Chỉ số giá tiêu dùng tháng Ba tăng 1,23% do áp lực từ giá nhiên liệu

CPI trong tháng Ba tăng cao chủ yếu do giá nhiên liệu biến động, cộng hưởng với việc tăng giá vật liệu xây dựng do chi phí nguyên liệu đầu vào và vận tải gia tăng. (Ảnh: TTXVN)

Theo báo cáo từ Cục Thống kê công bố ngày 4/4, bức tranh kinh tế-xã hội quý 1 của nước ta đang hiển hiện những gam màu đan xen, trong đó áp lực lạm phát là một trong những vấn đề đáng quan tâm.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng Ba đã ghi nhận mức tăng 1,23% so với tháng Hai. Nguyên nhân cốt lõi của sự biến động này được xác định là do giá xăng dầu trong nước chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đà tăng của giá nhiên liệu thế giới, cộng hưởng với việc tăng giá vật liệu xây dựng do chi phí nguyên liệu đầu vào và vận tải gia tăng.

Mức tăng CPI tháng Ba cao nhất trong vòng 5 năm

Nhìn tổng thể, CPI tháng Ba đã tăng 2,44% so với tháng 12/2025 và tăng 4,65% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, đây là mức tăng CPI tháng Ba cao nhất so với cùng kỳ trong vòng 5 năm qua, vượt xa các mức tăng của năm 2022 (2,41%), 2023 (3,35%), 2024 (3,97%) và 2025 (3,13%). Tính chung cho cả quý 1, CPI bình quân đã tăng 3,51% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi lạm phát cơ bản có mức tăng nhỉnh hơn ở ngưỡng 3,63%.

Phân tích sâu hơn về các nhân tố cấu thành mức tăng CPI tháng Ba, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê, cho biết có tới 9 trong tổng số 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính ghi nhận xu hướng tăng giá.

Trong đó, nhóm giao thông đứng đầu về mức độ ảnh hưởng với tỷ lệ tăng lên tới 12,85%, đóng góp 1,28 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung. Sự bứt phá này chủ yếu do chỉ số giá xăng tăng 29,72% và dầu diesel tăng mạnh 57,03%.

Theo bà Oanh, những diễn biến phức tạp của xung đột vũ trang tại Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu thế giới lên cao và trực tiếp tác động đến thị trường trong nước. Hệ quả tất yếu là chi phí vận tải tăng, kéo theo giá dịch vụ giao thông công cộng tăng 6,53%. Trong đó, vận tải hàng không tăng mạnh nhất với 23,19%, tiếp đến là đường sắt (13,92%), đường thủy (6,51%) và các loại hình khác (như xe buýt, taxi). Các dịch vụ bảo dưỡng, phụ tùng phương tiện cũng không đứng ngoài vòng xoáy tăng giá khi chi phí nhập khẩu và nguyên liệu sản xuất tăng lên.

Nhóm giao thông đứng đầu về mức độ ảnh hưởng với tỷ lệ tăng lên tới 12,85%, đóng góp 1,28 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung. (Ảnh minh họa: Thanh Vũ/TTXVN)

Bên cạnh giao thông, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng cũng tăng 0,77%, đóng góp 0,17 điểm phần trăm vào mức tăng chung. Điểm nhấn tại nhóm này là sự tăng giá phi mã của dầu hỏa (62,35%) và gas (5,56%). Ngành xây dựng cũng đối mặt với áp lực khi giá vật liệu bảo dưỡng và dịch vụ sửa chữa nhà ở lần lượt tăng 1,58% và 1,2%.

Đáng chú ý, mặc dù giá thuê nhà và một số dịch vụ vệ sinh, nước sinh hoạt tăng, nhưng giá điện sinh hoạt lại ghi nhận mức giảm nhẹ 0,39% do yếu tố độ trễ trong tính toán doanh thu và sản lượng tiêu dùng của tháng trước đó. Ở các nhóm ngành khác như y tế, giáo dục và đồ dùng gia đình, mức tăng dù nhẹ hơn nhưng vẫn cho thấy áp lực chi phí hiện hữu.

Nỗ lực điều tiết giá cả

Dưới góc nhìn tổng thể, có thể thấy các cơ quan quản lý đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp để cân đối cung-cầu, đặc biệt là sau giai đoạn cao điểm Tết Nguyên đán. Một minh chứng rõ nét là nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống trong tháng Ba đã giảm 0,59%, giúp kìm hãm đà tăng chung của CPI khoảng 0,21 điểm phần trăm. Sự sụt giảm này đến từ hai phía là nguồn cung dồi dào và nhu cầu tiêu dùng giảm sau lễ hội. Trong đó, chỉ số giá thực phẩm giảm 1,41%, riêng thịt lợn giảm 2,9% nhờ hoạt động tái đàn ổn định. Các loại rau tươi, trứng và thủy sản cũng ghi nhận mức giảm từ 0,8% đến hơn 3,5%.

Đến với mặt hàng lương thực, chỉ số giá gạo giảm 0,06% do các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào thời điểm thu hoạch rộ, cung ứng ra thị trường lượng hàng hóa lớn. Hơn nữa, xu hướng giảm của giá gạo xuất khẩu trên thế giới cũng tác động ngược trở lại thị trường nội địa, làm chậm lại các hoạt động thu mua đầu cơ, từ đó hạ nhiệt giá bán lẻ. Tuy nhiên, một điểm đáng lưu ý là mặc dù giá nguyên liệu giảm, nhưng nhóm ăn uống ngoài gia đình vẫn tăng 1,17%, cho thấy chi phí nhân công và mặt bằng vẫn là những thách thức đối với các hộ kinh doanh dịch vụ.

