Chìa khóa thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm công nghiệp nông thôn

Chuyển đổi xanh quyết định khả năng cạnh tranh

Chiều 3/9, trong khuôn khổ sự kiện kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế 2026 – Viet Nam International Sourcing 2026 tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) đã tổ chức Diễn đàn “Chuyển đổi xanh: Chìa khóa kết nối tiêu thụ và thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm công nghiệp nông thôn”.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, bà Đỗ Thị Minh Trâm, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, đánh giá sản phẩm công nghiệp nông thôn nước ta đang có nhiều lợi thế từ nguồn nguyên liệu, lao động, bản sắc văn hóa và đặc trưng của địa phương. Đây là những giá trị quan trọng để phát triển thị trường trong nước và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, xuất khẩu.

Bà Đỗ Thị Minh Trâm – Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công phát biểu khai mạc diễn đàn.

Trước những yêu cầu của thị trường đang thay đổi nhanh, người tiêu dùng và các hệ thống phân phối cũng ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, bao bì, khả năng truy xuất và tính bền vững của sản phẩm. 

“Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà đang trở thành một yếu tố trực tiếp quyết định khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường”, bà Đỗ Thị Minh Trâm nhấn mạnh.

Theo đó, với các cơ sở công nghiệp nông thôn, xanh hóa sản xuất cần được tiếp cận theo hướng thiết thực, phù hợp quy mô và khả năng đầu tư, gắn với đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng, kinh tế tuần hoàn, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và từng bước ứng dụng số trong quản trị, phân phối và tiếp cận thị trường.

Bà Trâm đánh giá, công tác khuyến công thời gian qua đã có những đóng góp tích cực trong hỗ trợ cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới thiết bị, mở rộng sản xuất và phát triển sản phẩm, tuy nhiên phần lớn doanh nghiệp, cơ sở vẫn có quy mô nhỏ, năng lực đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường còn hạn chế.

Nâng cấp các sản phẩm và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị cao

Tại diễn đàn, các đại biểu đã tập trung phân tích việc làm thế nào để sản phẩm công nghiệp nông thôn đáp ứng tốt hơn yêu cầu của hệ thống phân phối trong nước; nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị và xuất khẩu; kinh nghiệm triển khai kinh tế tuần hoàn, năng lượng xanh...

Theo PGS.TS Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, sản phẩm công nghiệp nông thôn là sản phẩm hoá từ hoạt động công nghiệp, chế biến, chế tạo hoặc tiểu thủ công nghiệp của doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ kinh doanh ở nông thôn, tạo giá trị gia tăng nhờ lao động, nguồn lực, tri thức, công nghệ và lợi thế địa phương.

Các sản phẩm công nghiệp nông thôn ở nước ta được chia thành 4 nhóm, gồm: Thủ công mỹ nghệ; chế biến nông lâm thuỷ sản, thực phẩm; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng cơ khí và các sản phẩm khác.

PGS.TS Bùi Quang Tuấn – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam.

“Làm thế nào để nâng cấp các sản phẩm và doanh nghiệp của chúng ta trong chuỗi giá trị cao, trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi xanh”, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đặt câu hỏi và đi vào phân tích các nội dung cần nâng cấp, gồm: Nâng cấp sản xuất (công nghệ, năng suất, quản trị); nâng cao sản phẩm (chất lượng, thiết kế, chế biến sâu); nâng cấp xanh (nguyên liệu, truy xuất, phát thải, tuần hoàn); Nâng cấp thị trường (tiêu chuẩn, FTA, kênh phân phối, phân khúc cao); nâng cấp chức năng (thiết kế, thương hiệu, marketing, phân phối).

