thị trường lớn như châu Âu và Bắc Mỹ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp Việt Nam còn phải đối mặt với yêu cầu chuyển đổi sang logistics xanh. Xu hướng này có thể làm gia tăng chi phí trong ngắn hạn nhưng là điều kiện cần để duy trì khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới cho rằng, để giảm chi phí logistics, Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, phát triển vận tải đa phương thức và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng.

Về phía doanh nghiệp, bài toán không chỉ dừng ở việc cắt giảm chi phí mà còn là tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt và bền vững hơn. Điều này bao gồm đa dạng hóa thị trường, tối ưu hóa vận chuyển và tăng cường hợp tác với các đối tác logistics chuyên nghiệp.

Trong bối cảnh chi phí logistics gia tăng trở lại, đây không chỉ là thách thức ngắn hạn mà còn là phép thử đối với năng lực thích ứng và khả năng nâng cấp chuỗi giá trị của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Nguyễn Sơn