Ở nhóm giáo dục, mức tăng 0,10% trong tháng Ba chủ yếu đến từ việc một số trường tư thục và các trung tâm dạy nghề điều chỉnh học phí. Tuy con số này không lớn, nhưng khi xét theo quý, nhóm giáo dục đã tăng 3,21% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh xu hướng xã hội hóa và điều chỉnh chi phí đào tạo theo thực tế thị trường. Tương tự, nhóm thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 0,33% với sự tăng giá của các mặt hàng như đồ thủy tinh, máy điều hòa và chất tẩy rửa, phản ánh chi phí sản xuất và vận chuyển đang thẩm thấu dần vào giá bán lẻ.

Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống trong tháng Ba đã giảm 0,59%, giúp kìm hãm đà tăng chung của CPI khoảng 0,21 điểm phần trăm. (Ảnh: Vietnam+)

Bà Nguyễn Thu Oanh phân tích thêm, sự ổn định của một số nhóm hàng như thông tin và truyền thông (chỉ giảm nhẹ hoặc tăng không đáng kể ở một số mặt hàng thiết bị) cho thấy sức cạnh tranh mạnh mẽ giữa các nhà phân phối và nguồn cung dồi dào từ các đối tác công nghệ lớn. Việc giá điện và nước sinh hoạt trong tháng Ba giảm nhẹ (phản ánh tiêu dùng của tháng Hai) cũng là một yếu tố mang tính kỹ thuật giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho người dân trong giai đoạn chuyển mùa.

Ngoài ra, việc tỉnh Phú Thọ triển khai hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho một số đối tượng đã làm chỉ số giá nhóm bảo hiểm y tế tại địa phương này giảm mạnh hơn 10%, đóng góp vào việc giữ ổn định mặt bằng giá chung của nhóm hàng hóa và dịch vụ khác.

Áp lực từ thị trường tài chính

Khi nhìn rộng ra bức tranh kinh tế vĩ mô quý 1, lạm phát không chỉ là câu chuyện của cung-cầu hàng hóa mà còn chịu tác động sâu sắc từ các biến số tài chính quốc tế. Lạm phát cơ bản bình quân quý 1 tăng 3,63%, cao hơn mức tăng CPI chung (3,51%). Bà Oanh chia sẻ sự chênh lệch này là do giá lương thực (yếu tố đang có xu hướng giảm) được loại trừ khỏi danh mục tính lạm phát cơ bản, trong khi các yếu tố chi phí đẩy (như giáo dục, dịch vụ y tế và vật liệu xây dựng) lại chiếm tỷ trọng lớn và có mức tăng cao.

Trong khi đó, thị trường vàng và ngoại tệ cũng chứng kiến những diễn biến trái chiều đầy kịch tính. Trong tháng Ba, giá vàng thế giới bình quân ở mức 4.909,01 USD/ounce, giảm 2,27% so với tháng trước do các nhà đầu tư đẩy mạnh chốt lời và dòng vốn dịch chuyển sang đồng USD khi lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao. Thế nhưng, tại thị trường trong nước, chỉ số giá vàng tháng Ba lại tăng 1,54% so với tháng trước và tăng tới 82,77% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo bà Oanh, sự "ngược dòng" này chủ yếu do yếu tố tâm lý nhà đầu tư nội địa và sự điều chỉnh từ các doanh nghiệp kinh doanh vàng trong bối cảnh cung-cầu trong nước có những đặc thù riêng. Bình quân quý 1, chỉ số giá vàng đã tăng 82,7%, tạo áp lực không nhỏ lên tâm lý tiêu dùng và đầu tư của người dân.

Trong khi đó, đồng USD tăng giá mạnh mẽ trên toàn cầu do nhu cầu nắm giữ tài sản an toàn trong bối cảnh xung đột Trung Đông gia tăng. Tại Việt Nam, giá USD trên thị trường tự do dao động quanh mức 26.315 VND/USD, chỉ số giá USD tháng Ba tăng 0,72% so với tháng trước và tăng 2,58% bình quân trong quý 1. Sự lên giá của đồng bạc xanh đã làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên nhiên vật liệu, từ đó tạo áp lực "lạm phát nhập khẩu" lên các mặt hàng trong nước như đồ uống, thuốc lá (tăng 0,37% trong tháng Ba) và các linh kiện điện tử.

Tổng kết lại tình hình quý 1, có thể thấy chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước là một mức tăng có kiểm soát nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều thách thức.

Bà Nguyễn Thu Oanh dự báo trong thời gian tới, áp lực lạm phát vẫn sẽ hiện hữu nếu các xung đột địa chính trị tiếp tục diễn biến phức tạp, đẩy giá năng lượng và chi phí vận tải lên cao. Tuy nhiên, bà Oanh nhấn mạnh với kinh nghiệm điều hành linh hoạt và sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, Chính phủ đang nỗ lực để giữ vững mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh đó, việc theo dõi sát sao biến động giá cả các mặt hàng thiết yếu, kiểm soát tốt thị trường vàng và ngoại tệ, đồng thời đảm bảo nguồn cung hàng hóa tiêu dùng sẽ là những nhiệm vụ trọng tâm để duy trì đà tăng trưởng bền vững cho cả năm 2026, năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới./.