Theo PGS.TS Bùi Quang Tuấn, xuất khẩu sản phẩm công nghiệp nông thôn phải làm gia tăng phần giá trị mà doanh nghiệp và cộng đồng nông thôn giữ lại trong chuỗi, đó chính là thước đo mới. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm phải chuyển từ giá thành thấp sang tổ hợp chất lượng, khác biệt hoá, truy xuất, bền vững và cung ứng ổn định. Về chính sách, cần chuyển từ hỗ trợ từng sản phẩm, từng cơ sở sang hỗ trợ chuỗi giá trị và hệ sinh thái, có đơn vị đầu mối, có hộ chiếu số. Ông Tuấn khẳng định chuyển đổi xanh là chiến lược nâng cấp và tiếp cận phân khúc giá trị cao, không chỉ là chi phí tuân thủ.

Còn PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, thì tập trung phân tích và chỉ ra cách để sản phẩm công nghiệp nông thôn vào được hệ thống siêu thị nội địa, trong bối cảnh chuyển đổi xanh.

Theo ông Quân, có 3 trụ cột giải pháp để đưa sản phẩm công nghiệp nông thôn vào hệ thống bán lẻ. Đầu tiên, các doanh nghiệp cần chuẩn hoá kỹ thuật và xanh hoá chuỗi cung ứng, gắn với liên kết cụm sản xuất; tiếp đó là đổi mới bao bì và nâng tầm thương hiệu (sử dụng vật liệu xanh, bao bì kể chuyện bản địa); thứ ba là tái cấu trúc chính sách thương mại và chiết khấu.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Trong đó, ông Quân lưu ý các doanh nghiệp tính đúng giá thành sản xuất làm gốc để đàm phán, lập chiết khấu đa tầng và tránh “vỡ trận” tài chính khi nhà bán lẻ yêu cầu nâng chiết khẩu.

Bài học thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm địa phương 

Với góc nhìn một doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Duy (Đại biểu HĐND tỉnh Khánh Hòa), Chủ tịch tập đoàn DT Group, đã chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp kết nối tiêu thụ và thúc đẩy sản phẩm rong nho.

Theo ông Duy, tỉnh Khánh Hòa quê mình có bờ biển dài nhất cả nước, có những vịnh nước sâu, sạch, chứa đựng nhiều lợi thế. Ngày trước, ông từng chứng kiến nhiều bà con nông dân đi tắm biển về vớt tảo thực vật mà họ cho là rác, đem lên bờ phơi khô, sau đó bán cho nước ngoài với giá 2.600 đồng/kg. Khi tảo thực vật, rong biển được chế biến thành sản phẩm ở nước bạn, mang bán trở lại thị trường Việt Nam, thì giá đã tăng gần 3 triệu/sản phẩm.

Từ thực tế đó, doanh nghiệp của ông Duy quyết tâm tìm các giải pháp đầu ra cho rong biển và đến nay đã thành công. Các tảo thực vật đó đã được doanh nghiệp của ông chế biến sâu, bán ra nước ngoài để thu ngoại tệ về cho đất nước.

Từ thành công này, ông Duy nói tới đây sẽ nghiên cứu sâu ngành kinh tế biển, xin cấp phép làm trang trại rong biển xa bờ, với ba hệ sinh thái: nuôi cá chim xuất khẩu; nuôi nhuyễn thể làm sạch môi trường và phân cá; nuôi tách rong biển làm sạch và tái tạo môi trường, hướng đến chứng chỉ carbon.

Tham gia ý kiến tại diễn đàn, ông Duy nói để một sản phẩm có thể đi xa thì doanh nghiệp phải biết kể cho nó một câu chuyện. Khi làm được việc đó, khách hàng sẽ yêu sản phẩm, yêu đất nước có tài nguyên và sẵn sàng mua hàng với giá cao.

“Ngoài việc kể câu chuyện cho sản phẩm, anh chị hãy in hình cờ đỏ sao vàng lên sản phẩm của mình. Việc chúng ta bán sản phẩm ở Hoa Kỳ, người ta khó biết mình là ai, nhưng có in lá cờ Việt Nam thì chúng ta đã trực tiếp giới thiệu sản phẩm của nước nhà, lan toả trong cộng đồng”, ông Nguyễn Quang Duy chia sẻ.